Phụ tải mới đòi hỏi cách tiếp cận mới
Mục tiêu tăng trưởng GDP từ 10% trở lên đang đặt ra những yêu cầu mới đối với hệ thống năng lượng, khi nhu cầu điện không chỉ gia tăng về sản lượng mà còn thay đổi về cơ cấu và chất lượng. Trao đổi với Báo Công Thương, ông Hà Đăng Sơn - Chủ tịch Trung tâm Nghiên cứu Năng lượng và Tăng trưởng xanh cho biết, để đáp ứng yêu cầu này, công tác dự báo phát triển kinh tế - xã hội, cơ cấu ngành nghề và nhu cầu phụ tải cần được thực hiện đi trước, làm cơ sở cho việc thiết kế, đầu tư và vận hành hệ thống điện trong giai đoạn đến năm 2030.
Theo ông Hà Đăng Sơn, tăng trưởng kinh tế hai con số sẽ kéo theo sự thay đổi trong cơ cấu các ngành kinh tế. Khi các ngành mới phát triển, đặc điểm sử dụng điện cũng thay đổi, đồng nghĩa với việc hệ thống điện phải được tính toán không chỉ dựa trên tổng nhu cầu mà còn phải nhận diện đặc thù của từng dạng phụ tải. “Trong giai đoạn từ nay đến 2030 sẽ có nhiều dạng phụ tải mới vào và chúng ta phải có những tính toán, những phân tích để phù hợp hơn cho sự thay đổi này”, ông Hà Đăng Sơn nhận định.
Ông Hà Đăng Sơn - Chủ tịch Trung tâm Nghiên cứu Năng lượng và Tăng trưởng xanh
Điều này đặc biệt rõ đối với những lĩnh vực được xác định là ngành mũi nhọn như công nghệ bán dẫn, số hóa và chuyển đổi số. Đây là những ngành có yêu cầu rất cao về chất lượng điện năng, khác biệt đáng kể so với nhiều nhóm ngành công nghiệp truyền thống.
Theo chuyên gia, với các ngành công nghệ mới, yêu cầu về chất lượng điện năng sẽ cao hơn rất nhiều so với nhu cầu công nghiệp trước đây. Do đó, hệ thống điện cần có những ưu tiên đầu tư phù hợp cho các nguồn và hạ tầng phục vụ nhóm phụ tải này, qua đó bảo đảm chất lượng điện năng, đáp ứng yêu cầu tăng trưởng và tạo nền tảng cho các khoản đầu tư có tính bền vững, lâu dài.
Việc ưu tiên phát triển các ngành công nghệ, ngành mũi nhọn cũng đặt ra yêu cầu phải nhìn lại cách cung ứng năng lượng cho những ngành công nghiệp truyền thống. Theo ông Hà Đăng Sơn, cùng với việc dành nguồn lực cho các phụ tải mới, cần rà soát, đánh giá lại nhu cầu cung ứng năng lượng và điện năng của các nhóm ngành đang hoạt động.
Từ đó, các tiêu chuẩn, hướng dẫn cũng cần được điều chỉnh để doanh nghiệp có thể chủ động hơn trong sử dụng năng lượng. Một trong những hướng được chuyên gia đề cập là tăng cường sử dụng các nguồn điện phân tán, mô hình tự sản, tự tiêu và chủ động hơn trong quản lý nhu cầu điện.
Cùng với thay đổi về mô hình sử dụng điện, yêu cầu về chất lượng điện năng cũng cần được điều chỉnh để thích ứng với những nhu cầu mới. Đây được xem là một trong những yêu cầu quan trọng đối với hệ thống điện trong giai đoạn từ nay đến năm 2030, khi cơ cấu phụ tải ngày càng đa dạng.
Tuy nhiên, để hệ thống điện có thể thích ứng với những thay đổi đó, không chỉ cần điều chỉnh về hạ tầng hay nguồn cung mà còn đòi hỏi thay đổi trong nhận thức và cách thức đầu tư của doanh nghiệp. Theo chuyên gia Hà Đăng Sơn, khi đặt ra mục tiêu tăng trưởng cao hơn, đồng thời phải đối mặt với những thách thức lớn hơn, cách thức đầu tư cũng cần có sự khác biệt, nhất là khi nhìn từ yêu cầu phát triển bền vững và sử dụng năng lượng tiết kiệm, hiệu quả.
