Chia sẻ với phóng viên Báo Công Thương bên lề Hội nghị Xã thương mại điện tử toàn quốc năm 2026 với chủ đề “Công Thương đưa thương mại điện tử về xã, bệ phóng tăng trưởng hai con số”, ông Đỗ Hữu Hưng, Phó Chủ tịch Hiệp hội Thương mại điện tử Việt Nam (VECOM), phân tích ý nghĩa chiến lược của mô hình xã thương mại điện tử, đề xuất xây dựng bộ chỉ số đánh giá năng lực, phát triển bản đồ số, đồng thời chỉ ra những điểm nghẽn trong quá trình triển khai và vai trò chủ động của chính quyền địa phương.
Đưa thương mại điện tử về xã là bước chuyển chiến lược
- Thưa ông, thương mại điện tử Việt Nam duy trì tốc độ tăng trưởng cao, nhưng sự phát triển vẫn tập trung chủ yếu tại các đô thị lớn. Trong bối cảnh yêu cầu mở rộng không gian tăng trưởng ngày càng cấp thiết, ông đánh giá như thế nào về ý nghĩa chiến lược của việc đưa thương mại điện tử đến tận cấp xã, phường?
Ông Đỗ Hữu Hưng: Từ góc độ Hiệp hội, chúng tôi đánh giá việc đưa thương mại điện tử đến tận cấp xã, phường là một định hướng chiến lược đúng đắn và phù hợp với thời điểm hiện nay. Việc Bộ Công Thương tổ chức Hội nghị Xã thương mại điện tử toàn quốc năm 2026 với chủ đề “Công Thương đưa thương mại điện tử về xã, bệ phóng tăng trưởng hai con số” là hoạt động có ý nghĩa thiết thực, thể hiện sự quan tâm, chủ động của ngành Công Thương trong việc đưa thương mại điện tử phát triển sâu rộng đến cấp cơ sở. Đặc biệt, với sự tham gia của hơn 1.000 điểm cầu trực tuyến tại 34 tỉnh, thành phố và các Thương vụ Việt Nam ở nước ngoài, Hội nghị không chỉ tạo diễn đàn trao đổi, chia sẻ kinh nghiệm mà còn góp phần tăng cường kết nối giữa cơ quan quản lý, chính quyền địa phương, doanh nghiệp và các nền tảng số, qua đó huy động nguồn lực, thúc đẩy nhân rộng mô hình xã thương mại điện tử theo hướng thực chất, bền vững.
Ông Đỗ Hữu Hưng, Phó Chủ tịch Hiệp hội Thương mại điện tử Việt Nam (VECOM) tại Hội nghị Xã thương mại điện tử toàn quốc năm 2026.
Nhìn từ kinh nghiệm quốc tế, Trung Quốc và một số quốc gia phát triển đã triển khai mô hình xã, thậm chí là làng thương mại điện tử, thông qua việc kết hợp với các nền tảng như Taobao. Mô hình này giúp hình thành năng lực kinh doanh tại cơ sở, phát triển các gian hàng và mở rộng thị trường không chỉ trong nước mà còn tiếp cận khách hàng quốc tế.
Tại Việt Nam, các điều kiện để triển khai mô hình đang tương đối thuận lợi. Thương mại điện tử đã tạo ra mặt bằng chung về trải nghiệm tiêu dùng; năng lực của doanh nghiệp, hệ thống logistics, thanh toán và cơ sở pháp lý cũng ngày càng hoàn thiện. Có thể nói, chúng ta đang hội tụ các yếu tố “thiên thời, địa lợi, nhân hòa”.
Tuy nhiên, qua theo dõi nhiều năm, chúng tôi nhận thấy hoạt động thương mại điện tử vẫn tập trung chủ yếu tại Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh, trong khi khoảng cách phát triển giữa các địa phương còn rất lớn. Bản chất của thương mại điện tử là rút ngắn khoảng cách địa lý và mở rộng cơ hội tiếp cận thị trường. Vì vậy, đưa thương mại điện tử về cấp xã sẽ góp phần thu hẹp khoảng cách phát triển giữa các vùng miền, mở rộng cơ hội tiếp cận thị trường và tạo ra những động lực tăng trưởng mới từ cơ sở.
