Phó Thủ tướng yêu cầu phát triển giống lúa thế hệ mới tại Đồng bằng sông Cửu Long

Chiều 1/11, tại TP. Cần Thơ, Phó Thủ tướng Chính phủ Hồ Quốc Dũng cùng đoàn công tác thăm, làm việc với Viện Lúa Đồng bằng sông Cửu Long. Phó Thủ tướng ghi nhận đóng góp của Viện, đồng thời đề nghị phát triển giống lúa thế hệ mới, hoàn thiện canh tác giảm phát thải và nghiên cứu chế biến sâu, nâng cao giá trị hạt gạo Việt Nam.

Nhiều kết quả trong nghiên cứu và chuyển giao

Tham gia đoàn có Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Trịnh Việt Hùng; lãnh đạo các bộ, Văn phòng Chính phủ. TP. Cần Thơ có ông Trương Cảnh Tuyên, Chủ tịch UBND thành phố Cần Thơ; ông Đồng Văn Thanh, Chủ tịch HĐND thành phố Cần Thơ.

Báo cáo tại buổi làm việc, TS. Trần Ngọc Thạch, Viện trưởng Viện Lúa Đồng bằng sông Cửu Long cho biết, Viện nghiên cứu khoa học, chuyển giao công nghệ, dịch vụ và sản xuất kinh doanh về cây lúa, hệ thống nông nghiệp, phục vụ phát triển kinh tế - xã hội vùng.

Giai đoạn 2021-2025, Viện triển khai nhiệm vụ khoa học, công nghệ cấp quốc gia, cấp bộ, hợp tác quốc tế và nguồn kinh phí tự có. Ngân sách nhà nước chiếm khoảng 39,7% tổng kinh phí nghiên cứu hằng năm. Viện chọn tạo, chuyển giao 18 giống lúa được công nhận lưu hành và 29 giống được bảo hộ.

Các giống lúa OM chiếm trên 65% diện tích gieo trồng, đóng góp lớn trong xuất khẩu gạo. OM18 được gieo trồng trên 1 triệu ha, OM5451 trên 600.000 ha mỗi năm; các giống này đóng góp khoảng 65-70% lượng gạo xuất khẩu cả nước. 

Bên cạnh đó, Viện cũng đã xây dựng quy trình canh tác phù hợp 4 tiểu vùng sinh thái, phát triển mô hình hữu cơ tôm - lúa vùng ven biển. Máy cấy tích hợp bón phân tiết kiệm 40-100 kg giống và 20-30 kg đạm/ha. Drone gieo sạ, bón phân, phun thuốc có thể giảm gần 30% chi phí vật tư, gần 10% chi phí lao động. Chế phẩm sinh học phòng trừ sâu bệnh bước đầu có hiệu quả.

Viện hợp tác doanh nghiệp, địa phương nghiên cứu, khảo nghiệm và hoàn thiện các loại phân bón, thuốc bảo vệ thực vật, với kinh phí 3-4 tỷ đồng/năm trong giai đoạn 2021-2025. Mỗi năm, Viện sản xuất trên diện tích 220 ha tại chỗ, liên kết trên 1.000 ha; cung ứng 50-60 tấn giống siêu nguyên chủng, 800-900 tấn giống nguyên chủng và 4.000-7.000 tấn giống xác nhận. Tỷ lệ diện tích dùng hạt giống đạt chuẩn tăng từ dưới 10% năm 1999 lên trên 80-90% hiện nay.

Đến năm 2030, Viện định hướng chọn tạo giống lúa chất lượng cao, giàu dinh dưỡng, chống chịu sâu bệnh, thích ứng hạn, mặn, ngập, phèn; phục tráng lúa mùa đặc sản, xây dựng vùng chuyên canh gắn nhãn hiệu chứng nhận. Viện chú trọng công nghệ cao, chế phẩm vi sinh, phân bón hữu cơ và mô hình lúa kết hợp cây trồng, thủy sản.

Tại buổi làm việc, các bộ, ngành và UBND TP. Cần Thơ trao đổi kiến nghị về chiến lược nghiên cứu dài hạn ngành hàng lúa gạo; đầu tư đồng ruộng sản xuất giống, khu nhà lưới, khu chế biến giống, nhà thí nghiệm thuộc chương trình phát triển nghiên cứu, sản xuất giống phục vụ cơ cấu lại ngành nông nghiệp giai đoạn 2021-2030. Viện kiến nghị sớm triển khai Dự án xây dựng Trung tâm xuất sắc về chọn tạo giống lúa vùng Đồng bằng sông Cửu Long.

