Phát triển Việt Nam trở thành quốc gia biển mạnh - nhìn từ Cái Mép Hạ

Ngày 23/7/2026, Phó Chủ tịch UBND TP. Hồ Chí Minh Nguyễn Công Vinh đã ký Quyết định số 4560/QĐ-UBND (gọi tắt là Quyết định 4560), chính thức thành lập Khu Thương mại tự do gắn với cảng biển khu vực Cái Mép Hạ với diện tích 4.174,35 ha tại hai phường Tân Phước và Tân Hải, cách trung tâm TP. Hồ Chí Minh khoảng 50 km về phía Tây Bắc và cách sân bay quốc tế Long Thành khoảng 25 km về phía Bắc.

Cùng thời điểm, tại Hội nghị lần thứ 3 Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV, Trung ương thống nhất ban hành Nghị quyết mới về xây dựng và phát triển Việt Nam trở thành quốc gia biển mạnh, xác định biển là không gian sinh tồn, phát triển và bảo vệ Tổ quốc; phát triển kinh tế biển hiện đại phải gắn với bảo vệ hệ sinh thái, nâng cao đời sống nhân dân và giữ vững chủ quyền quốc gia.

Việc TP. Hồ Chí Minh thành lập Khu Thương mại tự do gắn với cảng biển Cái Mép Hạ chính là bước đi mạnh mẽ cụ thể hóa chủ trương, đường lối của Đảng về phát triển kinh tế biển, đồng thời tích cực triển khai cơ chế đặc thù dành cho Thành phố theo Nghị quyết số 98/2023/QH15 (Nghị quyết 98) về cơ chế đặc thù cho TP. Hồ Chí Minh, được sửa đổi, bổ sung tại Nghị quyết số 260/2025/QH15 (Nghị quyết 260).

Khu Thương mại tự do gắn với cảng biển Cái Mép Hạ không chỉ được kỳ vọng là cực tăng trưởng mới cho đầu tàu kinh tế cả nước mà còn góp phần khẳng định vị thế của Việt Nam trong lĩnh vực logistics biển của khu vực và thế giới.

Vì sao là Cái Mép Hạ?

Cụm cảng Cái Mép - Thị Vải hiện là một trong những cảng container hiệu quả nhất thế giới. Theo Chỉ số hiệu suất cảng container (CPPI) năm 2025 do Ngân hàng Thế giới và S&P Global Market Intelligence công bố tháng 6/2026, cảng Cái Mép đạt 122 điểm, đứng thứ 11 toàn cầu. Vị trí này xếp trên nhiều cảng lớn trong khu vực như Tanjung Pelepas (Malaysia) hay Kaohsiung (Đài Loan, Trung Quốc).

Khu Thương mại tự do gắn với cảng biển khu vực Cái Mép Hạ còn được cộng hưởng bởi vị trí thuận lợi và khả năng kết nối liên vùng. Quyết định 4560 xác định, Cái Mép Hạ sẽ gắn kết chặt chẽ với Cụm cảng nước sâu Cái Mép - Thị Vải, Cảng trung chuyển quốc tế Cần Giờ và Cảng hàng không quốc tế Long Thành. Đây là một tổ hợp hạ tầng logistics đa phương thức mà ít nơi nào ở Đông Nam Á có được. Nó mở đường cho hàng hóa Việt Nam đi vào tuyến vận tải xuyên Thái Bình Dương, tuyến đang gánh khoảng 60% lượng container toàn cầu.

Không chỉ tận dụng lợi thế nước sâu của khu vực địa lý, khả năng kết nối liên vùng, Khu Thương mại tự do này còn hướng tới nhiều mục tiêu quan trọng khác, trong đó có việc giữ lại các dịch vụ giá trị gia tăng của dịch vụ hàng hải.

Quyết định 4560 xác định hướng đi của Khu Thương mại tự do là lấy kinh tế số, kinh tế xanh và kinh tế tuần hoàn làm trọng tâm, đặt mục tiêu trở thành nơi đặt trụ sở chính khu vực của các tập đoàn đa quốc gia về logistics, dịch vụ hàng hải và thương mại quốc tế. Mục tiêu vì thế không dừng ở việc giữ giá trị của phần trung chuyển hàng hóa, mà từng bước kéo về những khâu tạo giá trị gia tăng cao nhất: dịch vụ hàng hải, tài chính và dữ liệu.

Chú trọng khâu thực thi

Trong thời gian vừa qua, điểm nghẽn lớn nhất của không ít chính sách nằm ở khâu thực thi. Ở Quyết định 4560, có thể thấy nỗ lực của TP. Hồ Chí Minh trong xử lý điểm nghẽn này ngay từ khi ban hành, thể hiện ở ba điểm.

