Sandbox tháo gỡ điểm nghẽn thể chế cho công nghệ đất hiếm
UBND TP. Hà Nội vừa ban hành Quyết định số 4657/QĐ-UBND cho phép Công ty Cổ phần Tư vấn xây dựng và Công nghệ mỏ thực hiện dự án thử nghiệm sản xuất tổng oxit đất hiếm hàm lượng trên 95% ở quy mô bán công nghiệp từ quặng đất hiếm của Việt Nam.
Điểm đáng chú ý của dự án không chỉ nằm ở mục tiêu tạo ra sản phẩm tổng oxit đất hiếm có hàm lượng cao, mà còn ở việc Hà Nội chấp thuận áp dụng cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox) trước khi mở rộng vào thực tiễn.
Thời gian thử nghiệm dự án là 18 tháng kể từ ngày quyết định có hiệu lực. Phạm vi thử nghiệm là quy trình sản xuất tổng oxit đất hiếm (TREO), có hàm lượng trên 95% từ quặng đất hiếm của Việt Nam ở quy mô bán công nghiệp.
Dây chuyền được thiết kế với công suất 100 kg quặng nguyên khai/giờ. Tổng khối lượng quặng nguyên khai được phép sử dụng tối đa 100 tấn, có nguồn gốc hợp pháp từ mỏ Đông Pao, tỉnh Lai Châu.
Dây chuyền sản xuất của Công ty cổ phần Tư vấn xây dựng và công nghệ mỏ.
Ông Đỗ Trí Tân, Giám đốc Công ty Cổ phần Tư vấn xây dựng và Công nghệ mỏ cho biết, đơn vị đã hoàn tất khảo sát mặt bằng hiện trạng tại Khu Công nghệ cao Hòa Lạc, đồng thời hoàn thành các phương án thiết kế mặt bằng tổng thể. Điểm đáng chú ý, toàn bộ thiết bị máy móc phục vụ dự án được công ty tự chủ khoảng 80%.
Công nghệ đất hiếm có tiềm năng lớn nhưng việc đưa kết quả nghiên cứu vào thực tế đang đối mặt với thách thức về hệ thống thể chế chưa thực sự rõ ràng. Việc UBND TP. Hà Nội chấp thuận cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox) được xem là giải pháp quan trọng để dự án có thể triển khai.
Trước khi được chấp thuận, dự án đã trải qua 3 vòng thẩm định chặt chẽ của Hội đồng thẩm định với sự tham gia của đại diện 5 cơ quan gồm Bộ Tư pháp, Bộ Khoa học và Công nghệ, Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Bộ Công Thương, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam cùng các sở, ngành của Hà Nội.
Theo ông Đỗ Tri Tân, việc thông qua và áp dụng cơ chế thử nghiệm có kiểm soát được ví như “chìa khóa vàng” tháo gỡ điểm nghẽn này. Sandbox không chỉ mở đường cho các đề tài nghiên cứu về đất hiếm mà còn có thể tạo động lực bứt phá cho nhiều lĩnh vực công nghệ khác.
Cùng với đó, nhiều nghiên cứu có giá trị từ các đơn vị đầu ngành như Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam, Viện Xạ hiếm, Viện Năng lượng nguyên tử Quốc gia hay Viện Khoa học Công nghệ Mỏ sẽ có cơ hội bước ra khỏi phòng thí nghiệm để tiến tới ứng dụng trong sản xuất thương mại.
Kiểm chứng công nghệ, kiểm soát môi trường
Theo ông Đỗ Tri Tân, mục tiêu của dự án sandbox không chỉ dừng lại ở việc tạo ra sản phẩm tổng oxit đất hiếm có độ tinh khiết trên 95%, mà còn tập trung giải quyết những bài toán kỹ thuật thực tế trong quá trình sản xuất.
Một trong những nội dung trọng tâm được doanh nghiệp đặc biệt quan tâm là vấn đề môi trường. Dự án dành nguồn kinh phí lớn, chiếm khoảng 50% chi phí thiết bị ban đầu, để đầu tư hệ thống xử lý khí thải và xử lý nước thải tuần hoàn khép kín. Các giải pháp được xây dựng nhằm bảo đảm tuân thủ đầy đủ các tiêu chuẩn môi trường mới nhất.
Ông Đỗ Trí Tân (đứng bên trái), Giám đốc Công ty Cổ phần Tư vấn xây dựng và Công nghệ mỏ trao đổi về dự án sandbox đất hiếm chuẩn bị được triển khai tại Khu Công nghệ cao Hòa Lạc.
Bên cạnh đó, dự án đặt mục tiêu tối ưu hóa tỷ lệ thu hồi nhằm tận dụng tối đa nguồn tài nguyên. Quá trình thử nghiệm cũng là cơ hội kiểm chứng việc chuyển giao công nghệ từ quy mô phòng thí nghiệm sang quy mô thực tế.
Ông Đỗ Tri Tân cho biết, lộ trình triển khai dự án tại Khu Công nghệ cao Hòa Lạc đang tiến triển đúng kế hoạch. Sau khi hoàn tất lắp đặt hệ thống máy móc, thiết bị và nhận nguồn nguyên liệu mẫu từ mỏ đất hiếm Đông Pao (tỉnh Lai Châu), dự kiến sau khoảng 6 - 7 tháng triển khai, mẻ sản phẩm đất hiếm tinh chế đầu tiên sẽ chính thức xuất xưởng.
Ông Đỗ Tri Tân cho rằng, việc chủ động nguồn đất hiếm chế biến sâu không chỉ giúp hoàn thiện chuỗi cung ứng công nghệ trong nước mà còn tạo sức hút đối với các tập đoàn công nghệ lớn trên thế giới. “Nếu chip bán dẫn được coi là “bộ não” của các thiết bị thông minh, thì đất hiếm chính là “dòng máu” nuôi sống bộ não đó. Vì vậy, việc chủ động được nguồn đất hiếm chế biến sâu không chỉ giúp hoàn thiện chuỗi cung ứng công nghệ trong nước mà còn tạo ra sức hút đối với các “đại bàng” công nghệ toàn cầu tới Việt Nam”, ông Đỗ Tri Tân nhận định.
Theo Văn phòng UBND TP. Hà Nội, vào chiều mai (10/9), UBND TP. Hà Nội sẽ tổ chức Hội nghị triển khai các quyết định của UBND Thành phố về việc cho phép thử nghiệm có kiểm soát (sandbox) cho một số đơn vị tại Ban Quản lý các Khu công nghệ cao và Khu công nghiệp TP. Hà Nội.