Bắt đầu từ những hành động nhỏ trong trường học
Sáng 13/11, Bộ Nông nghiệp và Môi trường tổ chức Lễ phát động Giải thưởng Trường học sinh thái ASEAN Việt Nam năm 2026. Chương trình hướng tới thúc đẩy giáo dục môi trường, khuyến khích các cơ sở giáo dục xây dựng mô hình trường học xanh, giảm thiểu rác thải nhựa và sử dụng tài nguyên tiết kiệm, hiệu quả.
Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Lê Trọng Yên phát biểu tại Lễ phát động.
Phát biểu tại lễ phát động, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Lê Trọng Yên nhấn mạnh, biến đổi khí hậu, ô nhiễm môi trường, suy giảm đa dạng sinh học và khai thác tài nguyên thiếu bền vững đang tác động trực tiếp đến đời sống, sức khỏe và cơ hội phát triển của mỗi quốc gia. Giải quyết những thách thức này đòi hỏi sự kết hợp giữa chính sách, công nghệ và thay đổi hành vi, trong đó giáo dục môi trường giữ vai trò quan trọng.
Theo Thứ trưởng, trường học không chỉ là nơi hình thành kiến thức mà còn góp phần xây dựng nhân cách và thói quen của thế hệ trẻ. Khi việc tiết kiệm điện, nước, phân loại rác hay chăm sóc cây xanh trở thành nếp sinh hoạt hằng ngày, học sinh sẽ hiểu rõ hơn giá trị của tài nguyên và trách nhiệm đối với môi trường. Những thói quen này cũng có thể được duy trì trong gia đình và lan tỏa đến cộng đồng. Vì vậy, xây dựng trường học sinh thái cần gắn với cả hoạt động giáo dục và phương thức quản lý, vận hành nhà trường. Học sinh cần được tạo điều kiện quan sát, thực hành, đề xuất sáng kiến và cùng đánh giá kết quả thay vì chỉ tiếp nhận kiến thức một chiều.
Tiếp nối kết quả năm 2025, Giải thưởng Trường học sinh thái ASEAN Việt Nam năm 2026 mở rộng nội dung với ba chủ đề: Trường học xanh; Trường học giảm thiểu rác thải nhựa; Trường học sử dụng nước an toàn, tiết kiệm. Các chủ đề hướng tới những vấn đề môi trường gần gũi với hoạt động thường ngày của nhà trường, từ cảnh quan, sử dụng năng lượng đến quản lý chất thải và bảo vệ nguồn nước.
Lễ phát động Giải thưởng Trường học sinh thái ASEAN Việt Nam năm 2026 chính thức khởi động.
Thứ trưởng Lê Trọng Yên đề nghị các Sở Giáo dục và Đào tạo, Sở Nông nghiệp và Môi trường cùng các cơ quan liên quan phối hợp phổ biến thể lệ, tiêu chí, hướng dẫn và khuyến khích các cơ sở giáo dục tham gia. Trong đó, cần quan tâm đến các trường ở vùng sâu, vùng xa, biên giới, hải đảo, nơi còn khó khăn về nhân lực, cơ sở vật chất và kết nối thông tin.
Đối với các nhà trường, việc triển khai cần xuất phát từ điều kiện thực tế, đưa mục tiêu bảo vệ môi trường vào kế hoạch hoạt động, lồng ghép phù hợp trong giảng dạy, sinh hoạt và hoạt động trải nghiệm. Giáo viên cần khuyến khích học sinh tham gia lựa chọn vấn đề, đề xuất giải pháp và theo dõi kết quả; đồng thời phối hợp với cha mẹ học sinh để duy trì thói quen tốt cả trong và ngoài trường học.
Lan tỏa mô hình trường học xanh từ thực tiễn
Thực tế cho thấy, xây dựng trường học sinh thái không nhất thiết phải bắt đầu bằng những công trình quy mô lớn hay nguồn kinh phí dồi dào. Điều quan trọng là lựa chọn được sáng kiến phù hợp, có sự tham gia của giáo viên và học sinh, đồng thời duy trì thường xuyên.
TS. Lê Thái Hà, Giám đốc điều hành Quỹ Vì tương lai xanh (Tập đoàn Vingroup), cho rằng tương lai xanh không chỉ được tạo nên từ những chính sách lớn hay công nghệ tiên tiến mà còn bắt đầu từ những hành động giản dị như sử dụng bình nước nhiều lần, khóa vòi nước sau khi sử dụng hay cùng chăm sóc một góc sân trường.
Theo bà Lê Thái Hà, những hành động tưởng chừng đơn giản khi được thực hiện thường xuyên bởi học sinh có thể tạo nên thay đổi lớn. Giáo dục vì vậy không chỉ giúp các em hiểu vì sao cần bảo vệ môi trường mà còn hình thành thói quen và ý thức trách nhiệm, để chủ động hành động mỗi ngày.
