Sửa đổi Luật Đấu thầu: Khơi thông nguồn lực, nâng cao hiệu quả sử dụng vốn

4 nhóm nội dung sửa đổi Luật Đấu thầu

Trình bày Tờ trình về dự án Luật Đấu thầu (sửa đổi), Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn cho biết, thực tiễn thực thi Luật Đấu thầu trong thời gian qua cho thấy, một số quy định của luật chưa thực sự đảm bảo tính thống nhất, đồng bộ với hệ thống pháp luật. Hình thức lựa chọn thầu còn phân tán, phức tạp, chưa có cơ chế đàm phán cạnh tranh cho gói thầu đặc thù và đặt hàng sản phẩm từ nghiên cứu công nghệ cao, công nghệ chiến lược.

Quy trình thủ tục mặc dù đã được cải thiện nhưng còn một số khâu trung gian không cần thiết. Một số quy định cần được tiếp tục hoàn thiện nhằm nâng cao chất lượng, hiệu quả của hoạt động đấu thầu như quy định về ưu đãi trong đấu thầu, tư cách hợp lệ của nhà thầu, nhà đầu tư, phương pháp đánh giá hồ sơ dự thầu… Bên cạnh đó, quy định về hợp đồng, hành vi bị cấm trong hoạt động đấu thầu, trách nhiệm của các bên, giải quyết kiến nghị còn thiếu cụ thể.

Việc ban hành Luật Đấu thầu là cần thiết nhằm thể chế hóa chủ trương của Đảng, Nhà nước về hoàn thiện thể chế, cải cách thủ tục hành chính, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, khơi thông nguồn lực và thúc đẩy đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, tạo cơ sở pháp lý đồng bộ, khả thi hơn, nâng cao hiệu quả sử dụng vốn, đảm bảo cạnh tranh, minh bạch và phòng chống tham nhũng, lãng phí trong hoạt động đấu thầu.

Theo Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn, dự án Luật Đấu thầu (sửa đổi) được sửa đổi tập trung vào 4 nhóm:

Nhóm thứ nhất bao gồm các quy định được sửa đổi, bổ sung nhằm đảm bảo tính khả thi, đồng bộ, thống nhất của hệ thống pháp luật về đấu thầu.

Nhóm thứ hai gồm các quy định được sửa đổi, bổ sung nhằm nâng cao chất lượng, hiệu quả hoạt động đấu thầu. Bổ sung quy định về chính sách và nguyên tắc cơ bản trong hoạt động đấu thầu để xác định mục tiêu, định hướng chính sách trong các quy định cụ thể của luật, đảm bảo thống nhất trong tổ chức thực hiện.

Nhóm thứ ba gồm các quy định được sửa đổi, bổ sung nhằm đơn giản hóa thủ tục, rút ngắn thời gian và đẩy mạnh phân cấp, phân quyền theo hướng trao quyền cho chủ đầu tư quyết định việc áp dụng các hình thức lựa chọn nhà thầu phù hợp như chỉ định thầu, đấu thầu nhằm tăng tính chủ động, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, nâng cao trách nhiệm của chủ đầu tư trong hoạt động đấu thầu.

Nhóm thứ tư gồm các quy định sửa đổi, bổ sung nhằm nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước, tăng cường cơ chế kiểm tra, giám sát hoạt động đấu thầu.

Phân định rõ trường hợp áp dụng cơ chế mua sắm riêng

Trình bày báo cáo thẩm tra dự án Luật Đầu tư (sửa đổi), Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi cho biết, Ủy ban thống nhất với sự cần thiết sửa đổi Luật Đấu thầu nhằm thể chế hóa chủ trương của Đảng, tháo gỡ khó khăn, vướng mắc, đơn giản hóa thủ tục, tăng phân cấp, phân quyền, khơi thông nguồn lực cho đầu tư phát triển và bảo đảm đồng bộ với các luật mới được ban hành. Hồ sơ dự án Luật đủ điều kiện trình Quốc hội xem xét, cho ý kiến tại Kỳ họp thứ 2.

Về phạm vi điều chỉnh và áp dụng pháp luật, Ủy ban Kinh tế và Tài chính đề nghị phân định rõ trường hợp không thuộc phạm vi điều chỉnh của Luật và trường hợp áp dụng cơ chế mua sắm riêng, nhất là gói thầu sử dụng nhiều nguồn vốn.

