Đóng

Thiếu vật liệu, giá tăng cao: Nhà thầu giao thông đối diện áp lực kép

Thiếu vật liệu, giá nhựa đường tăng và công bố giá chậm gây áp lực lên nhà thầu giao thông. Những giải pháp nào giúp tháo gỡ khó khăn, bảo đảm tiến độ cao tốc?

Áp lực nguồn cung vật liệu tại công trường

Theo báo cáo của Bộ Xây dựng, giá nhựa đường bình quân tháng 10/2026 trên cả nước đạt khoảng 26.689 đồng/kg, tăng 16,7% so với tháng trước. Thực tế, tại dự án mở rộng cao tốc Cam Lộ - La Sơn, theo thông tin từ ban điều hành dự án, nguồn cung nhựa đường đã khan hiếm từ cuối tháng 9/2026, đúng thời điểm công trường đẩy nhanh tiến độ thảm mặt đường. Giá vật liệu này tăng từ 13.000 - 14.000 đồng/kg lên hơn 29.000 đồng/kg. Một số nhà thầu dù đã ứng tiền vẫn phải chờ hàng, gây khó khăn trong việc bảo đảm nguồn vật liệu phục vụ thi công và duy trì tiến độ dự án.

Đối với các loại vật liệu như đất, cát, đá, nhà thầu còn gặp khó trong việc tiếp cận các mỏ vật liệu. Chia sẻ kinh nghiệm triển khai cao tốc Bãi Vọt - Hàm Nghi, đại diện Tổng công ty 319 cho biết, trước khi được cấp mỏ theo cơ chế đặc thù, nguồn cung từ các mỏ thương mại chỉ đáp ứng khoảng 15% yêu cầu tiến độ. Theo doanh nghiệp, vật liệu có thể chiếm 55 - 70% chi phí tại các dự án cao tốc tuyến mới. Vì vậy, sự thiếu hụt hoặc gián đoạn nguồn cung đều tác động lớn đến tiến độ và hiệu quả thi công.

Các dự án hạ tầng giao thông đang được đẩy mạnh thi công nhằm đáp ứng yêu cầu tiến độ và giải ngân vốn đầu tư.

Tình trạng thiếu hụt vật liệu cũng được ghi nhận tại nhiều dự án cao tốc đang triển khai. Trong báo cáo gửi Bộ Xây dựng, ông Phạm Hồng Quang - Tổng giám đốc Tổng công ty Đầu tư phát triển đường cao tốc Việt Nam (VEC) cho biết đơn vị đang triển khai hai dự án mở rộng cao tốc TP. Hồ Chí Minh - Long Thành và Nội Bài - Lào Cai, đoạn Yên Bái - Lào Cai.

Tại cao tốc TP. Hồ Chí Minh - Long Thành, các hạng mục mở rộng đường và cầu cạn đang được thi công gấp rút, với mục tiêu hoàn thành trong tháng 11/2026 và cơ bản hoàn thành toàn dự án trước ngày 31/12/2026. Riêng giai đoạn từ tháng 10/2026 đến tháng 1/2027, dự án cần hơn 14.200 tấn nhựa đường.

Trong khi đó, dự án mở rộng cao tốc Nội Bài - Lào Cai, đoạn Yên Bái - Lào Cai, đã đạt 70% sản lượng và bước vào cao điểm thảm bê tông nhựa mặt đường. Tuy nhiên, các đơn vị phân phối mới đáp ứng được một phần nhỏ khối lượng nhựa đường mà nhà thầu đặt mua. Giá nhựa đường đặc nóng 60/70, từ mức 13.000 - 14.000 đồng/kg hồi đầu năm, đã tăng gấp 1,5 - 2 lần tùy thời điểm đặt hàng.