Trước hết, văn bản đã nêu rõ về lộ trình. Khu Thương mại tự do gắn với cảng biển khu vực Cái Mép Hạ được chia làm ba giai đoạn: 2026 - 2030 tập trung nâng hiệu quả các phân khu hiện hữu, giải phóng mặt bằng và thu hút nhà đầu tư chiến lược; 2031 - 2035 hình thành hệ sinh thái kinh tế hàng hải cạnh tranh và khu thương mại tự do xanh; sau năm 2035 vươn tới mục tiêu trở thành cảng trung chuyển lớn nhất cả nước, tầm cỡ châu Á và quốc tế.

Thứ hai là rõ về trách nhiệm. Điều 5 của Quyết định phân công nhiệm vụ cho 17 đầu mối, từ Ban quản lý các khu chế xuất và công nghiệp (cơ quan quản lý nhà nước trực tiếp) đến Sở Tài chính, Sở Công Thương, Sở Khoa học và Công nghệ, Thuế Thành phố, Hải quan khu vực, Bộ Tư lệnh Thành phố, Bộ đội Biên phòng, Công an Thành phố, Ngân hàng Nhà nước chi nhánh Khu vực 2 và UBND hai phường Tân Phước, Tân Hải. Mỗi đầu mối gắn với một phạm vi việc rõ ràng. Trong đó Sở Công Thương TP. Hồ Chí Minh được giao chủ trì hướng dẫn triển khai các cơ chế, chính sách chuyên ngành về thương mại, hàng hóa, thương mại dịch vụ, hoạt động xuất nhập khẩu, logistics và thương mại điện tử xuyên biên giới trong phạm vi Khu Thương mại tự do. Cùng với đó, chủ trì, phối hợp với các cơ quan, đơn vị có liên quan tham mưu UBND Thành phố quyết định, ban hành tiêu chí xác định người nước ngoài thuộc đối tượng được hưởng ưu đãi về việc cấp thị thực, thẻ tạm trú.

Thứ ba là rõ về thẩm quyền. Quyết định giao UBND TP. Hồ Chí Minh chuyển một số chức năng, nhiệm vụ của các cơ quan chuyên môn về cho Ban quản lý các khu chế xuất và công nghiệp, để cơ quan này quản lý trực tiếp, hạn chế tình trạng chồng chéo. Cách phân định này bám sát yêu cầu mỗi việc phải rõ cơ quan chủ trì, đầu mối chịu trách nhiệm, thẩm quyền, thời hạn và sản phẩm cuối cùng.

Việc đưa Khu Thương mại tự do thành “mô hình tiên phong, thí điểm và tích lũy kinh nghiệm với các thể chế vượt trội” thể hiện đúng tinh thần vừa làm vừa đánh giá, mở rộng dần, không cầu toàn nhưng cũng không nóng vội.

Nền tảng đã có, thiết kế đã rõ, phần còn lại thuộc về khâu thực thi. Khu Thương mại tự do gắn với cảng biển khu vực Cái Mép Hạ khởi đầu với những lợi thế mà ít dự án nào có được: một cụm cảng thuộc hàng hiệu quả nhất thế giới, một thế kết nối cảng biển – sân bay – đường sắt và một quyết định đã định sẵn lộ trình, trách nhiệm lẫn thẩm quyền. Đó cũng là lý do Cái Mép Hạ được kỳ vọng nhiều hơn một Khu Thương mại tự do thông thường. Vận hành đúng thiết kế, hiệu quả cao, nơi đây sẽ trở thành hình mẫu cho cách một chủ trương lớn về biển được chuyển hóa thành công trình cụ thể, đo đếm được. 

Khu Thương mại tự do gắn với cảng biển khu vực Cái Mép Hạ sẽ lấy kinh tế số, kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn làm trọng tâm và động lực phát triển gắn với trung tâm logistics xanh, cụm cảng biển và Cảng trung chuyển hàng hóa quốc tế đóng vai trò là đầu mối quan trọng trong chuỗi cung ứng toàn cầu thông qua gắn kết chặt chẽ giữa Cụm cảng nước sâu Cái Mép – Thị Vải, Cảng trung chuyển quốc tế Cần Giờ và Cảng hàng không quốc tế Long Thành; là trung tâm sản xuất xanh, xuất khẩu các sản phẩm có giá trị gia tăng cao, tích hợp công nghệ tiên tiến và thân thiện với môi trường; là trung tâm đổi mới sáng tạo với cơ sở hạ tầng tích hợp, thông minh, hiện đại; là trung tâm thu hút nhân tài và trụ sở chính khu vực của các tập đoàn đa quốc gia về logistics, dịch vụ hàng hải, thương mại quốc tế.