TP. Hồ Chí Minh tham vấn ý kiến về dự thảo dự án Luật Đô thị đặc biệt

Phát biểu khai mạc, Phó Chủ tịch UBND TP. Hồ Chí Minh Nguyễn Mạnh Cường nhấn mạnh, nếu được Quốc hội thông qua, Luật Đô thị đặc biệt sẽ là nền tảng pháp lý mang tính quyết định để định hình mô hình quản trị đại đô thị trong giai đoạn phát triển mới.

Ngoài việc bổ sung thêm cơ chế cho Thành phố, dự thảo luật còn hướng tới mục tiêu lớn hơn đó là tạo khung thể chế đủ mạnh để TP. Hồ Chí Minh phát triển thành trung tâm kinh tế, tài chính, khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo có tầm vóc khu vực, quốc tế.

Theo lãnh đạo Thành phố, thời gian qua, nhiều nghị quyết thí điểm của Quốc hội đã mở thêm dư địa phát triển cho TP. Hồ Chí Minh, giúp địa phương khai thác tốt hơn tiềm năng và xử lý một số điểm nghẽn về cơ chế. Dù vậy, cách tiếp cận thí điểm vẫn có giới hạn, ví dụ như thời gian áp dụng hữu hạn, phạm vi chính sách chưa đồng bộ và chưa hình thành được khung pháp lý ổn định, xuyên suốt cho đô thị có quy mô đặc biệt.

Từ thực tiễn này, TP. Hồ Chí Minh cho rằng đã đến lúc chuyển từ tư duy "thí điểm" sang một khung pháp lý đặc biệt, vượt trội và lâu dài, là điều kiện cần để Thành phố nâng cao tính chủ động, mở rộng không gian phát triển và bứt phá hơn nữa.

Phân quyền sâu hơn, kiểm soát trách nhiệm rõ hơn

Cập nhật đến ngày 19/5, dự thảo Luật Đô thị đặc biệt có 9 chương, 45 điều, được xây dựng trên cơ sở tổng kết thực tiễn triển khai các cơ chế, chính sách đặc thù của TP. Hồ Chí Minh, đồng thời tham khảo cấu trúc của Luật Thủ đô.

Trong đó, nhiều quy định được thiết kế theo hướng có thể thực thi trực tiếp, hạn chế việc phải chờ nghị định của Chính phủ hoặc thông tư của các bộ, ngành. Các chuyên gia nhận xét, phần lớn nội dung dự thảo gắn với đặc thù phát triển của TP. Hồ Chí Minh, do đó việc giới hạn phạm vi áp dụng đối với Thành phố là phù hợp với yêu cầu thực tiễn.

Bà Nguyễn Thị Hồng Hạnh, Giám đốc Sở Tư pháp TP. Hồ Chí Minh, cho biết đây là dự án luật về phân quyền. Tinh thần chủ đạo là phân quyền tối đa trên hầu hết lĩnh vực, ngoại trừ 4 lĩnh vực không thực hiện phân quyền.

Cụ thể, dự thảo đề xuất giao gần 300 thẩm quyền trực tiếp cho các cơ quan của TP. Hồ Chí Minh; HĐND Thành phố được giao hơn 140 thẩm quyền, UBND Thành phố hơn 130 thẩm quyền và Chủ tịch UBND Thành phố hơn 20 thẩm quyền.

Mặt khác, dự thảo đặt ra yêu cầu kiểm soát quyền lực, bảo đảm tính thống nhất của nền hành chính quốc gia và trách nhiệm giải trình của chính quyền đô thị. Nguyên tắc quan trọng được đề xuất là ưu tiên áp dụng Luật Đô thị đặc biệt khi có quy định khác biệt với luật khác; giao HĐND Thành phố quyền lựa chọn cơ chế ưu đãi thuận lợi hơn trong một số trường hợp.

Góp ý tại hội thảo, TS. Trần Du Lịch, Ủy viên Hội đồng Tư vấn chính sách tài chính - tiền tệ quốc gia, nguyên Viện trưởng Viện Kinh tế TP. Hồ Chí Minh, cho rằng luật cần trao cho chính quyền Thành phố quyền quyết định hầu hết vấn đề thuộc phạm vi quản trị địa phương, trừ những lĩnh vực Trung ương không phân quyền.