Tại cao tốc Chợ Mới - Bắc Kạn, các nhà thầu cũng gặp khó trong việc bảo đảm nguồn cung. Dù đã khảo sát, làm việc và ký hợp đồng nguyên tắc, phần lớn nhà cung cấp vẫn chưa cam kết chắc chắn về khả năng đáp ứng, khiến kế hoạch huy động nhân lực, thiết bị và tổ chức thi công có nguy cơ bị xáo trộn.

Tương tự, tại dự án cao tốc Đồng Đăng - Trà Lĩnh, các nhà thầu đang đối mặt với tình trạng hạn chế nguồn cung đá phục vụ lớp bê tông nhựa tạo nhám. Nguồn vật liệu này chủ yếu phụ thuộc vào mỏ Khau Đêm trên địa bàn tỉnh Lạng Sơn, vốn cũng là nơi cung cấp đá cho dự án Hữu Nghị - Chi Lăng. Khi cả hai công trường cùng tăng tốc, khả năng đáp ứng của mỏ chịu thêm sức ép.

Không chỉ khó khăn về nguồn cung, các nhà thầu còn phải đối mặt với áp lực gia tăng chi phí. Từ tháng 3/2026 đến thời điểm báo cáo, giá xăng dầu tại khu vực Lạng Sơn - Cao Bằng vẫn cao hơn nhiều so với dự toán; giá nhựa đường có lúc tăng 200% so với giá hợp đồng. Diễn biến này đặt nhà thầu trước yêu cầu vừa bảo đảm vật liệu, vừa cân đối nguồn lực tài chính để duy trì thi công.

Giá công bố chưa theo kịp chi phí thực tế

Áp lực chi phí không chỉ xuất hiện tại từng công trường mà còn thể hiện qua những biến động chung của thị trường vật liệu. Theo báo cáo của Cục Đường bộ Việt Nam vào tháng 4/2026, giá dầu diesel tăng khoảng 70%, nhựa đường tăng hơn 31,7% so với cuối tháng 2/2026. Cùng với nguồn cung thiếu ổn định và cự ly vận chuyển gia tăng, biến động giá năng lượng tiếp tục đẩy chi phí vật liệu đến công trường lên cao.

Diễn biến tăng giá cũng được ghi nhận tại các địa phương. Theo Sở Xây dựng Hưng Yên, các thông báo giá vật liệu xây dựng trong giai đoạn tháng 3 - 9/2026 cho thấy giá nhựa đường biến động mạnh, tăng 115 - 120%. Đối với những dự án đã lập dự toán hoặc ký hợp đồng trước đợt tăng giá, chênh lệch giữa giá dự toán và giá mua thực tế có thể làm gia tăng chi phí, ảnh hưởng đến khả năng cân đối tài chính của nhà thầu.

Nhiều công trình giao thông trọng điểm đang tập trung nguồn lực, đẩy nhanh tiến độ thi công và hoàn thiện các hạng mục xây dựng.

Ở góc độ hiệp hội, ông Nguyễn Quốc Hiệp - Chủ tịch Hiệp hội Các nhà thầu xây dựng Việt Nam nhận định, giá vật liệu công bố tại nhiều địa phương thấp hơn giá mua thực tế khoảng 15 - 20%. Chênh lệch này khiến tổng mức đầu tư một số dự án không còn phù hợp với thực tế triển khai, gia tăng rủi ro thua lỗ cho nhà thầu.

Đáng chú ý, độ trễ của thông tin giá càng khiến việc xử lý chênh lệch chi phí thêm khó khăn. Tại dự án mở rộng cao tốc TP. Hồ Chí Minh - Long Thành, nhà thầu phản ánh chỉ số giá và báo giá mỏ cập nhật chậm 1 - 2 tháng, ảnh hưởng đến việc xác định chi phí và lập hồ sơ điều chỉnh giá.

Không chỉ cập nhật chậm, mức bù giá theo chỉ số còn được phản ánh là chưa bù đắp đủ chi phí thực tế. Theo ước tính của một nhà thầu tại cao tốc Đồng Đăng - Trà Lĩnh, mức bù giá chỉ khoảng 5 - 6%, trong khi phần chi phí phải tự bù đắp lên tới 28 - 30%, tiếp tục gây sức ép lên dòng tiền thi công.

