Biên lợi suất thực còn khá mỏng
Sáng 9/11, tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ hai, Quốc hội khóa XVI, Quốc hội thảo luận ở Hội trường về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo hiểm xã hội và các dự án luật khác.
Góp ý về dự án Luật, đại biểu Vũ Văn Tiến (Đại biểu Quốc hội thành phố Hải Phòng) nêu quan điểm: “Quỹ bảo hiểm xã hội không đơn thuần là một quỹ tài chính, mà là nơi gửi gắm niềm tin, là ‘bình ôxy’ an sinh của hàng chục triệu người lao động khi tuổi già, mất sức lao động”.
Đại biểu Vũ Văn Tiến (Đại biểu Quốc hội thành phố Hải Phòng).
Vì vậy, theo đại biểu, mỗi thay đổi trong cơ chế quản lý, đầu tư Quỹ không chỉ ảnh hưởng đến hiệu quả sử dụng nguồn vốn, mà còn tác động trực tiếp đến khả năng chi trả các chế độ bảo hiểm xã hội và quyền lợi lâu dài của người lao động.
Đại biểu nhận thấy dự thảo Luật đã điều chỉnh nhiều vấn đề về quản lý, đầu tư Quỹ theo hướng cụ thể, tiến bộ và thực chất hơn. Đây là hướng tiếp cận cần thiết, nhất là khi quy mô Quỹ ngày càng lớn, trong khi những thách thức về già hóa dân số và nghĩa vụ chi trả dài hạn đang hiện hữu.
Dẫn Báo cáo thẩm tra số 1213/BC-UBVHXH16 ngày 11/10/2026 của Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội, đại biểu cho biết, tính đến ngày 30/4/2026, số dư đầu tư Quỹ bảo hiểm xã hội đã vượt 1,5 triệu tỷ đồng. Trong đó, hơn 82% đầu tư vào trái phiếu Chính phủ, khoảng 1,24 triệu tỷ đồng; gần 18% đầu tư gửi tiền vào 4 ngân hàng thương mại, khoảng 272 nghìn tỷ đồng. Năm 2025, lãi suất đầu tư bình quân đạt 3,72%, trong khi chỉ số giá tiêu dùng tăng 3,31%. Khoảng cách chỉ 0,41 điểm phần trăm cho thấy biên lợi suất thực còn khá mỏng.
“Nếu đồng vốn được bảo toàn trên sổ sách nhưng giá trị thực tăng trưởng rất thấp, nếu tiếp tục duy trì cách làm cũ, liệu chúng ta đã thực sự bảo vệ đầy đủ khoản tích lũy dành cho an sinh?”, đại biểu Vũ Văn Tiến đặt vấn đề.
Về nguyên tắc đầu tư Quỹ, đại biểu nêu, khoản 24 Điều 1 của dự thảo sửa đổi khoản 1 Điều 121 Luật hiện hành theo hướng xác định rõ hoạt động đầu tư phải bảo đảm an toàn, bảo toàn, bền vững, hiệu quả và minh bạch sẽ tạo cơ sở pháp lý rõ ràng hơn cho việc quản lý và sử dụng nguồn vốn của Quỹ. Các yêu cầu này không tách rời, càng không đối lập nhau. “An toàn là điều kiện tiên quyết, nhưng hiệu quả cũng phải là yêu cầu bắt buộc. Bảo toàn vốn cần được nhìn nhận không chỉ ở số tiền trên sổ sách, mà còn ở khả năng giữ được giá trị thực của đồng vốn và đáp ứng nghĩa vụ chi trả trong dài hạn”, đại biểu nhấn mạnh.
Về mở rộng phạm vi ngân hàng nhận tiền gửi và kiểm soát rủi ro đầu tư, khoản 25 Điều 1 dự thảo sửa đổi Điều 122 theo hướng mở rộng phạm vi ngân hàng có thể nhận tiền gửi của Quỹ, đồng thời bổ sung yêu cầu về chất lượng, mức độ an toàn và cơ chế giám sát, kiểm soát rủi ro. Đại biểu cho rằng hướng điều chỉnh này có cơ sở thực tiễn, bởi một quỹ có quy mô trên một triệu tỷ đồng cần có thêm lựa chọn, thay vì phụ thuộc quá lớn vào một số kênh và đối tác đầu tư. Tuy nhiên, điều quan trọng là phải lựa chọn nơi đầu tư phù hợp, tính toán phân bổ nguồn vốn hợp lý và có biện pháp kiểm soát rủi ro chặt chẽ.
Về trách nhiệm trong quản lý và quyết định đầu tư, dự thảo đã xác định rõ hơn trách nhiệm của Hội đồng quản lý bảo hiểm xã hội, cơ quan bảo hiểm xã hội, đồng thời bổ sung vai trò của Bộ Tài chính trong thẩm định phương án đầu tư hằng năm. Theo đại biểu, nguồn vốn càng lớn thì trách nhiệm càng cao. Mỗi quyết định đầu tư không chỉ phải đúng quy định, mà còn phải tính toán kỹ lợi ích mang lại, lường trước những rủi ro có thể xảy ra.
