Chia sẻ với phóng viên Báo Công Thương bên lề Hội nghị Xã thương mại điện tử toàn quốc năm 2026 do Bộ Công Thương tồ chức gần đây, ông Nguyễn Bá Kiện, Phó Chủ tịch Hội đồng nhân dân xã Bình Lư, tỉnh Lai Châu đã trao đổi về kết quả bước đầu, những khó khăn và định hướng phát triển thương mại điện tử nhằm hỗ trợ đồng bào dân tộc thiểu số tiêu thụ sản phẩm, mở ra hướng sinh kế mới cho người dân miền núi.
Chủ động bán hàng trên nền tảng số
- Sau gần một năm triển khai mô hình xã thương mại điện tử, Bình Lư đã đạt được kết quả ra sao trong việc hỗ trợ người dân, đặc biệt là đồng bào dân tộc thiểu số tiếp cận phương thức kinh doanh trực tuyến, thưa ông?
Ông Nguyễn Bá Kiện: Sau gần một năm triển khai, Bình Lư đã đạt được một số kết quả bước đầu, nhất là đào tạo lực lượng nhà bán hàng, nhà sáng tạo nội dung là bà con đồng bào dân tộc thiểu số và giúp bà con từng bước có thu nhập từ thương mại điện tử.
Thông qua các phiên livestream và hoạt động tập huấn theo hình thức cầm tay chỉ việc, chính quyền địa phương hỗ trợ nhà bán hàng, hợp tác xã, chủ thể sản xuất làm quen với phương thức kinh doanh mới. Đến nay, nhiều người đã có thể tự đưa sản phẩm lên sàn thương mại điện tử, vận hành giỏ hàng, tiếp nhận và xử lý đơn hàng.
Ông Nguyễn Bá Kiện, Phó Chủ tịch Hội đồng nhân dân xã Bình Lư, tỉnh Lai Châu.
Đáng mừng là bà con không còn phụ thuộc vào các phiên livestream do đơn vị hỗ trợ tổ chức mà đã từng bước chủ động bán hàng. Đây cũng là mục tiêu của mô hình, giúp bà con có khả năng tự kinh doanh, duy trì hoạt động bán hàng và tạo thu nhập.
Chúng tôi hướng tới xây dựng hệ sinh thái thương mại điện tử, trong đó người dân có thể tham gia từ sản xuất, bán hàng đến sáng tạo nội dung, quảng bá sản phẩm. Qua đó, không chỉ người trực tiếp làm ra sản phẩm mà cả những người có khả năng giới thiệu, quảng bá cũng có thêm cơ hội tạo thu nhập.
Đối với đồng bào dân tộc thiểu số, thương mại điện tử còn là cơ hội giới thiệu sản phẩm gắn với câu chuyện về cuộc sống, lao động và bản sắc văn hóa của mình đến người tiêu dùng ở nhiều địa phương.
- Trong quá trình đưa thương mại điện tử đến với đồng bào dân tộc thiểu số, theo ông, đâu là những rào cản lớn nhất và hiệu quả kinh tế bước đầu được thể hiện như thế nào qua hoạt động bán hàng trực tuyến của người dân?
Ông Nguyễn Bá Kiện: Khó khăn lớn nhất là nhiều bà con dân tộc thiểu số chưa biết cách giới thiệu sản phẩm, chưa biết nói gì khi đứng trước ống kính. Vốn quen với sản xuất nông nghiệp, chưa từng tiếp xúc với kinh doanh trực tuyến nên thời gian đầu, nhiều người còn rụt rè, lúng túng.
Tuy nhiên, sự chân thật của người bán lại tạo nên nét riêng. Sản phẩm ở Bình Lư do chính người dân dân tộc thiểu số làm ra, có nguồn gốc, xuất xứ rõ ràng. Người mua không chỉ quan tâm đến chất lượng mà còn muốn biết câu chuyện đằng sau sản phẩm.