Theo ông, tình trạng "lồng ghép công vụ", "lồng ghép ngân sách nhà nước" giữa Trung ương và địa phương lâu nay là nguồn cơn tạo ra cơ chế xin - cho. Luật Đô thị đặc biệt vì vậy là cơ hội để xử lý vấn đề này ở cấp độ pháp lý cao hơn, thay vì chỉ tháo gỡ từng phần qua các nghị quyết thí điểm.

TS. Trần Du Lịch đề nghị chọn lọc những nội dung cốt lõi từ các nghị quyết còn hiệu lực về cơ chế, chính sách đặc thù cho TP. Hồ Chí Minh để đưa vào luật. Ông kiến nghị tháo gỡ các quy trình, thủ tục hành chính rườm rà, nhất là trong lĩnh vực đấu thầu; tăng thẩm quyền ban hành quy định cho HĐND Thành phố và cho phép TP. Hồ Chí Minh phát hành trái phiếu chính quyền địa phương được bảo đảm bằng ngân sách địa phương mà không cần Bộ Tài chính bảo lãnh.

Mở đường cho các mô hình tăng trưởng mới

Bên cạnh vấn đề phân quyền, nhiều ý kiến tại hội thảo tập trung vào yêu cầu mở không gian phát triển mới cho TP. Hồ Chí Minh sau quá trình sắp xếp, hợp nhất với Bình Dương và Bà Rịa - Vũng Tàu. Siêu đô thị này cần tăng cường khả năng cộng hưởng tiềm năng, lợi thế của ba địa phương trước đây, từ đó hình thành dư địa tăng trưởng và động lực phát triển mới.

Do đó, một số chuyên gia kỳ vọng dự thảo luật cần bảo đảm tính đột phá đủ mạnh để tháo gỡ các điểm nghẽn đã kéo dài trong quản trị đô thị, đầu tư, tài chính, đất đai, quy hoạch, hạ tầng và phát triển vùng. Sự đột phá này phải đi kèm cơ chế kiểm soát rủi ro pháp lý, đặc biệt là trong các lĩnh vực tài chính, quản lý công sản, hợp tác công - tư và các mô hình kinh tế mới.

GS.TS Nguyễn Thị Cành, chuyên gia cao cấp Trường Đại học Kinh tế - Luật, Đại học Quốc gia TP. Hồ Chí Minh, cho rằng với vị thế đô thị đặc biệt, Thành phố cần được phân quyền toàn diện hơn. Điều này vừa giúp địa phương chủ động thí điểm chính sách, mô hình mới, vừa tạo điều kiện huy động nguồn lực và thiết kế các công cụ phát triển phù hợp với quy mô của một đại đô thị.

Cũng trong khuôn khổ hội thảo, các chuyên gia tiếp tục thảo luận sâu về những mô hình tiên phong được đề xuất trong dự thảo luật, từ đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt thuộc Thành phố, khu thương mại tự do đến trung tâm tài chính quốc tế.

Đáng chú ý, một số ý kiến đề nghị luật cần quy định cụ thể hơn về các mô hình đô thị sân bay, đô thị đại học, đô thị TOD. Làm đậm thêm nữa định hướng phát triển kinh tế biển, đô thị ven sông và đô thị lấn biển. 

Nhìn tổng thể, dự thảo Luật Đô thị đặc biệt không dừng ở việc giao thêm thẩm quyền cho chính quyền Thành phố. Điểm cốt lõi là thiết lập một mô hình quản trị đô thị hiện đại, linh hoạt và có trách nhiệm hơn, theo tinh thần "địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm".

Nếu được hoàn thiện tốt, dự thảo luật có thể trở thành hành lang pháp lý quan trọng để TP. Hồ Chí Minh chủ động hơn trong phát triển, đóng góp lớn hơn cho vùng Đông Nam Bộ và cả nước.