Xây dựng thước đo năng lực thương mại điện tử cấp xã
- Để mô hình xã thương mại điện tử không chỉ dừng ở việc mở gian hàng hay tổ chức bán hàng trực tuyến, cần có thước đo phản ánh năng lực phát triển thực chất. Từ kinh nghiệm xây dựng Chỉ số Thương mại điện tử Việt Nam (EBI) của VECOM, theo ông, cần hình thành hệ thống tiêu chí như thế nào để các xã, phường nhận diện lợi thế, điểm nghẽn và nâng cao năng lực cạnh tranh?
Ông Đỗ Hữu Hưng: Trong quá trình đồng hành cùng sự phát triển của thương mại điện tử Việt Nam, VECOM đã xây dựng bộ chỉ số đánh giá thương mại điện tử tại các địa phương, với những tiêu chí như số lượng người mua hàng trực tuyến, tiểu thương tham gia các nền tảng thương mại điện tử, nguồn nhân lực, năng lực logistics, đơn hàng và thanh toán.
Theo tôi, hoàn toàn có thể vận dụng phương pháp luận và cách thức đánh giá này đối với các đơn vị hành chính nhỏ hơn như xã, phường, qua đó hình thành một khung năng lực chung. Trên cơ sở đó, từng địa phương có thể nhận diện điểm mạnh, những hạn chế cần khắc phục, đồng thời có căn cứ để so sánh, đánh giá và cải thiện năng lực thương mại điện tử.
Hiện nay, VECOM đang đồng hành, hướng dẫn nhiều địa phương áp dụng các chỉ số đánh giá đối với từng xã, phường; đồng thời phối hợp với Bộ Công Thương xây dựng, hoàn thiện hệ thống chỉ số theo hướng chi tiết, thực chất hơn, phản ánh đúng năng lực thương mại điện tử tại cơ sở. Tôi tin rằng, trong những năm tới, việc đánh giá và cải thiện năng lực thương mại điện tử sẽ giúp các xã, phường nâng cao hiệu quả hoạt động, qua đó đóng góp vào mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số tại các địa phương và cả nước.
Hội nghị Xã thương mại điện tử toàn quốc năm 2026 với chủ đề “Công Thương đưa thương mại điện tử về xã, bệ phóng tăng trưởng hai con số” tại Hà Nội ngày 11/11.
Bản đồ số khơi thông nguồn lực địa phương
- Một định hướng đáng chú ý là xây dựng bản đồ số thương mại điện tử cấp xã, tiến tới nhận diện năng lực và lợi thế của từng địa bàn. Theo ông, cần khai thác dữ liệu và kết nối các nguồn lực như thế nào để bản đồ số không chỉ phục vụ quản lý mà còn hỗ trợ người dân, doanh nghiệp mở rộng thị trường, thúc đẩy liên kết kinh tế giữa các địa phương?
Ông Đỗ Hữu Hưng: Thực tế, bản đồ số đã được xây dựng từ nhiều năm trước, nhưng các chỉ số thể hiện còn tương đối ít. Trong thời gian tới, cần bổ sung khoảng 5-6 nhóm chỉ số, như số lượng nhà bán hàng, nhân sự, năng lực logistics, số lượng người mua và các nhà tiếp thị liên kết, để từng bước hình thành bản đồ thông tin chi tiết đến từng địa phương.
Trên cơ sở đó, Chính phủ và các bộ, ngành có thể nhận diện tiềm năng, lợi thế của từng khu vực để định hướng phát triển, liên kết vùng và phân bổ nguồn lực hỗ trợ phù hợp. Chẳng hạn, khu vực gần sân bay Nội Bài có lợi thế logistics có thể liên kết với các địa phương lân cận để phát triển thương mại điện tử xuyên biên giới; trong khi những địa bàn có thế mạnh du lịch có thể tập trung phát triển các dịch vụ trên môi trường số.