Ba nhiệm vụ trọng tâm trong thời gian tới

Tại buổi làm việc, Phó Thủ tướng Chính phủ Hồ Quốc Dũng biểu dương tinh thần lao động sáng tạo, kết quả của các thế hệ nhà khoa học, cán bộ, viên chức Viện. Ông đánh giá Viện là đơn vị tiên phong hàng đầu cả nước trong nghiên cứu, chọn tạo giống lúa. Ba điểm nổi bật là thành tựu chọn tạo giống; quy trình canh tác cho 4 tiểu vùng sinh thái, mô hình hữu cơ tôm - lúa; hợp tác “ba nhà” (Nhà nước - nhà khoa học - doanh nghiệp), đưa tiến bộ kỹ thuật vào sản xuất.

Phó Thủ tướng yêu cầu Viện nhìn nhận những hạn chế như: nghiên cứu cơ bản, tiếp cận công nghệ lõi còn chậm; kinh phí hạn hẹp; chuyển đổi số, dữ liệu lớn trong nghiên cứu giống chưa đáp ứng yêu cầu. Bên cạnh đó, hoạt động thương mại hóa và bảo hộ sở hữu trí tuệ giống lúa trên thị trường quốc tế còn hạn chế, chưa tương xứng tiềm năng Viện - đơn vị đầu ngành tại trung tâm xuất khẩu lúa gạo lớn nhất cả nước.

Phó Thủ tướng đề nghị tập trung ba nhiệm vụ. Thứ nhất, ứng dụng công nghệ sinh học, công nghệ lõi để chọn tạo giống lúa năng suất, chất lượng cao, chống chịu sâu bệnh, thích ứng biến đổi khí hậu; phấn đấu đưa chất lượng giống tiệm cận Nhật Bản, Hàn Quốc.

Thứ hai, hoàn thiện quy trình canh tác hiện đại theo hướng giảm phát thải, tiết kiệm đầu vào, sử dụng hiệu quả tài nguyên, hạn chế tác động môi trường. Phát triển giống chất lượng cao phải gắn với đổi mới quy trình, ứng dụng khoa học, công nghệ và tổ chức sản xuất phù hợp, nâng cao giá trị, thương hiệu gạo Việt Nam.

Thứ ba, mở rộng nghiên cứu chế biến sâu, tận dụng phụ phẩm nông nghiệp, hình thành chuỗi giá trị từ chọn tạo giống, canh tác, chế biến đến tiêu thụ, gia tăng giá trị hạt gạo.

Phó Thủ tướng đề nghị các bộ, ngành và TP. Cần Thơ tháo gỡ khó khăn, ưu tiên đầu tư cơ sở vật chất, trang thiết bị, nhân lực chất lượng cao và bố trí vốn đầu tư công trung hạn giai đoạn 2026-2030. Bộ Khoa học và Công nghệ ưu tiên nhiệm vụ cấp quốc gia về công nghệ sinh học nông nghiệp, kinh tế tuần hoàn và giảm phát thải khí nhà kính.

Với TP. Cần Thơ, Phó Thủ tướng đề nghị quy hoạch, bố trí quỹ đất, tạo điều kiện để Viện hoạt động và chủ động đặt hàng nghiên cứu từ yêu cầu thực tiễn. Qua đó, đưa kết quả nghiên cứu vào sản xuất, nâng cao giá trị ngành hàng lúa gạo, phát triển bền vững Đồng bằng sông Cửu Long.

Chiều cùng ngày, Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng thăm Công ty Minh Phú tại Khu công nghiệp Sông Hậu, xã Châu Thành, TP. Cần Thơ; tham quan sản xuất và tặng quà doanh nghiệp. Công ty có trên 5.800 cán bộ, công nhân viên.

Sản phẩm chính của Minh Phú Hậu Giang gồm tôm tươi, tôm luộc, tôm Nobashi, sushi, tempura và tôm tẩm bột. Riêng tôm tẩm bột và tempura chiếm trên 30% tổng sản lượng nhà máy. Đoàn công tác tham quan khu vực sản xuất, tìm hiểu hoạt động chế biến của doanh nghiệp.

Với những kết quả nghiên cứu đã đạt được, cùng định hướng đổi mới công nghệ, phát triển giống lúa chất lượng cao và canh tác giảm phát thải, Viện Lúa Đồng bằng sông Cửu Long được kỳ vọng tiếp tục đóng góp quan trọng vào nâng cao giá trị hạt gạo Việt Nam và phát triển bền vững ngành lúa gạo.