Thương mại điện tử mở lối tiếp cận thị trường
Sơn La là tỉnh miền núi, biên giới, có trên 80% dân số sống ở khu vực nông thôn. Sinh kế của phần lớn người dân, nhất là đồng bào dân tộc thiểu số, gắn với sản xuất nông nghiệp. Địa bàn rộng, dân cư phân tán khiến chi phí giao thương và tiếp cận thị trường cao. Vì vậy, phát triển thương mại điện tử có ý nghĩa thiết thực, tạo thêm kênh kết nối trực tiếp giữa người sản xuất với người tiêu dùng, mở rộng thị trường cho nông sản, đặc sản và góp phần giảm rủi ro “được mùa mất giá”.
Theo Sở Công Thương tỉnh Sơn La, thương mại điện tử của địa phương đang chuyển từ giai đoạn làm quen, đưa sản phẩm lên nền tảng sang từng bước nâng cao năng lực vận hành và tiêu thụ ổn định. Giai đoạn 2021-2025, Sở Công Thương Sơn La phối hợp với Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số (Bộ Công Thương), các địa phương tổ chức 15 hội nghị, lớp tập huấn với gần 2.000 lượt học viên. Hơn 200 sản phẩm chủ lực được đưa lên các sàn thương mại điện tử trong nước; một số sản phẩm như xoài, cà phê, chè đã tiếp cận các sàn quốc tế.
Nhà sáng tạo nội dung Solai livestream tại vườn mận của thành viên HTX dịch vụ nông nghiệp Toàn Phát (Sơn La).
Kết quả này tạo nền tảng ban đầu để nông sản Sơn La tiếp cận phương thức kinh doanh mới. Tỉnh có nhiều sản phẩm chủ lực mang bản sắc như xoài, nhãn, mận hậu, cà phê, chè, cây ăn quả ôn đới, dược liệu và các sản phẩm OCOP. Đây cũng là những sản phẩm gắn với sinh kế của hộ nông dân, hợp tác xã, có dư địa để mở rộng thị trường thông qua các kênh số.
Tuy nhiên, hoạt động thương mại điện tử trên địa bàn vẫn chủ yếu ở quy mô nhỏ, mang tính thử nghiệm. Số doanh nghiệp, hợp tác xã, hộ kinh doanh tham gia thường xuyên, ổn định trên các sàn còn khiêm tốn so với tiềm năng; mức độ ứng dụng giữa các xã có sự chênh lệch. Phần lớn hộ sản xuất, hợp tác xã có quy mô nhỏ và siêu nhỏ, thiếu kỹ năng số, nhân lực chuyên trách.
Ở vùng sâu, vùng xa, một bộ phận người dân còn khó tiếp cận thiết bị, internet và nền tảng số. Cùng đó, với địa bàn miền núi, điều kiện bảo quản, kho lạnh và vận chuyển còn hạn chế, chi phí logistics cao cũng ảnh hưởng sức cạnh tranh của hàng hóa.
Đưa kỹ năng bán hàng số về xã
Theo Sở Công Thương tỉnh Sơn La, một trong những mô hình tiêu biểu là livestream bán nông sản gắn với vùng nguyên liệu tại xã Phiêng Khoài. Theo đó, hoạt động được triển khai với sự phối hợp của Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số, ACCESSTRADE và Tổng Công ty Bưu điện Việt Nam. Các phiên livestream được tổ chức ngay tại vườn vào thời điểm thu hoạch rộ, kết hợp quảng bá sản phẩm với trải nghiệm thực tế tại vùng trồng.
Năm 2023, Tuần lễ Livestream bán mận hậu trên TikTok tại xã Phiêng Khoài đạt sản lượng 12 tấn, thu hút 5,8 triệu lượt xem sản phẩm. Đến năm 2025, hoạt động tiếp tục được kết nối với Ngày hội hái mận tổ chức ngày 23/5 và sự kiện Mega Livestream diễn ra từ ngày 14 - 16/6. Các chương trình hỗ trợ tiêu thụ mận hậu, xoài và nông sản khác, đạt sản lượng hơn 13 tấn, với trên 6 triệu lượt xem.
Điểm đáng chú ý của mô hình là đưa hoạt động bán hàng đến ngay vùng sản xuất, giúp người tiêu dùng tiếp cận hình ảnh vườn cây, sản phẩm và thời điểm thu hoạch. Cách làm này góp phần quảng bá nông sản, kết nối người mua trong giai đoạn nguồn cung dồi dào.
Cùng với mô hình livestream, Sở Công Thương Sơn La chú trọng tập huấn thương mại điện tử “cầm tay chỉ việc” tại xã, phường. Các lớp được phối hợp tổ chức với Trung tâm Phát triển thương mại điện tử và Công nghệ số (Bộ Công Thương), chính quyền cơ sở. Học viên không chỉ nghe giới thiệu mà trực tiếp thực hành lập gian hàng, đăng sản phẩm, livestream, quản lý đơn hàng và thanh toán không dùng tiền mặt.
