Món ăn dân dã thành đặc sản địa phương
Lễ hội Don An Phú diễn ra từ ngày 24 - 26/7 tại khu vực phía Nam cầu Cổ Lũy (thôn Phú Thọ, xã An Phú, tỉnh Quảng Ngãi), mở ra không gian trải nghiệm văn hóa, ẩm thực và kết nối thương mại, góp phần đưa đặc sản don trở thành sản phẩm du lịch đặc trưng của địa phương.
Lần đầu tiên được tổ chức, Lễ hội Don An Phú đã thu hút hơn 7.000 người tham gia.
Trao đổi với phóng viên Báo Công Thương, ông Phạm Xuân Sinh, Chủ tịch UBND xã An Phú cho biết, lễ hội chính thức khai mạc tối 24/7 với 42 gian hàng trưng bày sản phẩm OCOP, đặc sản và ẩm thực địa phương. Ngay trong đêm khai mạc đầu tiên, hơn 7.000 người dân và du khách đã đến tham quan, trải nghiệm. Con số này vượt xa dự kiến của Ban tổ chức, cho thấy sức hút của một lễ hội lần đầu được tổ chức nhưng đã tạo được dấu ấn tích cực.
Những hình ảnh và câu chuyện về món ăn dân dã này được giới thiệu rộng rãi với du khách.
Không chỉ quảng bá đặc sản, lễ hội còn là dịp để kết nối doanh nghiệp, hợp tác xã, cơ sở sản xuất với người tiêu dùng, góp phần mở rộng thị trường tiêu thụ cho các sản phẩm địa phương.
Don từ lâu đã trở thành biểu tượng ẩm thực của vùng hạ lưu sông Trà Khúc. Không đơn thuần là món ăn dân dã, don còn chứa đựng những giá trị văn hóa đặc sắc, phản ánh tập quán lao động, kinh nghiệm khai thác nguồn lợi tự nhiên và sự sáng tạo của người dân Quảng Ngãi.
Don là loại nhuyễn thể giống như hến, sống ở vùng nước lợ phía cuối sông Trà Khúc.
Nhận thấy tiềm năng đó, địa phương đang từng bước xây dựng thương hiệu cho don An Phú, gắn với phát triển du lịch trải nghiệm và Chương trình mỗi xã một sản phẩm (OCOP). Hiện xã An Phú có 12 sản phẩm OCOP đạt chuẩn 3 sao và đang đề nghị đánh giá, phân hạng thêm 8 sản phẩm, tạo thêm động lực để các chủ thể đầu tư nâng cao chất lượng, hoàn thiện bao bì, thương hiệu và mở rộng thị trường.
Đến với lễ hội, du khách không chỉ được thưởng thức những món ăn chế biến từ don mà còn trực tiếp trải nghiệm các công đoạn đãi don, tìm hiểu nghề truyền thống gắn bó với cư dân ven sông từ bao đời nay.
Cứ mỗi lần thủy triều xuống, người dân lại dùng dụng cụ chuyên dụng để đi cào don.
Bên cạnh không gian ẩm thực là chuỗi hoạt động văn hóa đặc sắc như trình diễn nghệ thuật hô hát bài chòi, cuộc thi "Đại sứ Don", "Người ăn Don nhiều nhất", cuộc thi sáng tạo nội dung với chủ đề "Don An Phú - Hương vị quê hương"…
Chuyện cào don ở cuối sông Trà Khúc
Ít ai biết đằng sau những tô don thơm ngọt là cả một câu chuyện dài để hình thành nêm món ăn dân dã, nổi tiếng của Quảng Ngãi này. Không biết ở những địa phương khác có loại động vật này hay không, hoặc gọi bằng cái tên khác, nhưng ở Quảng Ngãi chỉ có một nơi tìm được don là phía cuối hạ lưu của dòng sông Trà Khúc.
Khi mực nước hạ xuống, hàng chục người lại ra phía hạ lưu sông Trà Khúc để cào don.
Loài nhuyễn thể này cùng họ với hến, nhưng có thịt thơm và vị ngọt đặc trưng. Don sinh sống ở vùng nước lợ, vùi mình trong lớp cát dưới đáy sông. Để chế biến thành một tô don, người làm phải trải qua nhiều công đoạn từ làm sạch, luộc, tách thịt khỏi vỏ đến giữ lại phần nước luộc làm nước dùng.
Từ nguyên liệu mộc mạc ấy, người Quảng Ngãi đã sáng tạo nên nhiều món ăn như cháo don, don xào, nhưng nổi tiếng hơn cả vẫn là tô don ăn kèm bánh tráng nướng và ớt tươi. Vị ngọt thanh của don hòa cùng nước dùng đậm đà, giòn thơm của bánh tráng và vị cay nồng của ớt tạo nên hương vị riêng khó trộn lẫn.
Món don mang đậm hương vị quê nhà, nổi tiếng ở Quảng Ngãi.
Ở An Phú và xã Tịnh Khê hiện có hàng chục hộ dân sống bằng nghề cào don. Mỗi ngày, một lao động có thể khai thác khoảng một bao don, tương đương trên dưới 20kg nếu gặp con nước thuận lợi. Don không bán theo kí mà tính theo rổ. Mỗi rổ có giá khoảng 60.000 đồng trước khi được thương lái thu mua hoặc đưa đến các quán chuyên phục vụ món don trong vùng.
Lễ hội Don An Phú không chỉ góp phần quảng bá một món ăn đặc sản mà còn kể câu chuyện về nghề truyền thống, về sinh kế của cư dân vùng ven sông và giá trị văn hóa được gìn giữ qua nhiều thế hệ. Khi đặc sản được kết nối với du lịch, thương mại và các sản phẩm OCOP, don An Phú có thêm cơ hội trở thành thương hiệu ẩm thực đặc trưng, góp phần nâng cao thu nhập cho người dân và tạo sức hút mới cho du lịch Quảng Ngãi.