Bản đồ số cũng có thể được xây dựng theo mô hình nền tảng, kết nối nhà bán hàng với các đơn vị logistics, thanh toán và dịch vụ hỗ trợ. Qua đó, doanh nghiệp, người dân thuận tiện hơn trong tìm kiếm đối tác kinh doanh, sản phẩm và dịch vụ tại địa phương.
Hiện nay, các nền tảng như TikTok Shop, Shopee đã có hệ thống dữ liệu tương đối đầy đủ. Vấn đề quan trọng là tổng hợp, khai thác và sử dụng nguồn dữ liệu này phục vụ xây dựng kế hoạch phát triển thương mại điện tử tại từng địa phương. Trong quá trình đó, ngành Công Thương cần phát huy vai trò điều phối, kết nối các nguồn lực, tận dụng dữ liệu và nền tảng sẵn có của doanh nghiệp để đẩy nhanh quá trình xây dựng bản đồ số.
Ông Đỗ Hữu Hưng, Phó Chủ tịch VECOM, nhấn mạnh việc đưa thương mại điện tử về cấp xã là bước chuyển chiến lược nhằm thu hẹp khoảng cách phát triển giữa các địa phương.
- Từ thực tiễn đồng hành cùng các địa phương, theo ông, đâu là điểm nghẽn lớn nhất trong việc nhân rộng mô hình xã thương mại điện tử? Chính quyền cơ sở cần làm gì để tháo gỡ những rào cản này, thúc đẩy thương mại điện tử phát triển thực chất, bền vững?
Ông Đỗ Hữu Hưng: Qua nhiều năm hỗ trợ phát triển thương mại điện tử tại Đồng Tháp, Lào Cai và nhiều địa phương khác, chúng tôi nhận thấy có những nơi dù điều kiện kinh tế còn khó khăn nhưng thương mại điện tử vẫn phát triển rất tốt. Ngược lại, một số địa phương gần Hà Nội, do tập trung vào công nghiệp và chưa thực sự coi trọng thương mại điện tử nên kết quả phát triển chưa chắc đã tốt.
Thực tế, việc tham gia thương mại điện tử hiện nay tương đối dễ dàng. Theo kinh nghiệm của chúng tôi, điểm nghẽn lớn nhất nằm ở nhận thức của lãnh đạo, doanh nghiệp và người dân địa phương, trong đó nhiều nơi chưa biết tận dụng những lợi thế sẵn có. Thương mại điện tử không chỉ là bán hàng hóa mà còn mở ra cơ hội kinh doanh dịch vụ, sản phẩm du lịch, đưa hàng hóa và dịch vụ của địa phương lên môi trường trực tuyến.
Vì vậy, điều quan trọng là lãnh đạo địa phương và các cơ quan chức năng phải thực sự quan tâm, chủ động triển khai. Các sở, ban, ngành và chính quyền cơ sở cần tích cực học hỏi, nâng cao kiến thức, tận dụng các nền tảng thương mại điện tử, chính sách hỗ trợ và sự đồng hành của các đơn vị liên quan để áp dụng phù hợp với thực tiễn. Tôi tin rằng, khi nhận thức được nâng cao và có sự hỗ trợ phù hợp, thương mại điện tử sẽ có điều kiện phát triển tốt hơn tại từng địa phương.
- Xin trân trọng cảm ơn ông!
Theo Báo cáo Chỉ số Thương mại điện tử Việt Nam 2026 của Hiệp hội Thương mại điện tử Việt Nam (VECOM), quy mô thị trường thương mại điện tử năm 2025 đạt 38,5 tỷ USD, tăng 21% so với năm trước. Tuy nhiên, bên cạnh tốc độ tăng trưởng cao, khoảng cách phát triển thương mại điện tử giữa các địa phương vẫn còn rất lớn. Thực tế này đặt ra yêu cầu không chỉ duy trì đà tăng trưởng mà còn thúc đẩy thương mại điện tử phát triển bền vững, đồng đều hơn giữa các vùng miền.