Mua hàng online, đừng quên quyền lợi
Mua sắm trực tuyến ngày càng phổ biến trong học sinh, sinh viên nhờ sự thuận tiện, đa dạng về hàng hóa và khả năng so sánh giá cả. Tuy nhiên, việc không thể trực tiếp kiểm tra sản phẩm trước khi nhận hàng khiến người mua đối mặt với những rủi ro về chất lượng, nguồn gốc xuất xứ và khó khăn trong quá trình yêu cầu giải quyết khiếu nại.
Mua sắm trực tuyến mang lại nhiều tiện ích nhưng cũng tiềm ẩn rủi ro về chất lượng hàng hóa và quyền lợi người tiêu dùng.
Trần Khánh Linh, sinh viên Học viện Công nghệ Bưu chính Viễn thông tại Hà Nội, cho biết mua sắm trực tuyến giúp tiết kiệm thời gian nhưng cũng khiến người mua khó đánh giá chính xác chất lượng sản phẩm trước khi nhận hàng.“Có những sản phẩm khi nhận được không giống hình ảnh hoặc thông tin giới thiệu trên mạng. Vì vậy, mình luôn kiểm tra kỹ thông tin sản phẩm, lưu giữ bằng chứng giao dịch và chủ động yêu cầu người bán giải quyết khi hàng hóa không đúng cam kết”, Khánh Linh chia sẻ.
Đồng quan điểm, Thu Hường, sinh viên đại học Luật Hà Nội, cho rằng một bộ phận người tiêu dùng trẻ còn tâm lý ngại phản ánh khi giá trị đơn hàng không lớn, dẫn đến việc chưa chủ động bảo vệ quyền lợi khi phát sinh tranh chấp. “Không phải ai cũng biết cần làm gì khi người bán không giải quyết thỏa đáng hoặc liên hệ với đâu để được hỗ trợ. Theo mình, sinh viên cần được hướng dẫn cụ thể về cách phản ánh, khiếu nại và những thông tin cần lưu giữ để bảo vệ quyền lợi của mình”, Hường cho biết.
Thực tế, bên cạnh việc nâng cao kỹ năng lựa chọn sản phẩm, trang bị kiến thức pháp luật và hướng dẫn cách xử lý các tình huống phát sinh là yêu cầu cần thiết, giúp học sinh, sinh viên chủ động bảo vệ quyền lợi khi tham gia giao dịch trên môi trường trực tuyến.
Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng số 19/2023/QH15, có hiệu lực từ ngày 1/7/2024, quy định các quyền cơ bản của người tiêu dùng và trách nhiệm của tổ chức, cá nhân kinh doanh. Đây là cơ sở pháp lý quan trọng để bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của người mua, trong đó có những người tham gia giao dịch trên môi trường trực tuyến.
Theo Luật, người tiêu dùng có quyền được cung cấp thông tin chính xác, đầy đủ về hàng hóa, dịch vụ; được lựa chọn hàng hóa, dịch vụ phù hợp với nhu cầu; được bảo đảm an toàn và bảo vệ thông tin cá nhân theo quy định pháp luật. Người tiêu dùng cũng có quyền yêu cầu giải quyết khi quyền, lợi ích hợp pháp bị xâm phạm và yêu cầu bồi thường thiệt hại khi đáp ứng các điều kiện luật định.
Đối với giao dịch trực tuyến, việc cung cấp thông tin minh bạch về hàng hóa, chủ thể kinh doanh và điều kiện giao dịch có ý nghĩa quan trọng, giúp người mua cân nhắc trước khi đặt hàng, đồng thời tạo cơ sở xác định trách nhiệm của các bên khi phát sinh tranh chấp.
