Từ sản phẩm bản địa đến chuỗi giá trị liên vùng
Sáng 14/8, tại Quảng Ngãi, Sở Nông nghiệp và Môi trường TP. Hồ Chí Minh phối hợp với Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Quảng Ngãi, Sở Công Thương TP. Hồ Chí Minh và Sở Nông nghiệp và Môi trường các tỉnh Duyên hải Nam Trung Bộ, Tây Nguyên tổ chức Diễn đàn “Trao đổi, chia sẻ kinh nghiệm phát triển sản phẩm OCOP, làng nghề và mô hình nông nghiệp trải nghiệm”.
Quảng Ngãi và các địa phương hướng tới chuyển từ “làm ra sản phẩm” sang xây dựng thương hiệu, mở rộng thị trường và hình thành chuỗi giá trị liên vùng.
Với chủ đề “Từ giá trị bản địa đến chuỗi giá trị liên vùng”, diễn đàn có sự tham dự của đại diện Bộ Nông nghiệp và Môi trường, lãnh đạo TP. Hồ Chí Minh, Quảng Ngãi và các địa phương trong vùng, cùng chuyên gia, doanh nghiệp, hợp tác xã, chủ thể OCOP, làng nghề và các mô hình nông nghiệp trải nghiệm.
Phát biểu tại diễn đàn, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Ngãi Trần Phước Hiền cho rằng, địa phương có không gian phát triển đa dạng, từ biển, đảo, đồng bằng đến miền núi, cao nguyên và khu vực biên giới. Đây là lợi thế để Quảng Ngãi phát triển các sản phẩm nông nghiệp đặc trưng, OCOP, làng nghề, dược liệu, du lịch nông thôn và nông nghiệp trải nghiệm.
Đến nay, Quảng Ngãi có 535 sản phẩm OCOP còn thời hạn công nhận, gồm 2 sản phẩm 5 sao, 51 sản phẩm 4 sao và 482 sản phẩm 3 sao, với 280 chủ thể tham gia.
Phó Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Ngãi Trần Phước Hiền cho rằng, cần chuyển mạnh từ tư duy “Mỗi xã một sản phẩm” sang “Mỗi sản phẩm một câu chuyện - một giá trị - một thị trường”.
Theo ông Trần Phước Hiền, giá trị của OCOP không chỉ nằm ở số lượng sản phẩm hay số sao được công nhận. Đằng sau mỗi sản phẩm là một vùng đất, một cộng đồng, một câu chuyện, một nét văn hóa và một sinh kế.
Đó là câu chuyện của tỏi Lý Sơn, sâm Ngọc Linh, quế Trà Bồng, cà phê Đắk Hà; của những làng nghề và nghề truyền thống được gìn giữ qua nhiều thế hệ. Từ cách nhìn này, Quảng Ngãi cho rằng cần chuyển mạnh từ tư duy “Mỗi xã một sản phẩm” sang “Mỗi sản phẩm một câu chuyện - một giá trị - một thị trường”.
Trong bối cảnh thị trường ngày càng cạnh tranh, làm ra sản phẩm mới chỉ là bước đầu. Sản phẩm phải được thị trường biết đến, người tiêu dùng tin tưởng, có hệ thống phân phối và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị.
Ông Nguyễn Văn Đa, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường TP. Hồ Chí Minh cho rằng, mỗi địa phương đều có những sản vật đặc trưng, nghề và làng nghề, tri thức bản địa, cảnh quan nông thôn và mô hình sản xuất mang bản sắc riêng. Đây là nguồn lực quan trọng để phát triển OCOP, ngành nghề nông thôn, du lịch nông thôn và nông nghiệp trải nghiệm.
Diễn đàn là nơi để các đơn vị trao đổi, chia sẻ kinh nghiệm phát triển sản phẩm OCOP, làng nghề và mô hình nông nghiệp trải nghiệm.
Tuy nhiên, tiềm năng và giá trị tạo ra vẫn còn khoảng cách. Quy mô của nhiều chủ thể còn nhỏ. Năng lực quản trị, xây dựng thương hiệu và phát triển thị trường chưa đồng đều. Việc bảo tồn làng nghề có lúc chưa gắn chặt với nhu cầu thị trường; nhiều mô hình nông nghiệp có tiềm năng trải nghiệm nhưng chưa trở thành sản phẩm du lịch hoàn chỉnh.
