Trước yêu cầu đổi mới mô hình tăng trưởng, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao và thích ứng với tốc độ thay đổi nhanh của khoa học, công nghệ, hệ thống cơ sở đào tạo, viện nghiên cứu thuộc Bộ Công Thương đang đứng trước yêu cầu đổi mới mạnh mẽ về tổ chức, phương thức hoạt động và sử dụng nguồn lực.
TS. Vũ Anh Hoàng, Chuyên viên chính Vụ Tổ chức cán bộ, Bộ Công Thương đã có chia sẻ về vấn đề này tại Tọa đàm “Đào tạo, nghiên cứu, đổi mới sáng tạo đáp ứng yêu cầu phát triển ngành Công Thương”.
Hệ thống các cơ sở đào tạo và viện nghiên cứu trực thuộc Bộ Công Thương có nền tảng vững chắc và sở hữu nguồn lực đáp ứng tốt yêu cầu phát triển của ngành.
Thích ứng với yêu cầu mới
- Thưa ông, từ góc độ đơn vị tham mưu quản lý nhà nước về đào tạo, ông đánh giá như thế nào về hoạt động của hệ thống cơ sở đào tạo, viện nghiên cứu trực thuộc Bộ Công Thương hiện nay?
TS. Vũ Anh Hoàng: Hiện nay, Bộ Công Thương đang quản lý trực tiếp 9 trường đại học, 17 trường cao đẳng và 10 viện nghiên cứu. Khối các trường có khoảng 7.900 giảng viên, giáo viên cơ hữu. Đây là nguồn lực quan trọng phục vụ đào tạo nhân lực, nghiên cứu và phát triển trong các lĩnh vực công nghiệp, năng lượng và thương mại.
Thời gian qua, các cơ sở đào tạo đã có những chuyển biến trong nâng cao chất lượng đào tạo, nghiên cứu ứng dụng và hợp tác với doanh nghiệp. Nhiều chương trình đào tạo được điều chỉnh theo nhu cầu thị trường; một số cơ sở đã phát triển các lĩnh vực công nghệ mới. Các viện nghiên cứu tiếp tục phát huy vai trò trong những lĩnh vực đầu ngành như cơ khí, điện tử, năng lượng.
Tuy nhiên, năng lực giữa các cơ sở đào tạo và viện nghiên cứu chưa đồng đều. Việc huy động nguồn lực của các trường, viện tham gia thực hiện nhiệm vụ quản lý nhà nước, giải quyết những bài toán lớn của ngành chưa thường xuyên và chưa có cơ chế phối hợp thống nhất.
Thực tế hiện nay đặt ra yêu cầu đổi mới phương thức tổ chức và hoạt động theo hướng tăng cường liên kết, sử dụng chung nguồn lực; đánh giá hiệu quả bằng chất lượng nhân lực, khả năng làm chủ công nghệ và kết quả nghiên cứu được ứng dụng vào thực tế.
- Trong bối cảnh chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo và mô hình sản xuất, kinh doanh liên tục thay đổi, hệ thống cơ sở đào tạo, viện nghiên cứu thuộc Bộ Công Thương đang đối mặt với những thách thức nào, theo ông?
TS. Vũ Anh Hoàng: Thách thức lớn nhất hiện nay là khả năng thích ứng của các cơ sở đào tạo, nghiên cứu trước sự thay đổi nhanh của khoa học, công nghệ. Chu kỳ thay đổi công nghệ hiện chỉ khoảng 1-1,5 năm. Nếu các cơ sở đào tạo, nghiên cứu không thích ứng kịp thì nguồn nhân lực và sản phẩm nghiên cứu đưa ra sẽ không đáp ứng được yêu cầu của doanh nghiệp.
Ngoài ra, về tổ chức, việc sắp xếp lại phải gắn với nâng cao hiệu quả hoạt động, đồng thời giải quyết đồng bộ các vấn đề về tổ chức, nhân sự, tài chính, tài sản và bảo đảm các điều kiện duy trì hoạt động đào tạo, nghiên cứu. Bên cạnh đó, năng lực nghiên cứu liên ngành, ứng dụng công nghệ và chia sẻ nguồn lực giữa các đơn vị trong toàn hệ thống vẫn chưa đạt hiệu quả cao.
Đối với chương trình đào tạo, cần rút ngắn khoảng cách giữa nội dung đào tạo với nhu cầu thực tế của doanh nghiệp; tăng cường thực hành, cập nhật công nghệ mới và sự tham gia của doanh nghiệp trong xây dựng, đánh giá chương trình đào tạo.