Từ các nội dung trên, đại biểu Vũ Văn Tiến nhận định dự thảo Luật đã tạo cơ sở để chuyển từ tư duy chú trọng bảo toàn vốn sang cách quản lý vừa bảo đảm an toàn, vừa nâng cao hiệu quả và hướng tới sự phát triển bền vững của Quỹ.
Cân nhắc mở rộng đối tượng bắt buộc
Tham gia góp ý về mở rộng đối tượng tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc đối với người lao động trên nền tảng số và người làm việc không có quan hệ lao động, đại biểu Lê Hữu Trí (Đại biểu Quốc hội tỉnh Khánh Hòa) ủng hộ chủ trương mở rộng diện bao phủ, nhất là đối với lao động phi chính thức, người giao hàng, lái xe công nghệ và những người có thu nhập từ các nền tảng số.
Đại biểu Lê Hữu Trí (Đại biểu Quốc hội tỉnh Khánh Hòa).
“Đây là nhóm lao động ngày càng đông, nhưng khả năng tiếp cận các chính sách an sinh còn hạn chế”, đại biểu nói.
Tuy nhiên, đại biểu đề nghị phân biệt rõ giữa mục tiêu đúng đắn và phương thức thực hiện. Nếu quy định đối tượng tham gia quá rộng, trong khi chưa xác định rõ ai có nghĩa vụ đóng, căn cứ tính mức đóng, trách nhiệm của nền tảng số và cơ chế bảo vệ người lao động, chính sách có thể phát sinh tranh chấp và tạo thêm gánh nặng cho những người có thu nhập thấp, không ổn định.
Với người lao động làm việc theo chuyến, theo đơn hàng hoặc trên nhiều nền tảng cùng lúc, việc xác định thu nhập làm căn cứ đóng và phân chia trách nhiệm giữa các bên không đơn giản. Nếu thiết kế chính sách không phù hợp, người lao động có thể tăng chi phí trước mắt nhưng chưa thấy rõ lợi ích lâu dài, từ đó tìm cách né tránh tham gia.
Vì vậy, đại biểu đề nghị nghiên cứu quy định cụ thể nhóm đối tượng, thời điểm áp dụng, phương thức đóng và trách nhiệm của các bên; đánh giá tác động đối với từng nhóm lao động; xem xét lộ trình thực hiện từ năm 2028 đối với nhóm lao động trên nền tảng số nếu chưa đủ điều kiện triển khai ngay, để có thời gian hoàn thiện pháp luật, kết nối dữ liệu giữa cơ quan bảo hiểm xã hội, cơ quan thuế với các nền tảng số, đồng thời tuyên truyền, tạo sự đồng thuận.
“Mục tiêu cuối cùng không chỉ là tăng số người phải đóng bảo hiểm, mà là tăng số người thực sự được bảo vệ bởi hệ thống an sinh xã hội”, đại biểu Lê Hữu Trí nói.
Cùng góp ý về đối tượng tham gia, đại biểu Phạm Văn Hòa (Đại biểu Quốc hội tỉnh Đồng Tháp) đồng tình, ủng hộ chính sách bảo hiểm xã hội, coi đây là chính sách rất nhân văn, nhân đạo của Đảng và Nhà nước.
Đại biểu cho biết, lần sửa đổi luật trước đã mở rộng thêm 8 đối tượng tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc. Tại Kỳ họp này, dự thảo tiếp tục đề xuất bổ sung 2 đối tượng là người làm việc không có quan hệ lao động và người làm việc trên nền tảng số.
Đại biểu Phạm Văn Hòa (Đại biểu Quốc hội tỉnh Đồng Tháp).
Theo đại biểu, thực tế thời gian qua, bổ sung thêm 8 đối tượng nhưng số lượng người tham gia chưa nhiều, trong đó có các đối tượng làm việc tại hợp tác xã, doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp tư nhân. Ngay cả việc thực hiện quy định về bảo hiểm xã hội bắt buộc đối với người lao động tại doanh nghiệp hiện nay vẫn còn những bất cập.
Vì vậy, đại biểu đề nghị cân nhắc việc tiếp tục mở rộng đối tượng tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc ở thời điểm này; khi sửa toàn diện Luật Bảo hiểm xã hội thì sẽ đề xuất thêm 2 đối tượng trên.
Sáng 9/11, tiếp tục chương trình kỳ họp thứ hai, Quốc hội thảo luận ở hội trường về: Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo hiểm xã hội; Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Bộ luật Lao động, Luật Lưu trữ, Luật Bình đẳng giới, Luật Hoạt động chữ thập đỏ và Luật Việc làm; Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật An toàn, vệ sinh lao động; Việc xem xét, giao Ủy ban Thường vụ Quốc hội quy định cụ thể về chế độ, chính sách và các điều kiện bảo đảm hoạt động của đại biểu Hội đồng nhân dân các cấp.