Xâm phạm sở hữu trí tuệ “bào mòn” sức sống của doanh nghiệp
Trao đổi với phóng viên Báo Công Thương, ông Nguyễn Tiến Quang, Giám đốc VCCI miền Trung - Tây Nguyên (Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam, Chi nhánh miền Trung - Tây Nguyên) cho biết, tình trạng xâm phạm sở hữu trí tuệ tại khu vực miền Trung - Tây Nguyên thời gian qua diễn biến khá phức tạp.
Lực lượng quản lý thị trường kiểm tra sản phẩm tại một cửa hàng trên địa bàn TP. Đà Nẵng
Nhìn vào bức tranh toàn cảnh, vấn nạn này đang bủa vây từ các mặt hàng nông sản, đặc sản địa phương, sản phẩm OCOP cho đến mỹ phẩm, thực phẩm và hàng tiêu dùng. Không còn bó hẹp ở phương thức truyền thống, các hành vi gian lận như làm hàng giả, hàng nhái thương hiệu, giả mạo nhãn mác, sao chép mẫu mã đang biến tướng tinh vi và tràn lan trên không gian thương mại điện tử.
Đáng lo ngại hơn, trong bối cảnh logistics và giao thương xuyên vùng bùng nổ, "vòi bạch tuộc" của hàng giả không chỉ xuất hiện tại các đô thị lớn như Đà Nẵng, Huế, Quy Nhơn, Buôn Ma Thuột mà đã lan rộng đến các địa bàn du lịch, cửa khẩu, chợ đầu mối và môi trường trực tuyến.
Hệ lụy từ những hành vi này là vô cùng nặng nề. Ở góc độ vi mô, doanh nghiệp bị bào mòn doanh thu, mất thị phần và lung lay uy tín thương hiệu đã dày công gây dựng. “Đối với khu vực miền Trung - Tây Nguyên, nơi nhiều doanh nghiệp vừa và nhỏ đang nỗ lực xây dựng thương hiệu, chỉ dẫn địa lý và sản phẩm OCOP, nguy cơ bị làm giả, làm nhái càng đáng lo ngại”, ông Quang nói.
Xâm phạm sở hữu trí tuệ làm giảm động lực đổi mới sáng tạo, thui chột ý chí đầu tư công nghệ, đồng thời gánh nặng chi phí bảo vệ thương hiệu và xử lý vi phạm lại bị đẩy lên cao. Nhìn rộng ra, vấn nạn này gây bóp méo thị trường, cạnh tranh không lành mạnh và làm suy giảm nghiêm trọng niềm tin của nhà đầu tư lẫn người tiêu dùng.
Về lâu dài, nếu không kiểm soát tốt, năng lực cạnh tranh và mục tiêu phát triển kinh tế chất lượng cao của các khu vực miền Trung - Tây Nguyên sẽ bị ảnh hưởng tiêu cực. Tổn hại sâu sắc nhất chính là hình ảnh, uy tín thương hiệu quốc gia trên trường quốc tế, tiềm ẩn nguy cơ bị các thị trường lớn áp đặt biện pháp trừng phạt, bảo hộ, gây rủi ro trực tiếp cho một nền kinh tế có độ mở rất cao như nước ta.
Lực lượng quản lý thị trường TP. Đà Nẵng kiểm tra tại một cửa hàng trên địa bàn trong đợt cao điểm đấu tranh chống hàng giả, hàng xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ theo Công điện 38/CĐ-TTg
Doanh nghiệp phải giữ vai trò chủ đạo, chủ động tự bảo vệ mình
Hiện nay, các lực lượng chức năng trong cả nước đang quyết liệt triển khai đợt kiểm tra cao điểm xử lý các hành vi vi phạm về sở hữu trí tuệ theo Công điện số 38/CĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ về tập trung chỉ đạo thực hiện quyết liệt các giải pháp đấu tranh, ngăn chặn, xử lý hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ, và đã đạt được những kết quả nhất định nhằm lành mạnh hóa thị trường.
Đơn cử như tại TP. Đà Nẵng, chỉ trong 20 ngày (từ 7/5 - 26/5), lực lượng quản lý thị trường thành phố đã phát hiện, xử lý 51 vụ vi phạm về hàng giả, hàng xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ, thu phạt nộp ngân sách nhà nước gần 800 triệu đồng, trị giá hàng hóa vi phạm bị tiêu hủy gần 600 triệu đồng.
