Bước chuyển về định hướng chính sách
Sáng 2/10/2026, Báo Tiền Phong phối hợp với Đại học Quốc gia Hà Nội tổ chức Diễn đàn Phát triển kinh tế tầm thấp và thúc đẩy ứng dụng công nghệ vũ trụ tại Việt Nam. Diễn đàn có sự tham dự của đại diện các bộ, ngành, cơ quan Trung ương; đại diện một số tỉnh, thành phố khu vực miền Bắc; các chuyên gia, nhà khoa học, đại diện các viện nghiên cứu, trường đại học, hiệp hội, doanh nghiệp và gần 30 cơ quan báo chí Trung ương và địa phương.
PGS.TS Bùi Thế Duy, Giám đốc Đại học Quốc gia Hà Nội
Diễn đàn được tổ chức trong bối cảnh khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đang mở ra những không gian phát triển mới. Trong đó, không gian tầm thấp và không gian vũ trụ ngày càng gắn trực tiếp với sản xuất, quản trị và đời sống.
Năm 2026 đánh dấu bước chuyển quan trọng trong định hướng chính sách khi công nghệ hàng không và vũ trụ được xác định là một trong các nhóm công nghệ chiến lược quốc gia; đồng thời Chính phủ đã giao các nhiệm vụ cụ thể về phát triển UAV, hệ thống quản lý UAV, vệ tinh, chùm vệ tinh quan sát trái đất và hạ tầng dữ liệu không gian. Đây là cơ sở để chuyển từ nhận diện tiềm năng sang tổ chức thử nghiệm, phát triển sản phẩm và hình thành thị trường.
Báo cáo năm 2026 của Diễn đàn Kinh tế Thế giới và Deloitte ước tính các ứng dụng quan sát trái đất hiện đóng góp khoảng 440 tỷ USD cho GDP toàn cầu mỗi năm và còn khoảng 263 tỷ USD có thể được khai thác thêm nếu cải thiện đồng thời khâu thu nhận, xử lý và đưa dữ liệu vào hoạt động thực tế. Riêng thị trường UAV toàn cầu, MarketsandMarkets dự báo tăng từ 26,12 tỷ USD năm 2025 lên 40,56 tỷ USD vào năm 2030, tương ứng tốc độ tăng trưởng kép 9,2%/năm.
Tại Việt Nam, kinh tế tầm thấp và ứng dụng công nghệ vũ trụ đang từng bước hình thành và mở rộng, gắn với chuyển đổi số, phát triển kinh tế số và yêu cầu nâng cao năng lực quản lý tài nguyên, phòng, chống thiên tai, giao thông, nông nghiệp và logistics.
PGS.TS Bùi Thế Duy, Giám đốc Đại học Quốc gia Hà Nội cho biết, hiện nay, chúng ta đã nghe nhiều đến khái niệm mới là kinh tế tầm thấp. Trong đó, tích hợp tất cả những công nghệ mới nhất về thiết bị bay không người lái (UAV) cùng toàn bộ các ứng dụng trong logistics, nông nghiệp, giao thông thông minh, tạo ra một không gian mới để đưa các công nghệ tiên tiến nhất vào cuộc sống.
Đại học Quốc gia Hà Nội là đại học tổng hợp đa ngành, đa lĩnh vực, có các đơn vị đào tạo và nghiên cứu trên tất cả các lĩnh vực liên quan phát triển kinh tế tầm thấp… Đại học Quốc gia Hà Nội cũng phát triển các hoạt động đào tạo về nghiên cứu, thiết kế, chế tạo UAV, hợp tác thành lập các trung tâm đào tạo điều khiển UAV phục vụ nông nghiệp, tìm kiếm cứu hộ cứu nạn, giao thông vận tải và logistics.
Bên cạnh đó, Đại học Quốc gia Hà Nội đang phối hợp các tập đoàn logistics và các tập đoàn tự động hóa để xây dựng trung tâm nghiên cứu, phòng thí nghiệm nhằm kết hợp nghiên cứu, đào tạo và nội địa hóa các sản phẩm công nghệ kinh tế tầm thấp. "Thực tế cho thấy, kinh tế tầm thấp không chỉ dừng lại ở lý thuyết hay trên giấy tờ. Đã có các thử nghiệm như vận chuyển vật tư y tế thiết yếu bằng UAV hay các khu thí điểm tại một số địa phương, ngành nghề" - PGS.TS Bùi Thế Duy nói.
