Điều tiết linh hoạt, không để bị động vì thiếu nước
Khi nước trở thành nguồn tài nguyên khan hiếm, câu hỏi không còn đơn giản là phát được bao nhiêu điện, mà là làm thế nào sử dụng hiệu quả nhất lượng nước đang có. Đó là nguyên tắc xuyên suốt trong vận hành các hồ thủy điện tại thành phố Huế mùa khô năm nay.
Mặc dù nguồn nước về hồ thấp, nhưng thuỷ điện Hương Điền cơ bản đáp ứng đủ nước cho hạ du
Theo ông Đặng Hữu Phúc, Giám đốc Sở Công Thương TP. Huế, dù nguồn nước tại một số lưu vực thấp hơn cùng kỳ, nhờ theo dõi, dự báo và điều hành hồ chứa chặt chẽ, các hồ thủy điện cơ bản vẫn đáp ứng yêu cầu cấp nước hạ du, duy trì phát điện theo khả năng nguồn nước và tuân thủ quy trình vận hành liên hồ chứa.
Tại thuỷ điện Bình Điền, phương châm “Linh hoạt – Tiết kiệm – Tối ưu hóa” được cụ thể hóa bằng từng quyết định vận hành. Khi nước ít, nhà máy không chạy theo mục tiêu tối đa hóa sản lượng bằng mọi giá. Có thời điểm phải giảm phát để tích nước. Dòng chảy môi trường, nước phục vụ dân sinh và sản xuất nông nghiệp được ưu tiên; sản lượng điện được tối ưu trong phạm vi nguồn nước cho phép.
Ở phía hạ du, cơ chế ứng phó cũng được thiết lập theo từng cấp độ. Chi cục Thủy lợi và Biến đổi khí hậu TP. Huế thực hiện kiểm kê nguồn nước, xây dựng phương án điều tiết, theo dõi khí tượng thủy văn và nhu cầu sử dụng nước từng khu vực. Khi xuất hiện nguy cơ thiếu nước, phương án bơm chống hạn, bơm chuyền, điều tiết nước và kiểm tra thực địa được triển khai.
Ông Dương Đức Hoài Khánh, Chủ tịch Công ty TNHH MTV Khai thác thủy lợi TP. Huế cho biết, đơn vị đồng thời vừa xây dựng kịch bản điều hành theo cấp độ hạn hán; ưu tiên nước cho sản xuất, nhất là vùng cuối kênh, vùng cao và những khu vực thường xuyên thiếu nước; vừa tổ chức tưới luân phiên, kiểm tra kênh mương, hạn chế thất thoát và vận hành linh hoạt các trạm bơm chống hạn.
Cán bộ, công nhân thủy điện Hương Điền kiểm tra, vận hành thiết bị tại công trình, góp phần bảo đảm nguồn điện vận hành an toàn, ổn định
Như vậy, một chuỗi điều hành đang được hình thành từ thượng nguồn tới hạ du: Dự báo – tích nước – điều tiết – phát điện – cấp nước – chống hạn. Nhưng nếu chỉ làm tốt khâu điều tiết hồ chứa thì vẫn chưa đủ để bảo đảm an ninh năng lượng. Ngay từ đầu năm, TP. Huế đã đặt bài toán bảo đảm cung ứng điện trong một khung dài hạn hơn. Sở Công Thương tham mưu UBND thành phố ban hành Công văn số 1895/UBND-CT ngày 3/2/2026 về bảo đảm cung ứng điện phục vụ sản xuất, kinh doanh và đời sống trong cao điểm năm 2026 và giai đoạn 2027–2030. Công ty Điện lực Huế cũng xây dựng phương thức vận hành mùa khô và phương án cung cấp điện trong tình huống khẩn cấp.
Ông Nguyễn Đại Phúc, Giám đốc Công ty Điện lực Huế cho biết, khi hệ thống gặp tình huống cực đoan, ngành Điện có thể điều chỉnh phụ tải, thực hiện tiết giảm theo yêu cầu điều độ, đồng thời ưu tiên phụ tải quan trọng, cơ sở sản xuất thiết yếu và nhu cầu sinh hoạt. Đây là “lớp đệm” đầu tiên của an ninh năng lượng: khi nguồn cung chịu sức ép, hệ thống phải biết điều hành cả phía cầu để giảm tác động.
Từ “đủ điện” đến hệ thống năng lượng có sức chống chịu. Giải pháp căn cơ hơn nằm ở việc giảm phụ thuộc vào một nguồn điện chịu tác động mạnh của thời tiết. Định hướng này không chỉ nằm trong các phát biểu của cơ quan quản lý mà đã được đưa vào các kế hoạch chính thức của TP. Huế.
Hệ thống 3 tua bin phát điện tại nhà máy thuỷ điện Hương Điền
Kế hoạch triển khai nhiệm vụ về an ninh năng lượng của UBND thành phố Huế xác định yêu cầu phát triển cân đối, hợp lý các nguồn điện; bảo đảm yêu cầu cao nhất là đủ điện cho phát triển kinh tế - xã hội. Đồng thời, Huế định hướng phát triển mạnh năng lượng tái tạo, điện mặt trời mái nhà tự sản xuất – tự tiêu thụ, điện sinh khối, hệ thống lưu trữ năng lượng và tiếp tục đầu tư lưới điện 220kV, 110kV nhằm nâng khả năng truyền tải.
