Đây là nội dung được thảo luận tại Hội thảo: Thách thức và giải pháp thúc đẩy phát triển chip bán dẫn chuyên dụng tại Việt Nam do Trung tâm quốc gia hỗ trợ sản xuất thử chip bán dẫn, Cục Công nghiệp công nghệ thông tin tổ chức ngày 10/9/2026. Hội thảo có sự tham dự của các chuyên gia, các doanh nghiệp bán dẫn hàng đầu trong và ngoài nước như Geleximco, Qualcomm...
Nền tảng bảo đảm năng lực tự chủ công nghệ
Phát biểu khai mạc hội thảo, ông Nguyễn Anh Tuấn, Giám đốc Trung tâm quốc gia hỗ trợ sản xuất thử chip bán dẫn cho biết, trong bối cảnh cạnh tranh công nghệ toàn cầu ngày càng gay gắt, ngành công nghiệp bán dẫn không chỉ là lĩnh vực kinh tế có giá trị gia tăng cao mà còn trở thành nền tảng bảo đảm năng lực tự chủ công nghệ, an ninh quốc gia và sức cạnh tranh của mỗi nền kinh tế.
Ông Nguyễn Anh Tuấn, Giám đốc Trung tâm quốc gia hỗ trợ sản xuất thử chip bán dẫn
Việt Nam đã xác định rõ hướng đi này. Nghị quyết số 57-NQ/TW đặt khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số vào vị trí đột phá chiến lược, đồng thời yêu cầu từng bước làm chủ công nghệ bán dẫn.
Quyết định số 1018/QĐ-TTg về Chiến lược phát triển công nghiệp bán dẫn Việt Nam đến năm 2030 và tầm nhìn 2050 lựa chọn công thức C = SET + 1, trong đó chữ S là Specialized, tức chip chuyên dụng. Quyết định số 21/2026/QĐ-TTg tiếp tục xác định công nghệ chip bán dẫn và các sản phẩm chip chuyên dụng là nhóm công nghệ, sản phẩm chiến lược cần ưu tiên phát triển.
Để hiện thực hóa mục tiêu này, Việt Nam phải vượt qua hàng loạt rào cản về công nghệ, thị trường, vốn đầu tư và hệ sinh thái. Chỉ khi những "điểm nghẽn" này được tháo gỡ đồng bộ, ngành bán dẫn mới có thể phát triển bền vững và tạo ra bước đột phá thực sự. Việc lựa chọn phát triển chip bán dẫn chuyên dụng (Specialized Chip) được xem là hướng đi phù hợp để tận dụng lợi thế, từng bước tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị bán dẫn toàn cầu.
Chip bán dẫn chuyên dụng là những con chip được thiết kế để giải quyết một bài toán cụ thể thay vì phục vụ mục đích chung. Chúng có mặt trong camera AI, thiết bị IoT, robot, UAV, hệ thống viễn thông, điện tử công suất, lưới điện thông minh hay các thiết bị bảo mật. Giá trị của loại chip này không nằm ở quy mô sản xuất đại trà mà ở khả năng tối ưu hóa hiệu năng, tiết kiệm năng lượng và đáp ứng chính xác yêu cầu của từng sản phẩm.
Đây cũng chính là lý do Việt Nam lựa chọn chip chuyên dụng là một trong những hướng ưu tiên trong Chiến lược phát triển công nghiệp bán dẫn. Cách tiếp cận này phù hợp với năng lực hiện nay khi Việt Nam đã hình thành đội ngũ thiết kế chip, có ngành điện tử phát triển mạnh và sở hữu thị trường đủ lớn trong các lĩnh vực như viễn thông, AI, ô tô điện, năng lượng hay chuyển đổi số.
Nếu thành công, doanh nghiệp Việt Nam sẽ không chỉ nâng cao tỷ lệ giá trị gia tăng trong các sản phẩm điện tử mà còn từng bước làm chủ những khâu cốt lõi như thiết kế, xác minh, kiểm thử và tích hợp chip - những mắt xích mang lại giá trị cao nhất trong chuỗi cung ứng bán dẫn.