Đặc biệt, mối liên kết giữa sản xuất, chế biến, phân phối, du lịch và giữa các địa phương vẫn cần được tổ chức chặt chẽ hơn để tạo thành chuỗi giá trị.
Kết nối sản xuất với thị trường, du lịch và dịch vụ
Trong không gian liên kết, TP. Hồ Chí Minh có lợi thế về thị trường, hệ thống phân phối, logistics, khoa học - công nghệ, du lịch và dịch vụ. Trong khi đó, Quảng Ngãi cùng các tỉnh Duyên hải Nam Trung Bộ, Tây Nguyên có thế mạnh về tài nguyên, vùng nguyên liệu, sản phẩm đặc trưng, văn hóa bản địa, làng nghề và không gian sản xuất.
Tỏi Lý Sơn là một trong những sản phẩm OCOP tiêu biểu của Quảng Ngãi đạt tiêu chuẩn 5 sao.
Sự bổ trợ này mở ra hướng liên kết giữa một bên có sản phẩm và vùng nguyên liệu với một bên có thị trường và hệ thống phân phối; giữa không gian trải nghiệm với nguồn khách; giữa tiềm năng sản xuất với công nghệ, logistics và năng lực thị trường.
Theo ông Trần Minh Tiến, Giám đốc Trung tâm Xúc tiến thương mại nông nghiệp, Bộ Nông nghiệp và Môi trường, TP. Hồ Chí Minh hiện có lợi thế lớn về thị trường với khoảng 14 triệu dân, cùng hệ thống doanh nghiệp, khoa học - công nghệ, logistics, du lịch và dịch vụ. Đây là những nguồn lực quan trọng để kết nối sản phẩm của các địa phương với thị trường lớn.
“Điều mấu chốt là làm thế nào để những giá trị bản địa tạo ra động lực phát triển kinh tế. Chúng ta không chỉ nói về những câu chuyện truyền thống mà phải biến những giá trị đó thành giá trị thương mại, tạo động lực cho kinh tế nông thôn”, ông Trần Minh Tiến nhấn mạnh.
Khi những lợi thế được kết nối hiệu quả, giá trị không chỉ dừng ở một sản phẩm riêng lẻ mà có thể hình thành các chuỗi giá trị liên tỉnh, liên vùng với sức cạnh tranh cao hơn.
Các chủ thể OCOP và doanh nghiệp phân phối ký kết hợp tác.
Tại diễn đàn, các đơn vị tập trung chia sẻ kinh nghiệm xây dựng, phát triển sản phẩm OCOP, làng nghề truyền thống và mô hình nông nghiệp trải nghiệm. Phương pháp chuẩn hóa sản phẩm, xây dựng thương hiệu, ứng dụng công nghệ trong sản xuất, chế biến, du lịch và xúc tiến thương mại.
Một điểm nhấn của diễn đàn là hoạt động kết nối doanh nghiệp, hợp tác xã, chủ thể OCOP với các đơn vị phân phối và doanh nghiệp du lịch. Theo đó, 4 doanh nghiệp phân phối liên vùng ký kết với 20 chủ thể OCOP, làng nghề; 4 doanh nghiệp du lịch ký kết với 10 doanh nghiệp lữ hành.
Các thỏa thuận được kỳ vọng mở rộng mạng lưới kết nối sản xuất với thị trường, đưa sản phẩm nông nghiệp đặc trưng và sản phẩm làng nghề vào chuỗi du lịch, dịch vụ, qua đó gia tăng giá trị và mở rộng đầu ra.
TP. Hồ Chí Minh được kỳ vọng tiếp tục phát huy vai trò cầu nối, hỗ trợ Quảng Ngãi và các tỉnh Duyên hải Nam Trung Bộ, Tây Nguyên đưa sản phẩm đặc trưng tiếp cận thị trường lớn. Chi cục Phát triển Nông thôn TP.HCM sẽ tiếp tục là đầu mối kết nối các doanh nghiệp có nhu cầu giao thương, hướng tới xây dựng bản đồ hệ sinh thái sản phẩm nông nghiệp liên vùng.