Quán triệt tinh thần Nghị quyết số 70-NQ/TW của Bộ Chính trị về bảo đảm vững chắc an ninh năng lượng quốc gia, việc nâng cao năng lực và độ tin cậy của hệ thống truyền tải điện đang trở thành nhiệm vụ vô cùng cấp thiết. Trong bối cảnh tốc độ phát triển phụ tải tăng nhanh cùng sự phát triển của các nguồn năng lượng tái tạo, hệ thống truyền tải điện quốc gia đang đối mặt với những thách thức chưa từng có. Việc đảm bảo vận hành an toàn, liên tục và tối ưu hóa công tác sửa chữa, bảo dưỡng lưới điện truyền tải trở thành nhiệm vụ then chốt nhằm giữ vững an ninh năng lượng quốc gia.
Áp lực lớn trên hệ thống truyền tải điện
Theo báo cáo của Tổng công ty Truyền tải điện Quốc gia (EVNNPT) tại Hội thảo toàn quốc về công tác bảo dưỡng, sửa chữa trong hệ thống điện quốc gia diễn ra ngày 28/9, tính đến cuối tháng 8/2026, EVNNPT đang quản lý, vận hành khối lượng tài sản lưới điện khổng lồ. Lưới điện truyền tải trải dài trên toàn quốc bao gồm 44 trạm biến áp 500 kV và 179 trạm biến áp 220 kV; tổng dung lượng máy biến áp 500 kV đạt 61.950 MVA, máy biến áp 220 kV đạt 87.000 MVA và máy biến áp 110 kV đạt 4.295 MVA. Khối lượng đường dây truyền tải do 4 Công ty Truyền tải điện (PTC1, PTC2, PTC3, PTC4) quản lý đã lên tới 12.379 km đường dây 500 kV và 21.454 km đường dây 220 kV.
Sự chủ động trong công tác sửa chữa, bảo dưỡng lưới điện truyền tải quốc gia góp phần giữ vững an toàn hệ thống điện.
Tuy nhiên, đặc điểm vận hành của hệ thống truyền tải hiện nay đang chịu nhiều sức ép. Ông Nguyễn Đức Minh, Phó Trưởng ban Kỹ thuật Tổng công ty Truyền tải điện Quốc gia (EVNNPT) cho biết, việc tích hợp tỷ trọng cao các nguồn năng lượng tái tạo cùng sự tăng trưởng phụ tải cục bộ dẫn đến tình trạng nhiều đường dây và máy biến áp 500 kV, 220 kV thường xuyên vận hành ở mức tải cao trên 80%.
"Tại một số thời điểm đã xuất hiện hiện tượng quá tải khẩn cấp trên một số đường dây và máy biến áp 220 kV. Bên cạnh đó, tình trạng điện áp cao vào các giờ thấp điểm đêm hoặc sáng sớm ở khu vực miền Bắc và miền Nam, kết hợp với đặc thù địa hình đồi núi phức tạp, thời tiết khắc nghiệt trải dài qua nhiều vùng miền, càng làm gia tăng rủi ro cho công tác quản lý vận hành," ông Minh cho biết thêm.
Thực tế vận hành ghi nhận không ít khiếm khuyết và sự cố phức tạp xuất hiện trên các thiết bị. Nhờ công tác kiểm tra, bảo dưỡng định kỳ và thí nghiệm chuyên sâu, các đơn vị truyền tải đã kịp thời phát hiện những hỏng hóc nguy hiểm, như sự cố hư hỏng bộ điều chỉnh điện áp dưới tải (OLTC) tại máy biến áp AT1 Trạm biến áp 220 kV Hải Dương 2, hay khiếm khuyết tại kháng điện KH502 Trạm biến áp 500 kV Hòa Bình. Mới đây nhất, sự cố nổ sứ xuyên 220 kV tại máy biến áp AT3 Trạm biến áp 500 kV Quảng Ninh do suy giảm cách điện bên trong đã đặt ra yêu cầu cấp thiết về việc rà soát, kiểm tra và nâng cao chất lượng cách điện toàn hệ thống.
Bên cạnh những nguy cơ tiềm ẩn từ thiết bị, công tác sửa chữa, bảo dưỡng lưới điện truyền tải cũng gặp nhiều vướng mắc về cơ chế và hạ tầng. Việc đăng ký cắt điện thi công gặp khó khăn do lưới điện luôn vận hành ở ngưỡng tải cao, nguy cơ đe dọa đến độ tin cậy cung cấp điện nếu cắt điện diện rộng. Tiến độ mua sắm, đấu thầu thiết bị nhập khẩu đặc thù thường kéo dài từ 12 tháng đến hàng năm, trong khi nhiều chủng loại thiết bị vận hành lâu năm đã bị nhà sản xuất ngừng cung cấp phụ tùng thay thế. Ngoài ra, vướng mắc trong công tác giải phóng mặt bằng, địa hình thi công phức tạp và sự thiếu hụt lực lượng lao động kỹ thuật trình độ cao trong các lĩnh vực rơ-le, GIS, thi công Hotline cũng là những rào cản lớn.
