Thổ Nhĩ Kỳ tung sát thủ UAV TUNGA-X, săn mục tiêu với tốc độ 300 km/h

Vũ khí mới đối phó UAV cảm tử

Trước bối cảnh chiến trường hiện đại chứng kiến sự bùng nổ của các đợt tập kích bằng máy bay không người lái (UAV) giá rẻ, bài toán phòng không không còn chỉ nằm ở khả năng đánh chặn mà còn là câu chuyện về chi phí và tính bền vững.

Khi những mục tiêu chỉ có giá vài chục nghìn USD có thể buộc đối phương phải phóng các tên lửa trị giá hàng trăm nghìn, thậm chí hàng triệu USD, cán cân kinh tế chiến tranh bắt đầu thay đổi. Trong bối cảnh đó, Thổ Nhĩ Kỳ giới thiệu TUNGA-X, UAV đánh chặn được phát triển để săn các mục tiêu đường không cỡ nhỏ với chi phí thấp hơn.

TUNGA-X được thiết kế như UAV săn mục tiêu hoạt động theo mô hình kết nối mạng. UAV có thể tích hợp với các tổ hợp phòng không sử dụng radar để phát hiện và tiêu diệt các mối đe dọa trên không trước khi chúng đánh trúng mục tiêu.

Sự xuất hiện của TUNGA-X phản ánh xu hướng chuyển dịch trong cấu trúc phòng thủ chống UAV hiện đại. Các hệ thống phòng thủ nhiều tầng, tối ưu chi phí đang ngày càng được ưu tiên. Trong đó, các thiết bị đánh chặn tự động được xem là giải pháp thiết yếu để đối phó với các đợt tập kích UAV số lượng lớn và chiến thuật bão hòa.

Ra mắt lần đầu tại Triển lãm quốc phòng và hàng không vũ trụ (SAHA) 2026 diễn ra ở Istanbul (Thổ Nhĩ Kỳ), TUNGA-X cho thấy cách ngành công nghiệp quốc phòng phản ứng với thực tế chiến trường từ Ukraine đến Trung Đông. Tại các khu vực này, những loại đạn bay lảng vảng giá rẻ đang buộc quân đội phải sử dụng các tên lửa đánh chặn đắt đỏ hơn rất nhiều so với chính mục tiêu cần tiêu diệt.

Ngành công nghiệp quốc phòng Thổ Nhĩ Kỳ trước đó đã mở rộng mạnh sang các lĩnh vực tác chiến điện tử, phòng không tầm ngắn và hệ thống chống UAV. Các chương trình này do những doanh nghiệp như ASELSAN, Roketsan và STM phát triển.

Với TUNGA-X, STM tập trung vào một nhu cầu ngày càng cấp thiết. Đó là dùng một hệ thống không người lái để đánh chặn các mối đe dọa đường không cỡ nhỏ, thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào các tổ hợp tên lửa phòng không.

Theo Tổng giám đốc Công ty quốc phòng STM Özgür Güleryüz, hệ thống được phát triển chuyên biệt để đối phó với UAV cảm tử cánh bằng và các mối đe dọa đường không phi đối xứng nhằm vào hạ tầng chiến lược.

Ông Güleryüz cho rằng, việc dùng các hệ thống tên lửa đắt tiền để bắn hạ UAV giá rẻ, dùng một lần sẽ tạo ra thế mất cân đối kinh tế không bền vững. Đây cũng là thách thức lớn với các lực lượng phải tác chiến cường độ cao trong thời gian dài.

TUNGA-X sử dụng cấu hình UAV đa cánh quạt cất hạ cánh thẳng đứng (VTOL). Thiết kế này cho phép triển khai từ không gian chật hẹp, phương tiện cơ động hoặc các căn cứ tiền phương mà không cần đường băng.

UAV đánh chặn chi phí thấp

Theo STM, UAV có thể đạt tốc độ tối đa khoảng 300 km/h. Độ cao hoạt động tối đa lên tới 5.000 m. UAV mang đầu đạn nặng 750 gram, kết hợp ngòi nổ cận đích. Điều này cho phép kích nổ khi tiếp cận mục tiêu thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào va chạm trực tiếp. UAV cũng có thể hoạt động với cả hai chế độ dẫn đường bằng tín hiệu vệ tinh GNSS và dẫn đường quang học.