Đáng chú ý, thành phố cũng xác định đối với nhiệt điện cần chú trọng phát triển điện khí LNG tại Khu kinh tế Chân Mây – Lăng Cô; với điện gió, điện mặt trời, tập trung triển khai các dự án đã được bổ sung trong Quy hoạch điện VIII điều chỉnh; với thủy điện, phát huy hiệu quả các nhà máy hiện hữu.
Cách tiếp cận này cho thấy một tư duy đáng chú ý: không tuyệt đối hóa một nguồn năng lượng. Trong đó, thủy điện có lợi thế về khả năng điều chỉnh công suất và nguồn năng lượng tái tạo, nhưng phụ thuộc thủy văn. Điện mặt trời phụ thuộc bức xạ và thời gian trong ngày. Điện gió biến động theo thời tiết. LNG có khả năng cung cấp công suất nền và linh hoạt nhưng phụ thuộc nguồn nhiên liệu, giá và hạ tầng.
Theo Sở Công Thương TP. Huế, thủy điện hiện chiếm khoảng 90% sản lượng điện sản xuất trên địa bàn. Chính tỷ trọng lớn này làm cho yêu cầu đa dạng hóa nguồn trở nên cấp thiết hơn.
UBND TP. Huế đã xây dựng kế hoạch triển khai Quy hoạch điện VIII điều chỉnh trên địa bàn, trong đó yêu cầu rà soát các dự án nguồn điện, phát triển điện mặt trời, điện gió, hệ thống lưu trữ, lưới điện truyền tải và bảo đảm tiến độ các dự án năng lượng phù hợp với nhu cầu phát triển kinh tế - xã hội. Đây chính là bước chuyển từ câu chuyện “có bao nhiêu MW” sang câu chuyện “hệ thống có đủ linh hoạt hay không”.
Tiết kiệm điện là một nguồn năng lượng
Bên cạnh phát triển nguồn, Huế đang coi quản lý nhu cầu và tiết kiệm năng lượng là một cấu phần của an ninh năng lượng. Ngày 21/4/2026, Chủ tịch UBND TP. Huế ban hành Chỉ thị số 15/CT-UBND về tăng cường thực thi tiết kiệm điện và phát triển điện mặt trời mái nhà. Ngày 22/4/2026, UBND thành phố tiếp tục ban hành Kế hoạch số 229/KH-UBND về tiết kiệm năng lượng, thúc đẩy chuyển dịch năng lượng và phát triển phương tiện giao thông điện. Các văn bản này được tiếp tục dẫn chiếu trong chương trình sử dụng năng lượng tiết kiệm, hiệu quả của thành phố.
Cán bộ nhà máy thuỷ điện theo dõi diễn biến nguồn nước để chủ động điều tiết hồ chứa, hài hòa mục tiêu phát điện và cấp nước hạ du
Theo Chỉ thị 15, TP. Huế đặt mục tiêu năm 2026 tiết kiệm tối thiểu 3% tổng điện năng tiêu thụ; riêng các tháng cao điểm nắng nóng từ tháng 4 đến tháng 7, mức tiết kiệm tối thiểu là 10%.
Trong 7 tháng đầu năm 2026, thành phố tiết kiệm khoảng 106 triệu kWh, tương ứng tỷ lệ tiết kiệm 7,38% so với tổng sản lượng điện thương phẩm 1.441 triệu kWh. Con số này cho thấy tiết kiệm điện không nên chỉ được nhìn như một hoạt động vận động xã hội.
Ở quy mô hàng trăm triệu kWh, tiết kiệm điện thực chất là một “nguồn năng lượng ảo”: thay vì đầu tư thêm nguồn để đáp ứng phần nhu cầu đó, hệ thống giảm được chính phần công suất phải huy động. Cách tiếp cận này đặc biệt có ý nghĩa trong những giờ cao điểm mùa nắng nóng, khi phụ tải tăng mạnh trong khi một số hồ thủy điện lại suy giảm khả năng phát điện.
Với doanh nghiệp, sử dụng điện tiết kiệm giúp giảm chi phí sản xuất. Với người dân, sử dụng điện hợp lý trong giờ cao điểm góp phần giảm áp lực cho lưới điện. Với cả hệ thống, mỗi kWh không phải huy động thêm chính là thêm một phần dư địa dự phòng.
Trong đó, điện mặt trời mái nhà cũng đang tạo thêm một lớp nguồn phân tán. Theo số liệu của TP. Huế, khu công nghiệp hiện có 22 doanh nghiệp lắp đặt điện mặt trời mái nhà với tổng công suất 20,8MW; tại cụm công nghiệp và khu kinh tế có 26 doanh nghiệp với 13,26MW; nhà dân và công trình dân dụng có 820 hệ thống với tổng công suất 17,6MW.