Cùng với đó, cần khắc phục tình trạng nghiên cứu phân tán, thiếu liên kết từ nghiên cứu đến thử nghiệm, sản xuất và thương mại hóa. Cũng như thúc đẩy mô hình liên kết giữa nhà nước - viện, trường - doanh nghiệp và xây dựng cơ sở dữ liệu tri thức của ngành.
TS. Vũ Anh Hoàng, Chuyên viên chính Vụ Tổ chức cán bộ, Bộ Công Thương.
Gắn đào tạo, nghiên cứu với nhu cầu thực tiễn
- Nhằm nâng cao hiệu quả công tác đào tạo, nghiên cứu, phát huy thế mạnh của từng đơn vị, đồng thời đáp ứng yêu cầu phát triển, đổi mới sáng tạo phục vụ sự phát triển của ngành trong giai đoạn mới, giải pháp trọng tâm cần triển khai cụ thể như thế nào, thưa ông?
TS. Vũ Anh Hoàng: Trước hết, tiếp tục đánh giá, hoàn thiện phương án sắp xếp hệ thống viện, trường theo hướng tinh gọn. Tuy nhiên, tinh gọn không chỉ là giảm số lượng, đầu mối mà quan trọng là phải nâng cao hiệu quả quản trị và hoạt động của các đơn vị.
Về nhân lực, cần kiện toàn đội ngũ quản lý để bảo đảm hiệu quả vận hành, sau đó tập trung phát triển đội ngũ chuyên gia, nhà khoa học có năng lực nghiên cứu và ứng dụng. Cùng với đó, tăng cường chia sẻ, sử dụng chung nguồn lực giữa các viện và trường. Hiện đã có quy định cho phép các nhà nghiên cứu, tiến sĩ tham gia giảng dạy tại các cơ sở đào tạo và giảng viên đại học, cao đẳng tham gia nghiên cứu tại các viện. Tuy nhiên, việc liên kết trên thực tế vẫn chưa đạt hiệu quả như mong muốn.
Một nội dung quan trọng khác là đổi mới phương thức giao nhiệm vụ khoa học và công nghệ. Thay vì các đơn vị nghiên cứu chủ yếu tiếp nhận đề xuất một cách bị động, các cục, vụ chuyên ngành cần chủ động xác định những bài toán lớn của ngành để đặt hàng trực tiếp cho viện, trường có đủ năng lực.
- Thời gian tới, theo ông, cần tập trung ưu tiên các cơ chế gì nhằm tăng cường gắn kết giữa đào tạo, nghiên cứu nhằm đáp nhu cầu thực tế phát triển của ngành Công Thương?
TS. Đỗ Anh Hoàng: Hiện nay, hệ thống các cơ sở đào tạo và viện nghiên cứu trực thuộc Bộ Công Thương có nền tảng vững chắc và sở hữu nguồn lực đáp ứng tốt yêu cầu phát triển của ngành. Vì vậy, thời gian tới sẽ tập trung hoàn thiện cơ chế phối hợp để huy động và sử dụng hiệu quả nguồn lực của các trường, viện, gắn hoạt động đào tạo, nghiên cứu với nhu cầu thực tiễn của ngành.
Bên cạnh đó, các đơn vị quản lý chuyên ngành cần chủ động xác định những bài toán về xây dựng chính sách, phát triển nhân lực chất lượng cao trong các lĩnh vực trọng điểm của ngành, nghiên cứu và làm chủ công nghệ để giao nhiệm vụ, đặt hàng.
Ngoài ra, cần xây dựng, khai thác thông tin về đội ngũ chuyên gia, năng lực nghiên cứu, phòng thí nghiệm và cơ sở vật chất của các trường, viện. Đồng thời, xác định rõ cơ quan đặt hàng, đơn vị thực hiện, sản phẩm, tiến độ, nguồn lực và trách nhiệm tiếp nhận, sử dụng kết quả. Tăng cường sự tham gia của doanh nghiệp từ khi xác định nhu cầu đến thử nghiệm, ứng dụng và thương mại hóa.
Đồng thời, cần ưu tiên những nhiệm vụ có nhu cầu thực tế, sản phẩm rõ ràng và khả năng ứng dụng; đánh giá hiệu quả thông qua chất lượng nhân lực, sản phẩm công nghệ và những vấn đề thực tiễn được giải quyết.
- Xin cảm ơn ông!
Trước sự phát triển của khoa học, công nghệ, sản xuất chuyển mạnh sang số hóa, tự động hóa, ứng dụng trí tuệ nhân tạo và phát triển xanh, hoạt động đào tạo, nghiên cứu vì thế cần theo sát yêu cầu của thực tiễn gắn với định hướng phát triển của ngành Công Thương và nền kinh tế.