Đột phá công nghệ và giải pháp quản trị toàn diện
Trước những khó khăn đó, EVNNPT đã chủ động triển khai chu trình quản lý chất lượng sửa chữa, bảo dưỡng chặt chẽ qua 5 giai đoạn: từ lập kế hoạch, chuẩn bị thi công; đánh giá toàn diện dựa trên số liệu vận hành; tổ chức thi công và giám sát hiện trường; nghiệm thu chất lượng đến cập nhật lý lịch thiết bị trên hệ thống PMIS và theo dõi chỉ số sức khỏe (CHI). Lực lượng kỹ thuật tuân thủ nghiêm ngặt các tiêu chuẩn quốc tế như IEEE, IEC, các quy định pháp luật của Bộ Công Thương và quy trình quản lý nội bộ của Tập đoàn Điện lực Việt Nam.
Nổi bật là sự chuyển dịch từ phương pháp bảo dưỡng định kỳ theo thời gian (TBM) sang bảo dưỡng theo trạng thái thiết bị (CBM). Việc ứng dụng các công nghệ tiên tiến như thi công sửa chữa trên đường dây đang mang điện (Hotline), khai thác thiết bị bay không người lái (UAV/Flycam) kết hợp công nghệ quét LiDAR, camera nhiệt và trí tuệ nhân tạo (AI) đã giúp phát hiện sớm các nguy cơ khiếm khuyết từ xa. Hệ thống giám sát trực tuyến phân tích khí hòa tan trong dầu (DGA online), giám sát nhiệt độ sứ xuyên và đo phóng điện cục bộ (PD) được trang bị rộng rãi cho các máy biến áp, trạm GIS và tuyến cáp ngầm trọng điểm.
Chia sẻ từ góc độ điều độ vận hành toàn quốc, ông Phạm Quỳnh, Phó Tổng giám đốc NSMO nhấn mạnh: "Trung bình mỗi năm, NSMO phải phối hợp sắp xếp hơn 34.500 công tác trên lưới điện, trong đó công tác đăng ký ngoài kế hoạch tháng vẫn chiếm tỷ lệ rất cao từ 53% đến 78%. Để vừa bảo đảm an toàn hệ thống điện, vừa bảo đảm cung cấp điện, chúng tôi đề nghị các đơn vị tăng cường chủ động đăng ký kế hoạch theo tháng, đưa các công tác sửa chữa dài ngày ra ngoài giai đoạn cao điểm phụ tải. Đồng thời, các đơn vị quản lý lưới điện cần phối hợp chặt chẽ, cung cấp sớm thông tin cắt điện thi công cho NSMO và các điều độ miền để tối ưu hóa phương thức vận hành toàn hệ thống".
Ông Phạm Quỳnh, Phó Tổng giám đốc Công ty Vận hành hệ thống điện và thị trường điện Quốc gia (NSMO).
Để đảm bảo lưới điện truyền tải vận hành an toàn, liên tục trong giai đoạn tiếp theo, truyền tải điện xác định cần triển khai đồng bộ các nhóm giải pháp từ kỹ thuật, quản trị đến cơ chế chính sách. Trọng tâm là hoàn thiện cơ chế phối hợp giữa đơn vị quản lý vận hành, Cấp độ điều độ hệ thống điện quốc gia (NSMO) và các chủ đầu tư nguồn điện để xây dựng phương án cắt điện tối ưu, tăng cường thi công vào các giờ thấp điểm hoặc ban đêm nhằm giảm thiểu tối đa ảnh hưởng đến việc cấp điện.
Cùng với đó, công tác đào tạo nhân lực nòng cốt về các công nghệ mới được đẩy mạnh, phát triển lực lượng thi công Hotline và ứng dụng triệt để mô hình làm việc linh hoạt. Chương trình "trẻ hóa" lưới điện tiếp tục được thực hiện thông qua việc rà soát, thay thế đồng bộ các thiết bị đã vận hành trên 20 năm, suy giảm cách điện hoặc không còn phụ tùng thay thế. Nhằm ứng phó kịp thời với các sự cố đột xuất, việc liên kết xây dựng kho vật tư chiến lược dự phòng giữa các đơn vị trong ngành điện và ưu tiên sử dụng sản phẩm, dịch vụ kỹ thuật trong nước cũng được coi là giải pháp quan trọng.
Bên cạnh đó, sự đồng hành và chỉ đạo kịp thời từ Bộ Công Thương đóng vai trò quan trọng giúp ngành điện tháo gỡ các nút thắt về cơ chế, chính sách. Bộ Công Thương đang tích cực hỗ trợ hoàn thiện thể chế, tạo điều kiện thuận lợi cho công tác mua sắm, đầu tư công nghệ hiện đại và tối ưu hóa phương thức vận hành chính là nền tảng vững chắc để ngành điện vượt qua mọi thách thức, bảo đảm dòng điện truyền tải luôn an toàn, thông suốt, giữ vững an ninh năng lượng quốc gia.
Thông qua việc đẩy mạnh ứng dụng công nghệ hiện đại, chuyển đổi sang phương pháp bảo dưỡng theo trạng thái thiết bị (CBM) cùng sự phối hợp phương thức chặt chẽ giữa các đơn vị, ngành truyền tải điện quyết tâm bảo đảm hệ thống vận hành an toàn, thông suốt và tin cậy.