Cấu trúc tác chiến của TUNGA-X kết hợp radar cảnh giới với cảm biến xác nhận mục tiêu. STM cho hay, khi radar phát hiện mục tiêu ở cự ly khoảng 10 km, dữ liệu sẽ được truyền trực tiếp tới UAV đánh chặn. TUNGA-X sau đó cơ động tới nơi tiếp cận dự kiến của mục tiêu. Đồng thời, xác nhận mục tiêu bằng tổ hợp cảm biến quang điện tử/hồng ngoại, có thể hoạt động cả ngày lẫn đêm.

Cơ chế “hợp nhất cảm biến” này tương đồng với nhiều khái niệm NATO đang nghiên cứu. Mục tiêu là kết hợp cảm biến chủ động và thụ động để giảm chi phí đánh chặn, đồng thời rút ngắn thời gian phản ứng trước các đợt tập kích bão hòa.

Chương trình của Thổ Nhĩ Kỳ xuất hiện trong bối cảnh nhiều doanh nghiệp quốc phòng tại châu Âu, Ukraine và Mỹ cũng đang phát triển UAV đánh chặn. Mục tiêu là tiêu diệt các loại đạn bay kiểu Shahed và UAV chiến thuật giá rẻ.

Kinh nghiệm từ chiến trường Ukraine cho thấy nhiều quân đội đang tìm kiếm giải pháp thay thế cho tên lửa đất đối không truyền thống. Nguyên nhân là các đợt tập kích UAV tiêu hao có thể diễn ra liên tục, kéo dài. Các công ty quốc phòng phương Tây hiện cũng đang nghiên cứu đạn bay chống UAV, thiết kế đánh chặn tái sử dụng và các hệ thống tự động kết hợp radar với cảm biến quang học.

Trong bối cảnh đó, STM nhấn mạnh lợi thế của TUNGA-X ở thiết kế gọn nhẹ, khả năng kết nối radar tích hợp và hồ sơ tác chiến có thể thu hồi. Mục tiêu là giảm chi phí đánh chặn nhưng vẫn duy trì tốc độ phản ứng nhanh trước các mục tiêu bay thấp.

Theo STM, TUNGA-X có thời gian hoạt động khoảng 15 phút. Tầm tác chiến tối đa có thể đạt 25 km trong một số điều kiện bay nhất định, khi hoạt động ở tốc độ 150 km/h và độ cao 1.500 m.

Khác với tên lửa đánh chặn truyền thống, UAV này có khả năng hủy nhiệm vụ và tự động quay về nhờ cấu hình cánh quạt. Triết lý chiến thuật cốt lõi là giảm chi phí cho mỗi lần đánh chặn. Trong các kịch bản nhiều UAV đối phương đồng loạt tấn công mục tiêu quân sự hoặc hạ tầng năng lượng, việc liên tục sử dụng tên lửa phòng không có thể khiến chi phí tác chiến tăng vọt.

Một thiết bị đánh chặn có thể tái sử dụng như TUNGA-X được kỳ vọng sẽ giúp bảo toàn số lượng tên lửa tiên tiến cho các mục tiêu nguy hiểm hơn. Đồng thời, tạo ra phương án phòng thủ bền vững hơn về kinh tế trước các UAV tiêu hao sản xuất hàng loạt.

TUNGA-X phản ánh sự thay đổi rõ nét của chiến trường hiện đại. Các lực lượng vũ trang ngày càng phải đối mặt với bầy đàn mục tiêu bay có tín hiệu bộc lộ thấp, thay vì chỉ các máy bay riêng lẻ. Về lý thuyết, một UAV đánh chặn kết nối radar có thể được bố trí gần tiền tuyến hơn so với tổ hợp tên lửa phòng không truyền thống. Điều đó giúp tăng tốc độ phản ứng với các mục tiêu bay thấp.

Khi phối hợp với tác chiến điện tử và các hệ thống pháo phòng không tầm ngắn, các UAV đánh chặn như TUNGA-X có thể khiến chiến thuật tập kích bão hòa trở nên khó khăn hơn nhiều. UAV đối phương sẽ phải vượt qua nhiều lớp phòng thủ trước khi tiếp cận mục tiêu.