Những câu chuyện chân thực về gia đình, quê hương, quá trình lao động và sản xuất giúp khách hàng hiểu hơn về sản phẩm. Vì vậy, chúng tôi không yêu cầu bà con phải nói hay, có kỹ năng bán hàng chuyên nghiệp ngay từ đầu mà tập trung giúp họ tự tin giới thiệu đúng sản phẩm do mình làm ra.
Sau một thời gian tham gia, thay đổi rõ nhất là người dân đã hình thành các đội, nhóm bán hàng và tự tin hơn khi livestream. Bà con đã biết kể những câu chuyện đời thường về bản thân, gia đình và quê hương, tạo nên màu sắc riêng gắn với bản sắc từng dân tộc.
Hiệu quả kinh tế bước đầu được thể hiện qua thu nhập thực tế. Với người làm nông nghiệp, sau khoảng 3 - 4 tháng, khi kết thúc một mùa vụ, thu nhập có thể chỉ đạt khoảng 3-5 triệu đồng. Trong khi đó, khi tham gia bán hàng trên thương mại điện tử, bà con có thể đạt thu nhập 3-5 triệu đồng mỗi tháng. Thậm chí, có người bán hàng đạt doanh thu 15-20 triệu đồng mỗi tháng.
Như vậy, thương mại điện tử đã mở thêm hướng tạo thu nhập bên cạnh sản xuất nông nghiệp truyền thống. Người dân không còn chỉ làm ra sản phẩm rồi chờ thương lái hoặc tìm đầu ra tại địa phương mà có thể trực tiếp giới thiệu, bán hàng đến người tiêu dùng trên nền tảng số.
Theo thống kê chưa đầy đủ, từ đầu năm đến nay, đã có hơn 9.000 đơn hàng trên nền tảng số được ghi nhận bằng số liệu thực tế. Ngoài Bình Lư, chúng tôi còn hướng dẫn, đào tạo tại Than Uyên, Tân Phong và một số xã khác. Mỗi xã, địa phương hỗ trợ khoảng 20 nhà bán hàng có thể tự thực hiện hoạt động kinh doanh trên nền tảng số.
Chuẩn hóa sản phẩm, tháo gỡ điểm nghẽn để mở rộng thị trường
- Bên cạnh kỹ năng bán hàng, chất lượng sản phẩm, nguồn gốc, bao bì, đóng gói và vận chuyển cũng là những yêu cầu quan trọng khi kinh doanh trực tuyến, Bình Lư đang hỗ trợ người dân tháo gỡ những khó khăn này như thế nào, thưa ông?
Ông Nguyễn Bá Kiện: Muốn bán hàng lâu dài trên nền tảng số, trước hết phải chuẩn hóa sản phẩm. Đây cũng là một trong những khó khăn lớn đối với các hộ sản xuất quy mô nhỏ, đặc biệt là đồng bào dân tộc thiểu số.
Địa phương đang phối hợp với Sở Công Thương hỗ trợ người dân hoàn thiện giấy tờ, thủ tục cần thiết, xây dựng sản phẩm OCOP, truy xuất nguồn gốc và đáp ứng yêu cầu về vệ sinh an toàn thực phẩm.
Ông Nguyễn Bá Kiện tại Hội nghị Xã thương mại điện tử toàn quốc năm 2026.
Tuy nhiên, không phải hộ dân nào cũng có đủ kinh phí đầu tư bao bì, nhãn mác và hoàn thiện các thủ tục liên quan. Để tháo gỡ, chúng tôi đã kêu gọi cộng đồng doanh nghiệp tham gia, thành lập Ban đồng hành cùng doanh nghiệp hỗ trợ chuẩn hóa sản phẩm. Trong giai đoạn đầu, các doanh nghiệp hỗ trợ người dân miễn phí, cùng hoàn thiện sản phẩm để đủ điều kiện đưa lên sàn thương mại điện tử.
Chúng tôi xác định không phải sản phẩm nào cũng đưa lên sàn. Địa phương sẽ lựa chọn những sản phẩm tốt nhất, từng bước chuẩn hóa vùng nguyên liệu, bảo đảm chất lượng và khả năng cung ứng. Mục tiêu là xây dựng sản phẩm có giá trị thực chất, tạo niềm tin với người tiêu dùng và duy trì được hoạt động kinh doanh lâu dài.