Những cơ chế, chính sách được Bộ Công Thương triển khai thời gian qua đã mở rộng hơn khả năng chủ động của doanh nghiệp, đồng thời góp phần tháo gỡ nhiều khó khăn và tạo điều kiện để doanh nghiệp tiếp cận các nguồn tài chính. Tuy nhiên, sự chủ động về chính sách cần được chuyển thành sự chủ động trong chính hoạt động đầu tư và sử dụng năng lượng của doanh nghiệp.
Một trong những vấn đề doanh nghiệp cần tính đến là chi phí năng lượng có xu hướng ngày càng cao. Do đó, doanh nghiệp không nên đặt kỳ vọng rằng giá năng lượng sẽ giảm trong tương lai, bởi đây là xu hướng chung của thế giới. Khi Việt Nam ngày càng hội nhập vào thị trường năng lượng chung, nền kinh tế cũng không thể đứng ngoài những biến động và thách thức của thị trường quốc tế. Điều này đặt ra bài toán cân bằng giữa chi phí năng lượng, ổn định kinh tế - xã hội và yêu cầu bảo đảm an sinh xã hội theo định hướng phát triển của Việt Nam.
Doanh nghiệp phải chủ động nguồn điện tự dùng
Từ góc độ doanh nghiệp, sự thay đổi của hệ thống điện cũng đòi hỏi thay đổi trong cách tiếp cận nguồn năng lượng. Theo chuyên gia Hà Đăng Sơn, các doanh nghiệp cần chủ động hơn trước những thách thức có thể xuất hiện trong tương lai, khi chi phí năng lượng cao hơn và yêu cầu về chất lượng điện năng ngày càng lớn.
Đáng chú ý, việc ưu tiên cung ứng điện và chất lượng điện năng sẽ ngày càng tập trung vào những ngành mới, những nhóm ngành có tính chất đột phá và đóng vai trò quan trọng đối với tăng trưởng kinh tế. Điều đó đồng nghĩa các ngành sản xuất hiện tại cũng cần có phương án chủ động hơn để bảo đảm nhu cầu điện với chi phí phù hợp.
Một trong những giải pháp được chuyên gia đề cập là doanh nghiệp chủ động đầu tư các nguồn điện tự dùng, đồng thời điều chỉnh hệ thống sử dụng năng lượng để thích ứng với mô hình mới. Thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào nguồn điện từ hệ thống, doanh nghiệp có thể tích hợp nguồn điện truyền thống, nguồn điện lấy từ hệ thống và nguồn điện tự dùng. Việc tích hợp các nguồn này cần được thực hiện phù hợp với đặc thù sản xuất và nhu cầu tiêu dùng năng lượng của từng doanh nghiệp. Mục tiêu cuối cùng là xây dựng được phương án vừa bảo đảm đủ điện cho sản xuất, vừa kiểm soát được chi phí năng lượng.
Đây cũng là cách để doanh nghiệp chủ động thích ứng với quá trình thay đổi của hệ thống năng lượng, thay vì chỉ chờ đợi những thay đổi từ phía nguồn cung. Nhìn rộng hơn, những thay đổi về cơ cấu phụ tải, yêu cầu chất lượng điện năng và xu hướng doanh nghiệp chủ động nguồn cung cho thấy hệ thống điện trong giai đoạn tới sẽ không thể tiếp tục vận hành theo cách tiếp cận đơn thuần dựa trên việc tăng thêm sản lượng điện. Hệ thống cần được thiết kế linh hoạt hơn, đồng thời phải tính đến sự khác biệt giữa các nhóm phụ tải, đặc biệt là những ngành công nghệ cao và các ngành có yêu cầu đặc biệt về độ ổn định, chất lượng điện năng. Cùng với đó, việc phát triển các nguồn điện phân tán và mô hình tự sản, tự tiêu sẽ góp phần tăng khả năng chủ động của doanh nghiệp, giảm áp lực lên hệ thống và tạo thêm dư địa cho tăng trưởng.
Trong tiến trình hướng tới mục tiêu tăng trưởng hai con số, bài toán điện vì thế không chỉ nằm ở việc có đủ nguồn điện mà còn là khả năng cung cấp đúng loại điện, đúng chất lượng và với chi phí phù hợp cho từng nhóm ngành. Đây sẽ là một trong những yếu tố quyết định khả năng đáp ứng nhu cầu năng lượng của nền kinh tế trong giai đoạn 2026-2030.