Hóa giải thách thức, nắm bắt cơ hội
Dù có cơ hội rất lớn nhưng theo ông Nguyễn Anh Tuấn, khoảng cách từ một bản thiết kế đến sản phẩm thương mại vẫn còn rất xa. Khó khăn đầu tiên là chi phí nghiên cứu và phát triển quá lớn. Doanh nghiệp muốn thiết kế chip phải tiếp cận các bộ công cụ EDA, thư viện IP bản quyền với mức đầu tư rất cao. Chỉ riêng việc sản xuất thử (tape-out) cũng tiêu tốn hàng triệu USD và luôn tiềm ẩn nguy cơ thất bại về kỹ thuật.
Hội thảo Thách thức và giải pháp thúc đẩy phát triển chip bán dẫn chuyên dụng tại Việt Nam
Thách thức tiếp theo nằm ở chuỗi sản xuất. Việt Nam hiện chưa có hệ sinh thái hoàn chỉnh từ thiết kế, chế tạo, đóng gói, kiểm thử đến chứng nhận chất lượng. Các doanh nghiệp có đơn hàng nhỏ rất khó tiếp cận dịch vụ đóng gói, kiểm thử quốc tế với chi phí hợp lý. Sau khi có mẫu chip, quá trình hoàn thiện phần mềm, bo mạch, đánh giá độ tin cậy và tích hợp vào sản phẩm cũng mất nhiều thời gian và nguồn lực.
Đáng chú ý hơn cả là "bài toán con gà - quả trứng". Doanh nghiệp khó đầu tư khi chưa có khách hàng đầu tiên; ngược lại, khách hàng cũng không sẵn sàng đặt mua nếu con chip chưa được kiểm chứng trên thực tế. Chính vòng luẩn quẩn này khiến nhiều dự án dừng lại ở giai đoạn nghiên cứu mà chưa thể thương mại hóa.
Ngoài ra, nguồn nhân lực chất lượng cao, chuyên gia thiết kế chip, kỹ sư kiểm thử, chuyên gia vật liệu và đóng gói vẫn còn thiếu so với tốc độ phát triển của ngành. Điều này đòi hỏi chiến lược đào tạo dài hạn gắn với nhu cầu thực tế của doanh nghiệp.
Chính sách phải tạo ra thị trường
Để tháo gỡ những rào cản trên, giải pháp quan trọng nhất là xây dựng hệ sinh thái hoàn chỉnh thay vì chỉ hỗ trợ từng doanh nghiệp riêng lẻ.
Bà An Chen, Phó Chủ tịch phụ trách Công nghệ và R&D của Qualcomm
Theo định hướng của Bộ Khoa học và Công nghệ, sắp tới sẽ ban hành danh mục khoảng 20 nhóm chip chuyên dụng được Nhà nước ưu tiên đặt hàng, tập trung vào AI, điện toán biên, viễn thông thế hệ mới, cảm biến, IoT, điện tử công suất và bảo mật phần cứng. Danh mục này sẽ tạo tín hiệu thị trường rõ ràng để doanh nghiệp định hướng nghiên cứu và đầu tư.
Quan trọng hơn, Nhà nước sẽ xây dựng chương trình hỗ trợ xuyên suốt từ nghiên cứu, thiết kế, sản xuất thử, đo kiểm đến thương mại hóa. Thay vì chỉ tài trợ nghiên cứu, chính sách mới hướng tới chia sẻ rủi ro với doanh nghiệp trong giai đoạn đầu, đồng thời quản lý theo kết quả kỹ thuật cụ thể.
Một giải pháp mang tính đột phá khác là sử dụng các dự án đầu tư công, chương trình chuyển đổi số quốc gia và các dự án hạ tầng trọng điểm làm "khách hàng đầu tiên" cho chip Việt Nam. Đây sẽ là cú hích giúp doanh nghiệp vượt qua giai đoạn khó khăn nhất của quá trình thương mại hóa mà vẫn bảo đảm các tiêu chuẩn chất lượng nghiêm ngặt.