Một điểm nghẽn khác là logistics. Đặc thù địa bàn miền núi, nhiều khu vực vùng sâu, vùng xa khiến vận chuyển hàng hóa còn khó khăn, ảnh hưởng đến chi phí và khả năng cạnh tranh của sản phẩm khi bán trực tuyến.
Thời gian tới, chúng tôi mong muốn TikTok Shop phối hợp với địa phương hỗ trợ thành lập các kho vận, từng bước hình thành hệ thống kết nối với các địa phương khác để giảm chi phí vận chuyển.
Điều chúng tôi quan tâm hiện nay là xây dựng được nguồn sản phẩm tốt, bảo đảm cả số lượng và chất lượng để nhà bán hàng có thể kinh doanh quanh năm, thay vì chỉ bán theo mùa vụ hoặc từng đợt. Khi giải quyết được bài toán nguồn cung, chất lượng và vận chuyển, thương mại điện tử mới phát huy tốt hơn vai trò mở rộng thị trường cho sản phẩm của đồng bào dân tộc thiểu số.
- Trong thời gian tới, Bình Lư đặt ra định hướng gì để thương mại điện tử thực sự trở thành một hướng sinh kế bền vững, giúp người dân chủ động tiêu thụ sản phẩm, thưa ông, và địa phương mong muốn nhận được sự hỗ trợ như thế nào để mô hình tiếp tục phát triển và lan tỏa?
Ông Nguyễn Bá Kiện: Qua quá trình triển khai, chúng tôi nhận thấy yêu cầu quan trọng nhất là giúp nhà bán hàng có thể tự kinh doanh sau khi được hỗ trợ, đồng thời bảo đảm sản phẩm đáp ứng yêu cầu của thị trường.
Vì vậy, cấp ủy, chính quyền xã xác định tiếp tục đồng hành, định hướng và dẫn dắt người dân. Với doanh nghiệp, cần hỗ trợ bảo đảm chất lượng sản phẩm trước khi đưa lên sàn. Với các hộ dân, nhà bán hàng và người sáng tạo nội dung, cần tạo điều kiện để họ tiếp tục nâng cao kỹ năng, phát triển hoạt động kinh doanh, từng bước có thu nhập ổn định và sống được bằng nghề bán hàng trên nền tảng số.
Chúng tôi mong muốn Sở Công Thương tỉnh Lai Châu tiếp tục quan tâm, đồng hành; đồng thời, HĐND tỉnh dành nguồn lực nhất định cho phát triển thương mại điện tử. Không chỉ Bình Lư mà các xã, phường trên địa bàn tỉnh cần được hỗ trợ để hiểu đúng và triển khai hiệu quả phương thức kinh doanh này. Các nền tảng thương mại điện tử cần tiếp tục hỗ trợ những địa phương mới triển khai, từ kỹ năng bán hàng đến logistics.
Chúng tôi mong muốn ngày càng có nhiều nhà bán hàng đưa những sản phẩm tốt nhất của địa phương đến với người tiêu dùng cả nước. Xa hơn, khi cửa khẩu Lai Châu được nâng cấp lên cửa khẩu quốc tế, sản phẩm địa phương có thêm cơ hội tiếp cận thị trường quốc tế.
Điều chúng tôi hướng tới là có sản phẩm thật, con người thật và giá trị thật. Khi người dân, đặc biệt là đồng bào dân tộc thiểu số ở vùng miền núi, có thể tự bán hàng, tạo thu nhập ổn định và sống được bằng hoạt động kinh doanh trên nền tảng số, thương mại điện tử mới thực sự trở thành một hướng sinh kế bền vững.
Sau gần 1 năm triển khai mô hình xã thương mại điện tử "Bình Lư vươn mình", bà con đồng bào dân tộc thiểu số ở địa phương đã dần tiếp cận và sử dụng tốt kênh thương mại điện tử mở rộng đầu ra cho sản phẩm, tăng thu nhập, nâng cao đời sống.
Trân trọng cảm ơn!