Đóng

Tăng cường bảo vệ người tiêu dùng trước lừa đảo mua sắm trực tuyến

Chuyên gia khuyến nghị người mua không chuyển tiền ngoài nền tảng, đồng thời nhanh chóng liên hệ ngân hàng, trình báo cơ quan chức năng khi phát hiện dấu hiệu bị lừa đảo.

Khi giao dịch bị kéo ra khỏi nền tảng

Lợi dụng hoạt động mua sắm trực tuyến, nhiều đối tượng giả mạo các cửa hàng uy tín để chiếm đoạt tiền của người tiêu dùng. Tài khoản giả thường sử dụng tên, logo, hình ảnh sản phẩm và nội dung quảng cáo gần giống gian hàng thật. Khi người mua tin tưởng liên hệ, đối tượng tìm cách yêu cầu đặt cọc hoặc chuyển khoản trực tiếp, thay vì thanh toán qua hệ thống của nền tảng.

Trong cảnh báo về 25 kịch bản lừa đảo trên không gian mạng công bố tháng 9/2026, Bộ Công an xác định giả danh người mua, người bán để yêu cầu đặt cọc là một thủ đoạn phổ biến trong hoạt động mua bán trực tuyến. Giá chào bán thấp bất thường hoặc những lời thúc giục chuyển tiền giữ hàng khiến người mua dễ bỏ qua việc kiểm tra tài khoản đang giao dịch có thực sự thuộc cửa hàng uy tín hay không.

Người tiêu dùng cần kiểm tra thông tin gian hàng, ưu tiên thanh toán qua hệ thống của nền tảng để hạn chế nguy cơ bị lừa đảo. Ảnh: Minh Đức

Trước đó, tháng 5/2026, Công an thành phố Hải Phòng công bố các vụ lập trang Facebook gần giống người bán điện thoại, máy tính, đồng hồ để chiếm đoạt tiền đặt cọc. Một đối tượng bị xác định chiếm đoạt 38,74 triệu đồng; nhóm khác sử dụng thủ đoạn tương tự chiếm đoạt hơn 105 triệu đồng của 4 người mua tại Hải Phòng và Hà Nội. Dù xảy ra trên mạng xã hội, vụ việc cho thấy việc sao chép thông tin người bán thật có thể khiến người mua nhầm lẫn về danh tính của tài khoản nhận tiền.

Khi đối tượng chuyển cuộc trao đổi sang ứng dụng nhắn tin và hướng dẫn thanh toán vào tài khoản cá nhân, giao dịch có thể nằm ngoài cơ chế theo dõi đơn hàng và bảo vệ người mua của sàn thương mại điện tử. Người mua lúc này thiếu thông tin thanh toán trên hệ thống để đối chiếu, trong khi tài khoản giả mạo có thể đổi tên, xóa nội dung hoặc chặn liên lạc sau khi nhận tiền. Vì vậy, việc truy tìm tài khoản nhận tiền trở nên khó khăn hơn.

Tại cuộc họp báo thường kỳ quý III/2026 của Bộ Công Thương, Phó Cục trưởng Cục Thương mại điện tử Lại Việt Anh nhấn mạnh, Cục đã phối hợp với các nền tảng rà soát, gỡ bỏ 116.000 sản phẩm, xử lý hơn 51.000 gian hàng trên các nền tảng thương mại điện tử và tiếp nhận hơn 200 lượt phản ánh qua hotline và thư điện tử.

Đây là số liệu về nhiều nhóm vi phạm trong thương mại điện tử, không phải số vụ giả mạo gian hàng. Tuy nhiên, kết quả xử lý cho thấy việc quản lý thông tin người bán và kiểm soát tài khoản vi phạm vẫn là yêu cầu quan trọng đối với các nền tảng.

Không để người tiêu dùng đơn độc trên môi trường số

Luật Thương mại điện tử số 122/2025/QH15 có hiệu lực từ ngày 1/7/2026 quy định trách nhiệm của chủ quản nền tảng trong quản lý người bán và phối hợp xử lý vi phạm. Theo thông báo triển khai Nghị định số 248/2026/NĐ-CP của Chính phủ về quy định chi tiết một số điều của Luật Thương mại điện tử, yêu cầu xác thực điện tử danh tính người bán và người phát trực tiếp bán hàng bắt buộc áp dụng từ ngày 1/1/2027. Việc có lộ trình xác thực mới không làm mất đi nghĩa vụ tiếp nhận, xử lý phản ánh theo các quy định đang có hiệu lực.