Về quy định cho phép hồ sơ mời thầu nêu nhãn hiệu theo nhóm nhãn hiệu, xuất xứ theo nhóm nước, vùng lãnh thổ tại khoản 2 Điều 28, Ủy ban Kinh tế và Tài chính cho rằng, có thể hạn chế sự tham gia của hàng hóa đáp ứng yêu cầu tương đương, nhất là sản phẩm mới của doanh nghiệp trong nước. Đề nghị ưu tiên xác định yêu cầu bằng tính năng, chất lượng, tiêu chuẩn kỹ thuật và mục đích sử dụng; chỉ viện dẫn nhãn hiệu, xuất xứ khi có căn cứ cần thiết, đồng thời quy định rõ tiêu chí xác định nhóm và điều kiện chấp nhận hàng hóa tương đương, bảo đảm cạnh tranh thực chất.

Bên cạnh đó, khoản 1 Điều 9 mở rộng việc sử dụng nhà thầu phụ nước ngoài; đề nghị quy định nguyên tắc nhà thầu trong nước không được giao cho nhà thầu phụ nước ngoài phần việc chủ yếu hoặc phần việc làm căn cứ đánh giá năng lực, kinh nghiệm để được lựa chọn, bảo đảm vai trò và trách nhiệm thực chất của nhà thầu chính trong nước.

Về các hành vi bị cấm trong hoạt động đấu thầu (Điều 14), Ủy ban Kinh tế và Tài chính đề nghị rà soát, xác định rõ chủ thể, hành vi vi phạm, bảo đảm phòng ngừa và xử lý đầy đủ các hành vi thông thầu, gian lận, xung đột lợi ích, làm lộ bí mật nhà nước. Một số ý kiến cho rằng, việc chỉ cấm tổ chức lựa chọn nhà thầu khi chưa xác định được nguồn vốn nếu dẫn đến nợ đọng khiến việc xác định vi phạm phải chờ đến khi phát sinh hậu quả, gây khó khăn cho công tác phòng ngừa và xử lý vi phạm. Ủy ban đề nghị xác định rõ hành vi bị cấm tại thời điểm thực hiện, đồng thời quy định rõ các trường hợp được tổ chức lựa chọn nhà thầu khi chưa xác định nguồn vốn, nhất là gói thầu khẩn cấp, cấp bách và đấu thầu trước, thay vì chỉ xác định hành vi bị cấm khi đã phát sinh hậu quả nợ đọng vốn.

Về hình thức, phương thức lựa chọn nhà thầu, nhà đầu tư, Ủy ban Kinh tế và Tài chính cơ bản thống nhất với việc hợp nhất chào hàng cạnh tranh vào đấu thầu rộng rãi, mua sắm trực tiếp vào chỉ định thầu và bổ sung hình thức đàm phán cạnh tranh.

Ủy ban đề nghị tiếp tục xác định đấu thầu rộng rãi là hình thức chủ yếu để bảo đảm cạnh tranh; quy định rõ điều kiện, giới hạn áp dụng chỉ định thầu, đặt hàng, lựa chọn nhà thầu trong trường hợp đặc biệt và chỉ định nhà đầu tư, nhất là tiêu chí về lĩnh vực chiến lược, hạn mức chỉ định thầu, tránh thu hẹp cạnh tranh. Đối với đàm phán cạnh tranh, cần bảo vệ bí mật kinh doanh, quyền sở hữu trí tuệ, có căn cứ kiểm chứng khách quan về giá; đồng thời tăng cường kiểm soát và trách nhiệm giải trình của chủ đầu tư.

Bên cạnh đó, Ủy ban Kinh tế và Tài chính đề nghị nâng cao hiệu quả Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia trong công khai, chia sẻ dữ liệu và giám sát hoạt động đấu thầu; bảo đảm tính độc lập trong giải quyết kiến nghị. Làm rõ điều kiện đấu thầu trước, cơ chế xử lý khi dự án thay đổi; bảo đảm việc sửa đổi hợp đồng, chuyển nhượng dự án không làm thay đổi các cam kết làm căn cứ lựa chọn.

Ủy ban Kinh tế và Tài chính cũng yêu cầu hoàn thiện cơ chế lựa chọn nhà thầu cung cấp thuốc, hóa chất, vật tư xét nghiệm, thiết bị y tế, bảo đảm kiểm soát giá, đáp ứng yêu cầu chuyên môn và không làm gián đoạn hoạt động khám bệnh, chữa bệnh. Đồng thời, rà soát quy định chuyển tiếp, bảo đảm thống nhất, khả thi và không phát sinh khoảng trống pháp lý.