Việt Nam – Ấn Độ mở không gian hợp tác mới trong kỷ nguyên số

Từ ngày 5/5 - 7/5/2026, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm cùng Đoàn đại biểu cấp cao Việt Nam đã có chuyến thăm cấp Nhà nước tới Ấn Độ. Chuyến thăm lần này diễn ra trong bối cảnh hai nước kỷ niệm dấu mốc 54 năm thiết lập quan hệ ngoại giao (1972 - 2026), 10 năm thiết lập quan hệ Đối tác Chiến lược toàn diện (2016 - 2026), góp phần tạo đột phá và thiết lập khuôn khổ mới cho quan hệ song phương trong giai đoạn phát triển mới.

Phóng viên Báo Công Thương đã có cuộc trao đổi với TS. Lê Cao Thanh, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Chiến lược, Trường Đại học Công Thương TP. Hồ Chí Minh xung quanh chuyến thăm đặc biệt này.

Tư duy đối ngoại chủ động, bản lĩnh và tầm nhìn dài hạn

- Thưa ông, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm cùng Đoàn đại biểu cấp cao Việt Nam đã vừa kết thúc tốt đẹp chuyến thăm cấp Nhà nước Cộng hòa Ấn Độ theo lời mời của Thủ tướng Narendra Modi. Ông đánh giá thế nào về ý nghĩa của chuyến thăm Ấn Độ lần này?

TS. Lê Cao Thanh: Chuyến thăm cấp Nhà nước tới Ấn Độ của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm có ý nghĩa kinh tế và chiến lược đặc biệt quan trọng trong bối cảnh kinh tế thế giới đang phân hóa mạnh bởi cạnh tranh địa chính trị, xu hướng bảo hộ thương mại và tái cấu trúc chuỗi cung ứng toàn cầu. Trong bối cảnh đó, việc Việt Nam tiếp tục nâng tầm quan hệ với một trung tâm tăng trưởng lớn như Ấn Độ cho thấy tư duy đối ngoại chủ động, bản lĩnh và tầm nhìn dài hạn của Việt Nam.

Về kinh tế, chuyến thăm mở ra dư địa hợp tác mới về thương mại, công nghệ, năng lượng, logistics và chuyển đổi số. Đồng thời góp phần đa dạng hóa thị trường, đối tác và chuỗi cung ứng nhằm tăng sức chống chịu của nền kinh tế Việt Nam trước các biến động toàn cầu. Đây cũng là bước đi phù hợp với chiến lược giữ vững ổn định kinh tế vĩ mô và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia trong giai đoạn phát triển mới.

Bên cạnh đó, chuyến thăm tiếp tục khẳng định đường lối đối ngoại đa phương, nhưng có trọng tâm ưu tiên là nâng tầm hợp tác với các cường quốc đang lên, để giữ thế cân bằng chiến lược trong môi trường quốc tế phức tạp. Việc hai nước hướng tới khuôn khổ “Đối tác Chiến lược Toàn diện Tăng cường” không chỉ có ý nghĩa song phương mà còn góp phần nâng cao vị thế chiến lược của Việt Nam trên trường quốc tế.

- Theo ông, vì sao Ấn Độ đang trở thành đối tác ngày càng quan trọng của Việt Nam trong bối cảnh hiện nay?

TS. Lê Cao Thanh: Ấn Độ đang trở thành đối tác ngày càng quan trọng của Việt Nam vì đây là một cường quốc đang lên với vai trò ngày càng lớn về chính trị, kinh tế, quân sự và công nghệ trong cấu trúc khu vực và toàn cầu. Ấn Độ hiện là nền kinh tế tăng trưởng nhanh hàng đầu thế giới, có thế mạnh về công nghệ thông tin, dược phẩm, năng lượng, công nghiệp quốc phòng và nguồn nhân lực chất lượng cao. Đồng thời, Ấn Độ cũng giữ vị trí chiến lược quan trọng tại khu vực Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương.

Đối với Việt Nam, trong kỷ nguyên phát triển và hội nhập sâu rộng hiện nay, nhu cầu mở rộng không gian hợp tác chiến lược, đa dạng hóa thị trường, công nghệ và chuỗi cung ứng là yêu cầu có tính lâu dài. Việt Nam cần những đối tác lớn, ổn định và có khả năng bổ trợ phát triển. Trong khi Ấn Độ cũng đánh giá cao vị trí địa chiến lược, môi trường ổn định và tiềm năng tăng trưởng của Việt Nam. Có thể nói, hai nước ngày càng có nhiều lợi ích chung và tương đồng về tầm nhìn chiến lược.

Quan trọng hơn, quan hệ Việt Nam – Ấn Độ được xây dựng trên nền tảng tình hữu nghị thủy chung, tin cậy và đã vượt qua nhiều thử thách lịch sử. Chính sự đồng cảm về lợi ích, sự tôn trọng lẫn nhau và độ tin cậy chính trị cao đang tạo nên nền tảng bền vững để quan hệ hai nước tiếp tục phát triển mạnh mẽ trong giai đoạn mới.