Theo PGS.TS Bùi Thế Duy, tại các vùng nông thôn, sự phát triển của kinh tế tầm thấp thậm chí còn nhanh hơn khu vực đô thị vì UAV là giải pháp công nghệ phù hợp và hiệu quả nhất hiện nay. Hầu hết các vườn sầu riêng ở Tây Nguyên đều sở hữu UAV, cử người đi đào tạo lái UAV. Toàn bộ quy trình tưới, phun hằng tuần đều thực hiện bằng UAV. Trong đợt bão lũ vừa qua, UAV đã tham gia tìm kiếm, phát hiện nạn nhân bị cô lập, vận chuyển thức ăn, nhu yếu phẩm…
Sự kết hợp, tích hợp nhiều công nghệ đang tạo ra một cơ hội rất lớn và một không gian mới trong phát triển kinh tế - xã hội tại Việt Nam. "Diễn đàn hôm nay là cơ hội tốt để các nhà nghiên cứu, các doanh nghiệp và đặc biệt là các bạn sinh viên tìm hiểu một lĩnh vực mới. Không nhất thiết phải là sinh viên công nghệ, sinh viên tất cả các ngành nghề khác hoàn toàn có thể tìm thấy cơ hội việc làm, nghiên cứu và phát triển trong lĩnh vực này" - PGS.TS Bùi Thế Duy nhấn mạnh.
Mở ra không gian phát triển mới
Ông Phùng Công Sưởng, Tổng Biên tập Báo Tiền Phong nhận định, những năm gần đây, sự phát triển mạnh mẽ của khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo đang mở ra những không gian phát triển mới cho các quốc gia. Trước đây, không gian vũ trụ chủ yếu được nhìn nhận như lĩnh vực của nghiên cứu khoa học, quốc phòng và khám phá; ngày nay, vũ trụ đang ngày càng trở thành một không gian kinh tế quan trọng.
Ông Phùng Công Sưởng, Tổng Biên tập Báo Tiền Phong
Cùng với đó, sự phát triển của phương tiện bay không người lái (drone/UAV), cảm biến, kết nối và các nền tảng số đang từng bước hình thành một hệ sinh thái kinh tế mới trong không gian tầm thấp. "Hai không gian này tuy khác nhau về độ cao, công nghệ và cơ chế quản lý, nhưng ngày càng gắn với nhau thông qua dữ liệu, thông tin liên lạc, định vị - dẫn đường, trí tuệ nhân tạo (AI) và các hệ thống điều hành số. Xu hướng cũng đang chuyển rất rõ từ phát triển thiết bị đơn lẻ sang xây dựng hệ thống và cung cấp dịch vụ" - ông Phùng Công Sưởng cho hay.
Vệ tinh quan sát trái đất, viễn thông, định vị; UAV trong nông nghiệp, logistics, kiểm tra hạ tầng, cứu hộ, cứu nạn; cùng với dữ liệu lớn (big data) và AI đang tạo ra nhiều mô hình ứng dụng mới. Giá trị cuối cùng ngày càng được đo bằng thông tin đến đúng lúc, dịch vụ đủ tin cậy, chi phí hợp lý và khả năng hỗ trợ người sử dụng ra quyết định.
Công nghệ hàng không và vũ trụ đã được xác định trong Danh mục công nghệ chiến lược quốc gia; Chính phủ đồng thời giao các nhiệm vụ cụ thể về phát triển UAV, hệ thống quản lý thiết bị bay không người lái, vệ tinh, chùm vệ tinh quan sát trái đất và hạ tầng dữ liệu không gian. Điều đó cho thấy những lĩnh vực này đang chuyển từ câu chuyện về tiềm năng sang yêu cầu tổ chức thực hiện bằng sản phẩm, hạ tầng và kết quả cụ thể.
"Việt Nam có những nhu cầu rất rõ, rất lớn về phòng, chống thiên tai; quản lý tài nguyên, môi trường và đất đai; nông nghiệp; đô thị; hạ tầng; logistics; kết nối vùng sâu, vùng xa; và nhiều bài toán phát triển kinh tế - xã hội khác. Nhưng cơ hội lớn không tự chuyển thành năng lực và thị trường nếu công nghệ không đi được vào quy trình thực tế của người sử dụng" - ông Phùng Công Sưởng nêu.
