Hội chợ Mùa Thu 2025 diễn ra từ ngày 25/10 đến 4/11 tại Trung tâm Triển lãm Việt Nam (VEC). Trong đó, “Tinh hoa Thu Hà Nội” được xem là điểm nhấn của sự kiện, quy tụ nhiều nghệ nhân tiêu biểu đến từ các làng nghề truyền thống nổi tiếng. Đây không chỉ là nơi giới thiệu những sản phẩm thủ công tinh xảo, mang đậm bản sắc văn hóa Thăng Long - Hà Nội, mà còn là không gian tôn vinh tinh thần sáng tạo và bàn tay tài hoa của người nghệ nhân.
Trước khi hội chợ chính thức diễn ra, phóng viên Báo Công Thương đã có cuộc trò chuyện với nghệ nhân ưu tú Lê Văn Nguyên, Chủ tịch Hội Nghề thêu Thường Tín (làng Khoái Nội, xã Chương Dương, Hà Nội) người đã có nửa thế kỷ gắn bó với nghề thêu truyền thống.
Nghệ nhân ưu tú Lê Văn Nguyên, đã nửa thế kỷ gắn bó với nghề thêu.
- Thưa ông, xin ông có thể chia sẻ đôi nét về nghề thêu ở làng Khoái Nội?
Nghệ nhân Lê Văn Nguyên: Tổ nghề thêu tay thôn Khoái Nội là công thần Lê Công Hành (ông Hành tên khai sinh là Trần Quốc Khái, sinh năm 1606 tại làng Quất Động, huyện Thượng Phúc, phủ Thường Tín, trấn Sơn Nam, nay là xã Thượng Phúc của Hà Nội).
Trong ký ức của những người con thôn Khoái Nội, vào những năm nghề thêu phát triển hưng thịnh, sản phẩm làng nghề đã vang danh khắp cả nước. Trải qua bao thăng trầm, biến động của lịch sử, chúng tôi vẫn gắn bó với nghề thêu truyền thống. Lớp cha ông đi trước kiên trì, cặn kẽ truyền dạy từng “đường kim, mũi chỉ” cho thế hệ con cháu đi sau, cứ thế lưu giữ và phát triển nghề đến ngày nay. Và ngày nay, trình độ thêu của thợ làng nghề đã đạt đến độ tinh xảo và điêu luyện.
Tác phẩm thêu tay từ thương hiệu Xuân Nguyên.
Tôi sinh ra và lớn lên trong gia đình có nghề thêu truyền thống lâu đời, hình ảnh mẹ tôi cặm cụi bên giá thêu đã in sâu trong tâm thức của tôi. Thấy tôi có đam mê, từ năm lên sáu, cha mẹ đã dốc lòng truyền dạy những bí quyết cơ bản về nghề thêu truyền thống. Qua nhiều lần học và thực hành, tôi cũng có những kỹ năng cơ bản của nghề.
Vào năm 1996, tôi cùng vợ là bà Lê Thị Xuân từng bước gây dựng cơ sở sản xuất tại nhà, lấy tên là Tranh thêu Xuân Nguyên. Nhiều sản phẩm không chỉ được thị trường trong nước, mà còn cả nước ngoài yêu thích, góp phần đưa sản phẩm làng nghề truyền thống tới những thị trường quốc tế.
- Để có một tác phẩm thêu xuất sắc, đòi hỏi gì ở những nghệ nhân như ông?
Nghệ nhân Lê Văn Nguyên: Nghề thêu yêu cầu người nghệ nhân phải sở hữu đôi tay tinh xảo, ánh mắt tinh tường cùng đức tính kiên nhẫn và tỉ mỉ. Mỗi tác phẩm không chỉ là sản phẩm thủ công mà còn thấm đẫm hơi thở đồng quê, gợi nên trong lòng người xem một tình cảm trân trọng với đất nước, với cội nguồn.
Để đạt tới vẻ đẹp chân - thiện - mỹ trong từng khâu thì người nghệ nhân phải đạt tới trình độ: Đường chân kim không để lộ mấu may, đường nét rõ ràng sắc sảo và đặc biệt cách phối màu vừa tinh tế vừa hài hòa. Khó khăn nhất là khi thêu những đường cong mềm mại, đường viền tinh xảo, những khối thêu nổi như gân lá, đài hoa, mặt phượng, mày ngài, vân mây… sao cho từng sợi chỉ đan xen một cách mượt mà, chân chỉ của mỗi chiếc lá, đài hoa phải đều đặn, khép kín. Đường chỉ càng mịn màng, chân chỉ càng được giấu kỹ thì giá trị thẩm mỹ của tác phẩm càng cao.
Nhiều người gọi những tác phẩm vùng quê thêu tay như là “ngón tay khuê các ngọc vàng, hóa văn biến tấu cung đàn quê hương”. Những tác phẩm của nghệ nhân làng Khoái Nội được đánh giá vô cùng tinh xảo, đa dạng nhiều thể loại: Tranh phong thủy như tùng - cúc - trúc - mai, vinh quy bái tổ, tranh thiên nhiên phong cảnh, tranh tĩnh vật, chân dung… Mỗi một tác phẩm đều toát lên vẻ đẹp vốn có của thiên nhiên, của nghệ thuật và thể hiện đỉnh cao của cái đẹp truyền thống.
- Theo ông, Hội chợ Mùa Thu 2025 có ý nghĩa như thế nào đối với việc quảng bá, khơi dậy sức sống mới cho nghề thêu truyền thống của làng Khoái Nội?
Nghệ nhân Lê Văn Nguyên: Hội chợ Mùa Thu 2025, đặc biệt là không gian ‘'Tinh hoa Thu Hà Nội'’, có ý nghĩa rất lớn đối với những người làm nghề truyền thống như chúng tôi. Với riêng nghề thêu ở Khoái Nội - một trong những nghề đã gắn bó với người dân nơi đây qua bao thế hệ, sự kiện này giống như một nhịp cầu kết nối giữa quá khứ và hiện tại, giúp công chúng hiểu rõ hơn về giá trị văn hóa, thẩm mỹ cũng như tinh thần lao động sáng tạo của người thợ thủ công.
Tham gia hội chợ, chúng tôi không chỉ mang đến những sản phẩm đã hoàn thiện, mà còn trực tiếp trình diễn quy trình làm nghề, từ khâu chọn chỉ, phối màu, căng vải cho đến từng đường kim mũi chỉ. Khi chứng kiến tận mắt, nhiều người mới thật sự cảm nhận được công phu, sự tỉ mỉ và niềm say mê ẩn sau mỗi tác phẩm thêu tay. Chính điều đó góp phần khơi dậy sự trân trọng và đồng cảm của công chúng với nghề truyền thống...
Xin cảm ơn ông về cuộc trò chuyện!
Nghệ nhân Lê Văn Nguyên: Hội chợ Mùa Thu 2025 cũng là dịp để các nghệ nhân giao lưu, học hỏi, chia sẻ kinh nghiệm. Đặc biệt, tìm kiếm cơ hội kết nối thị trường, mở rộng đầu ra cho sản phẩm thủ công. Trong thời đại công nghệ phát triển nhanh như hiện nay, nghề truyền thống nếu chỉ thu mình trong phạm vi làng nghề sẽ rất khó tồn tại. Vì thế, những sự kiện như thế này chính là ‘luồng sinh khí mới’, giúp nghề thêu được sống, được lan tỏa và có cơ hội phát triển bền vững hơn.