- Theo ông, yếu tố văn hóa và sự hiểu biết thị trường ảnh hưởng thế nào tới hợp tác thương mại giữa hai nước?

TS. Lê Cao Thanh: Văn hóa là một yếu tố nền tảng để phát triển doanh nghiệp nói riêng và một quốc gia nói riêng. Hai nước có nhiều điểm tương đồng về các giá trị văn hóa phương Đông, về tinh thần trọng tình nghĩa. Sự gần gũi về văn hóa và sự đồng cảm giữa nhân dân hai nước đã góp phần tạo nên nền tảng hữu nghị thủy chung, tin cậy chính trị cao trong hơn nửa thế kỷ qua. Trong thương mại quốc tế, văn hóa không chỉ là yếu tố giao lưu mềm mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến hành vi tiêu dùng, phong cách giao thương, xây dựng niềm tin và khả năng hợp tác lâu dài giữa doanh nghiệp với doanh nghiệp.

Hiểu biết thị trường được hiểu là khả năng nắm bắt nhu cầu, thị hiếu, hệ thống pháp lý, tập quán kinh doanh, đặc điểm cạnh tranh của từng thị trường,... Những điểm tương đồng trong hiểu sâu thị trường của nhau giúp doanh nghiệp hai nước dễ tìm được tiếng nói chung trong hợp tác, cung ứng sản phẩm phù hợp, tăng khả năng kết nối chuỗi cung ứng và mở rộng đầu tư hiệu quả hơn. Không chỉ vậy, sự tương đồng trong nhận thức về xu hướng của thị trường thế giới, yêu cầu đa dạng hóa chuỗi cung ứng để thích ứng với cạnh tranh địa chính trị toàn cầu, là nền tảng để hai nước định hình các chiến lược phối hợp, bổ trợ lẫn nhau và mở rộng hợp tác ổn định trong dài hạn.

Có thể nói, trong bối cảnh hợp tác Việt Nam – Ấn Độ đang được tăng cường trên tinh thần "chia sẻ tầm nhìn, hội tụ chiến lược, hợp tác thực chất", văn hóa tạo nền tảng niềm tin, còn hiểu biết thị trường sẽ quyết định chiều sâu và hiệu quả thực chất của hợp tác thương mại.

Dư địa hợp tác còn rất lớn

- Thực tế cho thấy, năm 2025, kim ngạch thương mại hai nước đã đạt 16,5 tỷ USD, cao nhất từ trước đến nay. Ông đánh giá ra sao về tiềm năng và dư địa hợp tác giữa 2 nước trong thời gian tới? Những lĩnh vực nào có tiềm năng bứt phá lớn nhất?

TS. Lê Cao Thanh: Kim ngạch thương mại giữa Việt Nam và Ấn Độ đạt 16,5 tỷ USD trong năm 2025 là một dấu mốc rất đáng ghi nhận, cho thấy quan hệ hợp tác kinh tế song phương đang phát triển mạnh mẽ và ngày càng đi vào chiều sâu. Đây là kết quả của sự tin cậy chính trị giữa hai nước và phản ánh tính bổ trợ ngày càng rõ nét giữa hai nền kinh tế.

Tuy nhiên, nếu so với quy mô dân số, tiềm lực thị trường và nhu cầu phát triển của hai quốc gia thì dư địa hợp tác vẫn còn rất lớn. Hiện nay, hợp tác thương mại và đầu tư giữa hai nước vẫn chưa tương xứng với tiềm năng thực tế, đặc biệt trong bối cảnh cả Việt Nam và Ấn Độ đều đang tham gia sâu vào quá trình tái cấu trúc chuỗi cung ứng toàn cầu.

Theo tôi, có nhiều lĩnh vực có khả năng bứt phá trong thời gian tới như công nghệ thông tin, chuyển đổi số, dược phẩm, năng lượng tái tạo, logistics, công nghiệp chế biến và giáo dục đào tạo. Tuy nhiên, lĩnh vực có tiềm năng lớn nhất là công nghệ và kinh tế số. Ấn Độ có thế mạnh hàng đầu thế giới về công nghệ thông tin và nguồn nhân lực số; trong khi Việt Nam đang bước vào giai đoạn tăng tốc chuyển đổi số quốc gia. Nếu hai nước kết hợp tốt thế mạnh của nhau, đây có thể trở thành động lực chiến lược mới cho hợp tác kinh tế Việt Nam – Ấn Độ trong nhiều năm tới.

- Vậy theo ông đâu là những rào cản, khó khăn khi doanh nghiệp Việt Nam tiếp cận thị trường Ấn Độ và làm thế nào để Việt Nam tham gia sâu hơn vào thị trường này?

TS. Lê Cao Thanh: Trước hết, đó là sự khác biệt về hệ thống pháp lý, tiêu chuẩn kỹ thuật, thủ tục thương mại và cơ chế quản lý tại từng bang của Ấn Độ. Đây là thị trường rất lớn nhưng cũng có tính phân mảnh cao, nên nếu doanh nghiệp thiếu thông tin và đối tác bản địa thì rất khó mở rộng hiệu quả kinh doanh.