Tuy nhiên, cuộc chiến chống hàng giả, hàng xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ không phải là việc của riêng cơ quan chức năng. Đây là cuộc chiến gắn liền với quyền lợi sát sườn của doanh nghiệp, do đó chính các chủ thể sở hữu tài sản trí tuệ phải chủ động đứng ra lập “lá chắn” bảo vệ mình trước khi đợi cơ quan thực thi pháp luật vào cuộc.
“Việc bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ không thể chỉ trông chờ vào cơ quan quản lý nhà nước mà trước hết doanh nghiệp phải chủ động tự bảo vệ mình”, ông Nguyễn Tiến Quang nhận định và nhấn mạnh: “Trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng khốc liệt và thương mại điện tử phát triển mạnh, thương hiệu và tài sản trí tuệ đã trở thành “tài sản sống còn” của doanh nghiệp: doanh nghiệp cần chủ động đăng ký bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ đối với nhãn hiệu, kiểu dáng công nghiệp, sáng chế, bản quyền, chỉ dẫn địa lý… ngay từ sớm, không chỉ trong nước mà cả ở các thị trường xuất khẩu tiềm năng”.
Đại diện VCCI miền Trung - Tây Nguyên cho rằng, thực tế vẫn có nhiều đơn vị chỉ tập trung bán hàng mà bỏ quên hành lang pháp lý, đến khi bị làm giả hoặc bị đối tác đăng ký mất thương hiệu thì việc xử lý rất khó khăn và tốn kém.
Theo ông Nguyễn Tiến Quang, bản thân các doanh nghiệp phải ứng dụng công nghệ để người tiêu dùng nhận biết hàng chính hãng, tăng niềm tin đối với sản phẩm. Cùng với đó, chủ động giám sát thị trường thường xuyên để kịp thời có cán biện pháp phòng ngừa trước khi cơ quan chức năng vào cuộc. Cần xóa bỏ tâm lý ngại va chạm, ngại kiện tụng để tăng cường phối hợp với cơ quan chức năng, hiệp hội ngành hàng và nền tảng số nhằm xử lý vi phạm nhanh hơn.
Trưng bày, phân biệt hàng thật - hàng giả, hàng xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ tại "Chống hàng giả, hàng xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ, gian lận thương mại trong tình hình mới" năm 2025
Quan trọng hơn, doanh nghiệp phải xem bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng là trung tâm. Muốn vậy, cần cam kết chất lượng sản phẩm, minh bạch thông tin, công khai tiêu chuẩn, nguồn gốc xuất xứ và có cơ chế tiếp nhận phản ánh, xử lý khiếu nại nhanh chóng. “Một thương hiệu bền vững không chỉ được bảo vệ bằng giấy chứng nhận sở hữu trí tuệ mà còn bằng niềm tin của người tiêu dùng”, ông Quang nói.
Ngoài ra, cần đẩy mạnh truyền thông hướng dẫn khách hàng mua hàng chính hãng, phân biệt hàng thật - hàng giả và cảnh báo các thủ đoạn giả mạo thương hiệu.
“Trong nền kinh tế số, bảo vệ sở hữu trí tuệ không còn là nhiệm vụ riêng của cơ quan quản lý mà phải trở thành trách nhiệm đồng hành giữa Nhà nước, doanh nghiệp, nền tảng số và người tiêu dùng. Doanh nghiệp càng chủ động bảo vệ tài sản trí tuệ, càng nâng cao được năng lực cạnh tranh, uy tín thương hiệu và giá trị phát triển bền vững”, Giám đốc VCCI miền Trung - Tây Nguyên Nguyễn Tiến Quang nhận định.
Ô ng Phạm Ngọc Sơn, Chi cục trưởng Chi cục Quản lý thị trường TP. Đà Nẵng cho biết, bên cạnh công tác kiểm tra, giám sát chặt thị trường, lực lượng quản lý thị trường sẽ tăng cường tuyên truyền đến doanh nghiệp, hộ kinh doanh về nâng cao ý thức bảo vệ thương hiệu, đăng ký bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ và chủ động phối hợp với cơ quan chức năng khi phát hiện vi phạm; khuyến cáo người tiêu dùng nâng cao cảnh giác với các sản phẩm có giá bán bất thường. "Việc nâng cao nhận thức của toàn xã hội sẽ góp phần quan trọng trong việc hạn chế hàng giả, hàng nhái, bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng và xây dựng môi trường kinh doanh minh bạch, lành mạnh", Chi cục trưởng Chi cục Quản lý thị trường TP. Đà Nẵng Phạm Ngọc Sơn nói.