Song song với đó, việc xây dựng hệ thống tiêu chuẩn, phòng thử nghiệm, cơ chế chứng nhận và đánh giá độ tin cậy sẽ tạo nền tảng để sản phẩm Việt Nam đủ điều kiện cạnh tranh trong nước cũng như quốc tế.
Hợp tác quốc tế để làm chủ công nghệ
Trong chuỗi giá trị bán dẫn toàn cầu, không quốc gia nào có thể tự chủ hoàn toàn. Điều quan trọng là làm chủ những khâu quyết định như kiến trúc hệ thống, thiết kế, xác minh, dữ liệu kiểm thử và quyền lựa chọn đối tác trong chuỗi cung ứng. Đây cũng là quan điểm được các đại biểu nhấn mạnh tại hội thảo.
Đại diện Galeximco phát biểu tại hội thảo
Vì vậy, hợp tác với các tập đoàn công nghệ lớn như Qualcomm hay các doanh nghiệp quốc tế không chỉ nhằm thu hút vốn đầu tư mà còn để tiếp nhận tri thức, kinh nghiệm, phương pháp phát triển sản phẩm và đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao. Song song với FDI chất lượng cao, cần hình thành mối liên kết chặt chẽ giữa doanh nghiệp nước ngoài với doanh nghiệp Việt Nam nhằm từng bước nâng cao năng lực nội sinh.
Tại hội thảo, bà An Chen, Phó Chủ tịch phụ trách Công nghệ và R&D của Qualcomm khẳng định, tập đoàn đang mở rộng các Trung tâm R&D tại Việt Nam để giải bài toán kết hợp bốn lĩnh vực: AI, bán dẫn, phần mềm và kỹ thuật hệ thống. Thay vì gia công đơn thuần, Qualcomm đặt mục tiêu cùng Việt Nam đào tạo nguồn nhân lực làm chủ trọn vẹn chu trình thiết kế vi mạch (end-to-end), từ khâu Front-end (kiến trúc, logic) đến Back-end (layout, tape-out), hướng tới năng lực tự thiết kế các dòng SoC phức tạp.
Bên cạnh đó, Tập đoàn Geleximco cũng đang xúc tiến thủ tục đầu tư nhà máy sản xuất chip tại Hưng Yên, dự kiến khởi công vào tháng 11/2026 và đưa sản phẩm thương mại ra thị trường vào đầu năm 2028. Doanh nghiệp này cam kết ưu tiên thử nghiệm, tích hợp vi mạch điều khiển, cảm biến và chip công suất do kỹ sư Việt Nam thiết kế vào các dòng xe điện và hệ sinh thái công nghiệp của tập đoàn. Động thái này giải quyết căn cơ bài toán “khách hàng đầu tiên” cho ngành vi mạch nội địa.
Một mắt xích quan trọng khác là Trung tâm quốc gia hỗ trợ sản xuất thử chip bán dẫn sẽ cung cấp hạ tầng dùng chung về công cụ thiết kế, thư viện IP, phòng thí nghiệm, hỗ trợ sản xuất thử, đo kiểm và kết nối doanh nghiệp thiết kế với doanh nghiệp sản xuất sản phẩm cuối. Đây được kỳ vọng sẽ giảm đáng kể chi phí, rủi ro và thời gian đưa chip từ phòng thí nghiệm ra thị trường.
Con đường phát triển công nghiệp bán dẫn của Việt Nam chắc chắn còn nhiều khó khăn. Nhưng với định hướng đúng, chính sách đủ mạnh, sự đồng hành của Nhà nước, doanh nghiệp và các đối tác quốc tế, chip bán dẫn chuyên dụng hoàn toàn có thể trở thành lĩnh vực tạo ra giá trị gia tăng cao, góp phần nâng cao năng lực tự chủ công nghệ và đưa Việt Nam tiến sâu hơn vào chuỗi giá trị bán dẫn toàn cầu.