Bên cạnh đó, rào cản về văn hóa kinh doanh, logistics, chi phí vận chuyển, cạnh tranh với các doanh nghiệp quốc tế,… là thách thức đáng kể. Nhiều doanh nghiệp Việt Nam hiện vẫn chủ yếu xuất khẩu theo hướng ngắn hạn, chưa đầu tư thích đáng cho nghiên cứu thị trường, xây dựng thương hiệu và hệ thống phân phối tại Ấn Độ.

Để khắc phục những khó khăn này, cần tăng cường kết nối giữa cộng đồng doanh nghiệp hai nước, phát huy vai trò hỗ trợ của cơ quan ngoại giao, thương vụ và các hiệp hội ngành hàng. Doanh nghiệp Việt Nam cũng cần chuyển từ tư duy “bán hàng” sang tư duy “phát triển thị trường bền vững”, chủ động tìm hiểu sâu về thị trường Ấn Độ để thiết lập quan hệ hợp tác chiến lược. Đặc biệt, hợp tác kinh tế giữa doanh nghiệp hai nước cần được xây dựng trên tinh thần bè bạn, tin cậy, thủy chung theo truyền thống giữa hai dân tộc. Tình cảm và sự tin cậy đó sẽ giúp doanh nghiệp hai bên vượt qua khác biệt, tăng khả năng chia sẻ lợi ích và phát triển bền vững trong tương lai.

- Nhìn về dài hạn, Việt Nam cần làm gì để tận dụng tốt hơn dư địa hợp tác kinh tế, thương mại và đầu tư với Ấn Độ trong 5 - 10 năm tới, thưa ông?

TS. Lê Cao Thanh: Để tận dụng tốt hơn dư địa hợp tác kinh tế, thương mại và đầu tư với Ấn Độ trong 5–10 năm tới, theo tôi, Việt Nam cần triển khai đồng bộ cả ở tầm chiến lược quốc gia lẫn năng lực của cộng đồng doanh nghiệp.

Trước hết, cần tiếp tục nâng cấp khuôn khổ hợp tác song phương theo hướng thực chất hơn, thúc đẩy kết nối về hạ tầng logistics, hàng hải, chuyển đổi số, tài chính và chuỗi cung ứng. Đồng thời, Việt Nam cần chủ động xây dựng các chương trình hợp tác dài hạn trong những lĩnh vực có tính chiến lược như công nghệ thông tin, trí tuệ nhân tạo, dược phẩm, năng lượng tái tạo, công nghiệp hỗ trợ và đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao.

Bên cạnh đó, doanh nghiệp Việt Nam cần thay đổi tư duy tiếp cận thị trường Ấn Độ theo hướng bài bản và dài hạn hơn, tăng đầu tư cho nghiên cứu thị trường, xây dựng thương hiệu và kết nối đối tác địa phương. Nhà nước cũng cần tăng cường vai trò xúc tiến thương mại, cung cấp thông tin thị trường và hỗ trợ pháp lý cho doanh nghiệp.

Quan trọng hơn, hợp tác Việt Nam – Ấn Độ cần được phát triển không chỉ trên nền tảng lợi ích kinh tế mà còn trên tinh thần tin cậy chiến lược và tình hữu nghị lâu dài giữa hai dân tộc. Đây sẽ là nền tảng quan trọng để hai nước cùng mở rộng không gian phát triển và nâng cao vị thế trong bối cảnh kinh tế thế giới đang tái cấu trúc mạnh mẽ.

Tóm lại, điểm nhấn lớn nhất của chuyến thăm cấp Nhà nước tới Ấn Độ của Tổng Bí Thư là việc hai nước nâng tầm quan hệ lên khuôn khổ “Đối tác Chiến lược Toàn diện Tăng cường” – mô hình hợp tác đầu tiên của Việt Nam ở cấp độ này. Điều đó phản ánh mức độ tin cậy chính trị rất cao, sự hội tụ lợi ích chiến lược và tầm nhìn phát triển dài hạn giữa hai quốc gia. Trong bối cảnh kinh tế và địa chính trị thế giới đang biến động mạnh, quan hệ Việt Nam – Ấn Độ không chỉ mang ý nghĩa ngoại giao mà còn mở ra không gian hợp tác mới về thương mại, công nghệ, chuyển đổi số, chuỗi cung ứng và kinh tế số.

Có thể khẳng định rằng, Việt Nam và Ấn Độ đang cùng nhau xây dựng một hình mẫu mới - “Đối tác Chiến lược Toàn diện Tăng cường”. Đây được xem là bước đi chiến lược góp phần nâng cao vị thế quốc tế của Việt Nam, đồng thời tạo nền tảng cho quan hệ hai nước phát triển mạnh mẽ trong nhiều thập niên tới.

- Xin cám ơn ông!