Năm 2025, Giải thưởng Trường học sinh thái ASEAN Việt Nam thu hút 300 lượt hồ sơ, trong đó có 294 hồ sơ hợp lệ và 60 trường học được vinh danh. Kết quả này phản ánh sự quan tâm, nỗ lực ngày càng lớn của các cơ sở giáo dục trong xây dựng môi trường học đường xanh, bền vững. Từ thực tiễn triển khai, đại diện Quỹ Vì tương lai xanh đánh giá, một sáng kiến đơn giản, phù hợp với điều kiện của nhà trường, có sự tham gia tích cực của thầy cô và học sinh, được duy trì thường xuyên vẫn có thể tạo ra kết quả thiết thực. Giá trị của giải thưởng không chỉ nằm ở việc nhà trường đạt được danh hiệu gì mà còn ở những thay đổi tích cực được duy trì sau khi chương trình kết thúc.
Các đại biểu tham quan trải nghiệm không gian triển lãm các ấn phẩm giáo dục, tìm hiểu dự án khởi nghiệp xanh của học sinh Trường Tiểu học và THCS Tây Hà Nội.
Một trong những mô hình được giới thiệu tại lễ phát động là Trường Tiểu học và THCS Tây Hà Nội với định hướng “Trường học Xanh - Hạnh phúc”. Theo nhà giáo Nông Thúy Hòa, Chủ tịch Hội đồng trường, ngay từ những ngày đầu xây dựng, nhà trường đã xác định giáo dục môi trường là một phần trong quá trình hình thành nhân cách và trách nhiệm của học sinh.
Với mô hình này, trường học xanh không đơn thuần là không gian có nhiều cây xanh, khu vườn đẹp hay công trình thân thiện với môi trường. Điều quan trọng hơn là xây dựng văn hóa sống xanh, trong đó giáo viên là người truyền cảm hứng, học sinh là chủ thể hành động và mỗi hoạt động giáo dục đều góp phần vun đắp ý thức bảo vệ thiên nhiên. Nhà trường hướng tới việc đưa thiên nhiên trở thành một phần của lớp học, khu vườn trở thành không gian trải nghiệm và các vấn đề môi trường trở thành cơ hội để học sinh quan sát, tìm tòi, sáng tạo, giải quyết bằng kiến thức và kỹ năng của mình.
Hành trình này đã mang lại những kết quả cụ thể. Năm 2024, Trường Tiểu học và THCS Tây Hà Nội đạt Giải Khuyến khích; năm 2025 tiếp tục được trao Giải Nhất Giải thưởng Trường học sinh thái ASEAN Việt Nam. Tuy nhiên, theo đại diện nhà trường, giá trị đáng ghi nhận không chỉ là danh hiệu mà còn là sự chuyển biến trong nhận thức, cách dạy, cách học và hành động hằng ngày của thầy và trò.
Từ mô hình thực tiễn có thể thấy, một giải thưởng có thể ghi nhận kết quả của một giai đoạn, nhưng xây dựng trường học sinh thái là quá trình lâu dài, đòi hỏi sự kiên trì, trách nhiệm và đổi mới liên tục. Mỗi cơ sở giáo dục, dù điều kiện cơ sở vật chất khác nhau, đều có thể bắt đầu từ những việc làm phù hợp với hoàn cảnh của mình.
Mô hình đồ chơi tái chế của học sinh Trường Tiểu học và THCS Tây Hà Nội.
Với sự đồng hành của các cơ quan quản lý, nhà trường, doanh nghiệp và tổ chức xã hội, Giải thưởng Trường học sinh thái ASEAN Việt Nam năm 2026 được kỳ vọng tiếp tục lan tỏa các sáng kiến bảo vệ môi trường từ học đường. Qua đó, những hành động như tiết kiệm điện, nước, hạn chế đồ nhựa dùng một lần, phân loại rác và chăm sóc cây xanh không dừng lại ở phong trào mà từng bước trở thành thói quen trong đời sống. Như thông điệp của Quỹ Vì tương lai xanh gửi tới học sinh tại lễ phát động, các em không cần chờ đến khi trưởng thành mới có thể góp phần xây dựng tương lai xanh. Những hành động hôm nay, dù nhỏ, vẫn có thể tạo nên thay đổi tích cực cho nhà trường, gia đình và cộng đồng.
Giải thưởng được kỳ vọng trở thành cầu nối để các trường học Việt Nam trao đổi kinh nghiệm với các cơ sở giáo dục trong khu vực ASEAN, tiếp cận những mô hình thực hành hiệu quả. Sự đồng hành của doanh nghiệp, tổ chức quốc tế và tổ chức xã hội trong hỗ trợ chuyên môn, học liệu, tập huấn giáo viên cũng là nguồn lực cần thiết để các mô hình có thể duy trì lâu dài.