Khi nhận thấy sản phẩm không đúng thông tin đã công bố hoặc cam kết, người tiêu dùng có thể phản ánh, yêu cầu tổ chức, cá nhân kinh doanh giải quyết và sử dụng các phương thức giải quyết tranh chấp theo quy định. Tuy nhiên, không phải mọi trường hợp đều đương nhiên được đổi trả hoặc hoàn tiền; việc giải quyết cần căn cứ vào tính chất vụ việc, quy định pháp luật và điều kiện giao dịch hợp pháp có liên quan.
Để bảo vệ quyền lợi, sinh viên cần kiểm tra thông tin người bán, nguồn gốc và đặc điểm sản phẩm, giá bán, chính sách giao nhận và điều kiện đổi trả trước khi đặt hàng. Khi phát sinh vấn đề, việc lưu giữ mã đơn hàng, hóa đơn, hình ảnh sản phẩm, nội dung quảng cáo và trao đổi với người bán sẽ tạo căn cứ cho quá trình yêu cầu giải quyết.
Trường hợp phản ánh không được xử lý thỏa đáng, người tiêu dùng có thể tìm đến cơ quan quản lý nhà nước hoặc tổ chức xã hội tham gia bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng để được hướng dẫn theo quy định.
Nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật
Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng trên môi trường số không chỉ phụ thuộc vào sự chủ động của người mua mà còn đòi hỏi trách nhiệm từ phía tổ chức, cá nhân kinh doanh và các nền tảng thương mại điện tử.
Chia sẻ với phóng viên Báo Công Thương, bà Trần Thị Dung, Phó Chủ tịch Hiệp hội Người tiêu dùng Việt Nam, việc nâng cao nhận thức pháp luật cần gắn với hướng dẫn người tiêu dùng nhận diện rủi ro và biết cách thực hiện quyền của mình khi tham gia giao dịch. Đối với học sinh, sinh viên, nội dung tuyên truyền cần gần gũi với thực tế mua sắm, tập trung vào việc kiểm tra thông tin hàng hóa, nhận diện quảng cáo gây nhầm lẫn và xử lý khi quyền lợi bị ảnh hưởng.
Bà Trần Thị Dung, Phó Chủ tịch Hiệp hội Người tiêu dùng Việt Nam.
Các chủ thể kinh doanh cần cung cấp thông tin trung thực, thực hiện đúng cam kết và giải quyết phản ánh của khách hàng theo quy định pháp luật. Các nền tảng thương mại điện tử cũng cần thực hiện đầy đủ trách nhiệm tương ứng, tạo điều kiện để người tiêu dùng tiếp cận thông tin, phản ánh hành vi vi phạm và yêu cầu giải quyết tranh chấp.
Cùng với đó, công tác kiểm tra, giám sát và xử lý vi phạm cần được thực hiện hiệu quả, nhất là đối với các hành vi cung cấp thông tin sai lệch, quảng cáo gây nhầm lẫn hoặc không thực hiện nghĩa vụ đối với người mua. Việc xử lý kịp thời các hành vi vi phạm góp phần nâng cao tính răn đe, củng cố niềm tin của người tiêu dùng và thúc đẩy môi trường kinh doanh minh bạch.
Đối với học sinh, sinh viên, hoạt động phổ biến Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng cần gắn với những tình huống thường gặp trong quá trình mua sắm trực tuyến. Nhà trường, tổ chức Đoàn, Hội Sinh viên và các tổ chức xã hội tham gia bảo vệ người tiêu dùng có thể phối hợp tổ chức hoạt động truyền thông, tư vấn pháp luật và hướng dẫn kỹ năng tiêu dùng an toàn.
Hiệu quả thực thi Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng cần được thể hiện qua khả năng tiếp cận cơ chế bảo vệ, việc giải quyết phản ánh và xử lý hành vi vi phạm trên thực tế. Khi người tiêu dùng chủ động tìm hiểu pháp luật, doanh nghiệp thực hiện đầy đủ trách nhiệm và các cơ chế bảo vệ vận hành hiệu quả, thị trường trực tuyến sẽ có thêm điều kiện phát triển minh bạch, an toàn và bền vững.