Diễn đàn Phát triển kinh tế tầm thấp và thúc đẩy ứng dụng công nghệ vũ trụ tại Việt Nam
Ông Nguyễn Văn Thuật, Phó Vụ trưởng Vụ Kinh tế và Xã hội số, Bộ Khoa học và Công nghệ cho rằng, kinh tế không gian tầng thấp là nền kinh tế dựa trên hệ sinh thái các thiết bị bay hoạt động từ mặt đất đến khoảng 1.000-3.000 m, tùy cách xác định của từng quốc gia. Trung Quốc xác định trần độ cao 3.000 m cho kinh tế không gian tầng thấp.
Về thị trường, theo Markets&Markets, đến năm 2030, quy mô thị trường thiết bị bay không người lái (UAV/drone) toàn cầu có thể đạt khoảng 40 tỷ USD. Tuy nhiên, đây mới chỉ là phần nổi. Phần chìm là hệ sinh thái dịch vụ như nông nghiệp, logistics và các ngành kinh tế truyền thống. Nếu tính cả phần này, tổng quy mô thị trường kinh tế không gian tầng thấp có thể đạt khoảng 488 tỷ USD vào năm 2035.
Trung Quốc hiện có tốc độ phát triển rất nhanh. Theo số liệu thống kê, năm 2025, nước này có hơn 3 triệu thiết bị UAV được đăng ký và khoảng 45 triệu chuyến bay. Hệ sinh thái kinh tế không gian tầng thấp gồm nhiều lớp, từ thiết kế, chế tạo, bảo trì, bảo dưỡng UAV đến phát triển hạ tầng vật lý, trạm sạc, hạ tầng tần số, hệ thống quản trị không gian tầng thấp và các dịch vụ bay. Từ đó hình thành những doanh nghiệp sở hữu số lượng drone lớn để cung cấp dịch vụ cho thị trường.
Ở Việt Nam, chúng ta đang trong giai đoạn đầu phát triển. Theo dự báo, tốc độ tăng trưởng khoảng 13% và đến năm 2035, quy mô ngành có thể đạt khoảng 500 triệu USD. Chiến lược không chỉ là sản xuất thiết bị mà phải phát triển cả hệ sinh thái, tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị của kinh tế không gian tầng thấp. UAV có thể được ứng dụng trong nhiều lĩnh vực như nông nghiệp, điện và năng lượng, giao thông, đê điều, y tế...
"Tuy nhiên, tôi muốn nhấn mạnh rằng bản thân UAV không trực tiếp tạo ra giá trị. Giá trị nằm ở chuyến bay, dữ liệu được thu thập và khả năng khai thác những dữ liệu đó để giải quyết các bài toán thực tế" - ông Nguyễn Văn Thuật nói.
Cũng theo ông Nguyễn Văn Thuật, về thể chế, Việt Nam hiện chưa có quy định riêng về phát triển kinh tế không gian tầng thấp. Việc xây dựng thể chế là rất quan trọng, nhưng chúng ta cũng không thể chờ hoàn thiện toàn bộ hệ thống pháp luật mới bắt đầu phát triển. Vì vậy, cần tạo ra không gian và cơ chế để doanh nghiệp được thử nghiệm, kiểm soát và từng bước đưa các mô hình vào thực tế.
Bên cạnh thể chế, tiêu chuẩn và tần số cũng là những vấn đề cần được giải quyết. Về công nghệ, Quyết định 1493 đã xác định danh sách 10 công nghệ chiến lược, được phân kỳ theo các giai đoạn 2026-2030 và 2031-2035. Trong đó, mục tiêu là làm chủ công nghệ và sản phẩm chiến lược.
Cùng với đó, chính sách phát triển nguồn nhân lực cũng cần được triển khai đồng bộ, từ học sinh, sinh viên, nghiên cứu sinh đến các chuyên gia, kỹ sư. Với học sinh, sinh viên xuất sắc, có chính sách hỗ trợ 1 tỷ đồng/năm trong 3 năm để phục vụ học tập, nghiên cứu, công bố quốc tế và trao đổi học thuật. Với chuyên gia, mục tiêu là đào tạo, thu hút nhân lực có khả năng cạnh tranh quốc tế và đáp ứng nhu cầu thực tế của thị trường, công nghệ.
Tại diễn đàn, các doanh nghiệp đã chia sẻ những mô hình, giải pháp triển khai thực tế với các chủ đề như: Drone, AI và kinh tế tầm thấp trong nông nghiệp thông minh và giảm phát thải; ứng dụng UAV, drone trong phát triển logistics tầm thấp; hệ thống radar phát hiện UAV; ứng dụng viễn thám đẩy nhanh tiến độ làm sạch và hoàn thiện cơ sở dữ liệu đất đai.