Năm 2025, tỉnh Sơn La tổ chức 4 hội nghị tại các địa bàn Muổi Nọi, Chiềng An, Tô Hiệu và Mường La, thu hút hơn 400 học viên. Năm 2026, tỉnh tiếp tục tổ chức 4 hội nghị với hơn 400 học viên. Tính chung giai đoạn 2021-2025, các chương trình đào tạo đã thu hút gần 2.000 lượt học viên.
Bên cạnh công tác đào tạo, Sơn La từng bước mở rộng hạ tầng và kênh bán hàng. Sở Công Thương Sơn La hỗ trợ sản phẩm tham gia Tiki, Shopee, TikTok Shop, Sanviet.vn và Nongsan.buudien.vn. Riêng sàn Sanviet.vn có 48 sản phẩm trên nhánh sonla.sanviet.vn và 36 sản phẩm trên sàn hợp nhất quốc gia. Ở thị trường quốc tế, tỉnh thiết lập gian hàng trên Alibaba.com, tạo tài khoản cho 4 doanh nghiệp với 31 sản phẩm; hỗ trợ 2 doanh nghiệp đưa 10 sản phẩm lên EC21.com và 5 sản phẩm lên Agrimp.com.
Sơn La cũng xây dựng chuyên trang agritradepage.vn bằng 3 ngôn ngữ Việt, Anh, Trung, giới thiệu 42 doanh nghiệp, hợp tác xã và 52 sản phẩm tiêu biểu, đồng thời phát triển kênh YouTube nông sản Sơn La. Sở Công Thương đã hỗ trợ xây dựng website thương mại điện tử cho 14 doanh nghiệp, hợp tác xã và phối hợp triển khai 3 phần mềm quản lý khách hàng. Hiện có 18 website bán hàng đã thông báo và được Bộ Công Thương xác nhận.
Thu hoạch mận chín sớm tại bản Thanh Yên 1, xã Phiêng Khoài, tỉnh Sơn La.
Theo Sở Công Thương tỉnh Sơn La, thời gian tới, địa phương tiếp tục triển khai các nhiệm vụ theo Nghị quyết số 57-NQ/TW, Nghị quyết số 68-NQ/TW và Kế hoạch tổng thể phát triển thương mại điện tử quốc gia giai đoạn 2026-2030 (Quyết định số 1568/QĐ-BCT ngày 03/6/2025 của Bộ Công Thương). Trọng tâm là tổ chức tập huấn ngay tại xã, phường, kết hợp lý thuyết ngắn với thực hành; ưu tiên hộ sản xuất, hợp tác xã, tiểu thương và người dân ở vùng đồng bào dân tộc thiểu số, địa bàn còn khó khăn.
Cùng với nâng cao kỹ năng, Sơn La định hướng hỗ trợ đưa sản phẩm OCOP và nông sản chủ lực lên các sàn trong nước, quốc tế; gắn hoạt động này với mã số vùng trồng, truy xuất nguồn gốc, xây dựng thương hiệu và chỉ dẫn địa lý. Hoạt động livestream sẽ tiếp tục được tổ chức tại vùng nguyên liệu vào thời điểm thu hoạch rộ, với sự phối hợp của cơ quan chuyên môn, Bưu điện Việt Nam và doanh nghiệp công nghệ.
Sở Công Thương Sơn La cũng tham mưu kế hoạch phát triển thương mại điện tử năm 2026, tham gia xây dựng văn bản của tỉnh về đẩy mạnh thương mại điện tử gắn với chuyển đổi xanh; hướng dẫn UBND cấp xã thực hiện tiêu chí thương mại điện tử theo Thông tư số 17/2026/TT-BCT và lồng ghép nguồn lực từ các Chương trình mục tiêu quốc gia. Đồng thời, tập trung tháo gỡ khó khăn, điểm nghẽn và nhân rộng mô hình “Xã thương mại điện tử” giai đoạn 2026-2030.
Thực tiễn từ các phiên livestream bán mận hậu tại Phiêng Khoài cho thấy, khi hoạt động quảng bá, bán hàng được kết nối với vùng nguyên liệu, nông sản địa phương có thêm cơ hội tiếp cận người mua. Các lớp tập huấn tại xã, phường tạo nền tảng để người dân từng bước làm chủ công cụ số. Nếu tiếp tục tháo gỡ hạn chế về kỹ năng, chất lượng sản phẩm và logistics, thương mại điện tử sẽ có điều kiện phát triển ổn định hơn, góp phần nâng giá trị nông sản, mở rộng thị trường tiêu thụ.