Tháng 4/2026, Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia đã đề nghị Shopee, Lazada, TikTok, Zalo và Meta tăng cường trách nhiệm bảo vệ người tiêu dùng trước nguy cơ nội dung giả mạo, lừa đảo. Cơ chế tiếp nhận phản ánh và lưu giữ dữ liệu có ý nghĩa đặc biệt khi đối tượng đã dẫn người mua chuyển tiền ngoài nền tảng.

Trao đổi với phóng viên Báo Công Thương, luật sư Trần Xuân Tiền, Trưởng Văn phòng Luật sư Đồng Đội, Đoàn Luật sư thành phố Hà Nội cho biết, khi xuất hiện hành vi giả mạo, nền tảng phải tiếp nhận phản ánh, kiểm tra, xử lý tài khoản vi phạm và phối hợp với cơ quan có thẩm quyền để xác minh. Việc lưu giữ dữ liệu liên quan đến tài khoản người bán có ý nghĩa đặc biệt bởi đối tượng có thể xóa thông tin ngay sau khi nhận tiền.

Luật sư Trần Xuân Tiền, Trưởng Văn phòng Luật sư Đồng Đội, Đoàn Luật sư thành phố Hà Nội.

Đối với giao dịch được người tiêu dùng tự chuyển tiền ngoài hệ thống, luật sư Trần Xuân Tiền phân tích sàn thương mại điện tử không đương nhiên có nghĩa vụ bồi thường, bởi khoản thanh toán không thuộc cơ chế bảo vệ của sàn. 

Luật sư Trần Xuân Tiền nhấn mạnh, nền tảng vẫn phải hỗ trợ xác minh, lưu giữ dữ liệu và xử lý tài khoản vi phạm. Trách nhiệm cụ thể cần được xem xét theo việc nền tảng đã tiếp nhận thông tin gì, có phát hiện dấu hiệu vi phạm hay không và đã thực hiện nghĩa vụ xử lý như thế nào.

Về bước xử lý ban đầu, luật sư Trần Xuân Tiền khuyến nghị: “Người tiêu dùng cần báo ngay cho ngân hàng hoặc ví điện tử nơi đã chuyển tiền, kèm thông tin giao dịch, để đề nghị tra soát, cảnh báo và tạm khóa tài khoản nhận tiền nếu có thể. Đây là bước có ý nghĩa quyết định, bởi khả năng thu hồi tiền phụ thuộc chủ yếu vào tốc độ xử lý”.

Bên cạnh ngân hàng, người tiêu dùng cần trình báo cơ quan Công an nơi cư trú hoặc nơi xảy ra sự việc khi có dấu hiệu bị chiếm đoạt tài sản. Thông tin về tài khoản bán hàng đã tiếp cận, quá trình trao đổi và khoản tiền được yêu cầu chuyển giúp cơ quan chức năng xác minh thủ đoạn và người liên quan. Nếu vụ việc phát sinh qua sàn, phản ánh gửi nền tảng cũng cần được lưu lại để phục vụ đối chiếu quá trình tiếp nhận, xử lý.

Theo luật sư Trần Xuân Tiền, người mua cần bảo toàn các nội dung trao đổi và chứng từ thể hiện việc chuyển tiền, bởi tài khoản giả mạo có thể bị xóa hoặc thay đổi ngay sau giao dịch. Hình ảnh gian hàng, thông tin nhận tiền và lịch sử thanh toán cần được giữ nguyên, không chỉnh sửa dữ liệu gốc. Đây là cơ sở để ngân hàng tra soát, nền tảng đối chiếu thông tin và cơ quan Công an xem xét nội dung trình báo, thay vì phải khôi phục tài liệu khi tài khoản đã biến mất.

Về phía người mua, để hạn chế nguy cơ bị lừa, người mua cần đối chiếu thông tin gian hàng với kênh chính thức của thương hiệu và giữ việc đặt hàng, thanh toán trong hệ thống của nền tảng. Những lời chào giá rẻ bất thường hoặc yêu cầu chuyển khoản riêng cần được kiểm tra trước khi thực hiện. Trách nhiệm của nền tảng trong phát hiện, xử lý tài khoản giả mạo và sự chủ động của người mua khi phản ánh giao dịch là hai yếu tố quan trọng để hạn chế thiệt hại.

Các đối tượng lừa đảo lợi dụng uy tín cửa hàng thật để lập tài khoản giả mạo và dụ người mua chuyển tiền ngoài nền tảng. Pháp luật đặt ra trách nhiệm quản lý người bán, tiếp nhận phản ánh và phối hợp xử lý vi phạm của sàn thương mại điện tử. Khi phát hiện dấu hiệu lừa đảo, người tiêu dùng cần liên hệ sớm với ngân hàng, báo cho nền tảng, trình báo cơ quan Công an và giữ nguyên dữ liệu giao dịch để bảo vệ quyền lợi.

Minh Đức