Trước thực tế này, ông Phạm Hồng Quang - Tổng giám đốc Tổng công ty Đầu tư phát triển đường cao tốc Việt Nam đề xuất cập nhật kịp thời đơn giá nguyên, nhiên liệu. Đối với khối lượng thi công trong giai đoạn giá biến động bất thường, ông kiến nghị “cần có cơ chế cho phép điều chỉnh giá theo phương pháp bù trừ trực tiếp”. Việc xem xét phương pháp điều chỉnh cần gắn với từng loại hợp đồng và căn cứ áp dụng, nhằm giải quyết khó khăn cho nhà thầu, đồng thời bảo đảm kiểm soát chi phí đầu tư.

Khơi thông nguồn cung và cơ chế điều chỉnh

Trước những khó khăn về nguồn cung và biến động giá vật liệu, yêu cầu đặt ra là phải triển khai đồng bộ các giải pháp, từ bảo đảm nguồn cung đến hoàn thiện công tác quản lý chi phí xây dựng.

Về giải pháp bảo đảm nguồn cung, TS. Thái Duy Sâm, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hội Vật liệu xây dựng Việt Nam cho rằng, giá vật liệu chịu tác động đồng thời từ cung - cầu, năng lượng và logistics. Với những loại vật liệu thiếu cung, cần hỗ trợ hoàn thiện thủ tục để tăng khối lượng khai thác tại mỏ hiện có hoặc mở rộng điểm khai thác mới, bảo đảm các điều kiện về môi trường.

Ở góc độ quản lý nhà nước, Bộ Xây dựng đã yêu cầu các địa phương tăng cường khảo sát, cập nhật và công bố giá vật liệu, chỉ số giá xây dựng sát với diễn biến thị trường. Thông tư số 37/2026/TT-BXD, có hiệu lực từ ngày 1/7/2026, quy định phương pháp xác định định mức dự toán và các chỉ tiêu kinh tế - kỹ thuật, trong đó hướng dẫn việc khảo sát, thu thập và công bố thông tin giá vật liệu xây dựng. Đây là cơ sở để các địa phương nâng cao chất lượng thông tin giá phục vụ công tác quản lý chi phí đầu tư xây dựng.

Cùng với việc bổ sung nguồn cung, thông tin giá cần phản ánh kịp thời chi phí trên thị trường. Ông Đàm Đức Biên, Phó Cục trưởng Cục Kinh tế - Quản lý đầu tư xây dựng (Bộ Xây dựng) cho biết: Công tác khảo sát, công bố giá tại một số địa phương chưa theo kịp diễn biến thực tế. Để khắc phục, Bộ đã ban hành các văn bản đôn đốc, trực tiếp kiểm tra, làm việc với địa phương nhằm chấn chỉnh công tác khảo sát và nâng cao chất lượng thông tin giá công bố.

Thông tin giá sát thực tế là cơ sở quan trọng để xem xét điều chỉnh chi phí hợp đồng. Tuy nhiên, theo ông Biên, việc xử lý biến động giá phải dựa trên đánh giá tác động cụ thể đối với từng hợp đồng và tuân thủ quy định pháp luật; không tự động chuyển từ phương pháp điều chỉnh theo chỉ số giá sang bù trừ trực tiếp.

Để tháo gỡ điểm nghẽn vật liệu, các giải pháp cần được triển khai đồng bộ, từ xử lý thủ tục nguồn mỏ, tổ chức cung ứng đến cập nhật giá và giải quyết hồ sơ điều chỉnh đủ điều kiện. Nguồn vật liệu ổn định giúp công trường duy trì các mũi thi công; chi phí được xác định có căn cứ và thanh toán kịp thời giúp nhà thầu cân đối nguồn lực. Đây là những điều kiện thiết thực để đáp ứng yêu cầu tiến độ và giải ngân.

Hoài Thy