Kế hoạch sử dụng năng lượng của thành phố tiếp tục xác định yêu cầu thúc đẩy điện mặt trời mái nhà tự sản, tự tiêu, tăng sử dụng năng lượng mới, năng lượng tái tạo trong sản xuất, kinh doanh, dịch vụ và sinh hoạt. Xa hơn, Huế còn nghiên cứu mô hình năng lượng tái tạo phân tán kết hợp điện gió nhỏ, điện mặt trời và lưu trữ; mục tiêu là tăng khả năng tự chủ năng lượng, giảm chi phí điện và nâng sức chống chịu của hệ thống trước thiên tai.
Thuỷ điện chiếm 90% trong tổng sản lượng điện thành phố Huế, để đảm bảo nguồn năng lượng lâu dài, bền vững cho phát triển kinh tế - xã hội, địa phương cần phát triển đa dạng nguồn năng lượng, trong đó dư địa về điện mặt trời mái nhà, điện khí LNG còn rất lớn.
An ninh năng lượng phải đi trước mục tiêu tăng trưởng. Định hướng này càng có ý nghĩa khi HĐND TP. Huế đã thông qua Nghị quyết số 43/NQ-HĐND ngày 11/7/2026 về kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội 5 năm 2026–2030. Đây là khung phát triển quan trọng cho giai đoạn đầu tiên của Huế với vị thế thành phố trực thuộc Trung ương.
Năm 2026, thành phố đặt mục tiêu GRDP từ 10% trở lên. Muốn duy trì tốc độ tăng trưởng cao không chỉ trong một năm mà cả một chu kỳ phát triển, điện không thể chạy theo phía sau nhu cầu. Trong đó, điện phải đi trước. Nhưng “đi trước” trong bối cảnh mới không còn đồng nghĩa với chỉ xây thêm nhà máy điện. Đi trước còn là dự báo đúng hơn; điều tiết hồ hiệu quả hơn; xây lưới điện mạnh hơn; phân tán nguồn cung; phát triển lưu trữ; quản lý phụ tải thông minh hơn và tiết kiệm điện trở thành một phần trong quản trị nền kinh tế.
Từ mùa khô năm 2026 có thể rút ra ba tầng phòng vệ cho an ninh năng lượng của TP. Huế.
Thứ nhất là chủ động vận hành: dự báo tốt hơn, điều tiết liên hồ linh hoạt hơn, phối hợp chặt chẽ giữa phát điện và cấp nước.
Thứ hai là quản trị nhu cầu: tiết kiệm điện, điều chỉnh phụ tải và dành nguồn điện cho những khu vực thiết yếu khi hệ thống căng thẳng.
Thứ ba là đa dạng hóa nguồn cung: giảm dần mức độ phụ thuộc vào một nguồn năng lượng chịu tác động mạnh của điều kiện tự nhiên, đồng thời phát triển năng lượng tái tạo, lưu trữ, nguồn điện linh hoạt và lưới điện hiện đại.
Đó cũng là sự thay đổi căn bản trong tư duy về an ninh năng lượng: từ mục tiêu đơn thuần “đủ điện” sang xây dựng một hệ thống đủ điện – an toàn – linh hoạt – có dự phòng – có khả năng chống chịu. Từ những lòng hồ đang xuống thấp ở Hương Điền và Bình Điền, câu chuyện vì thế đã vượt khỏi phạm vi của một mùa khô.
Trong một thành phố đang hướng tới tăng trưởng hai con số, năng lượng phải trở thành hạ tầng của tăng trưởng. Nhưng trước biến đổi khí hậu, hạ tầng ấy chỉ thực sự bền vững nếu nguồn điện và nguồn nước được đặt trong cùng một bài toán. Bảo đảm an ninh nguồn nước để giữ một phần nguồn năng lượng; đa dạng hóa nguồn năng lượng để giảm áp lực lên nguồn nước. Khi hai bài toán ấy được giải trong cùng một chiến lược, Huế mới có thể xây dựng được “lá chắn” năng lượng đủ vững chắc cho một chu kỳ tăng trưởng nhanh và bền vững.
Những chính sách tạo nền tảng cho an ninh năng lượng TP. Huế: Nghị quyết số 113/NQ-HĐND ngày 9/12/2025: Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội năm 2026; GRDP mục tiêu từ 10% trở lên; Nghị quyết số 43/NQ-HĐND ngày 11/7/2026: Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội 5 năm 2026–2030; Chỉ thị 15/CT-UBND ngày 21/4/2026: Tăng cường thực thi tiết kiệm điện và phát triển điện mặt trời mái nhà; Kế hoạch 229/KH-UBND ngày 22/4/2026: Tiết kiệm năng lượng, thúc đẩy chuyển dịch năng lượng và phát triển phương tiện giao thông điện; Kế hoạch triển khai Quy hoạch điện VIII điều chỉnh và các nhiệm vụ bảo đảm an ninh năng lượng trên địa bàn TP. Huế: phát triển cân đối nguồn điện, điện tái tạo, lưu trữ và lưới truyền tải.