Trong mối quan hệ hợp tác giữa các nước ASEAN, bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng đang trở thành một trong những lĩnh vực có nhiều hoạt động hợp tác quan trọng. Không chỉ dừng ở việc xây dựng các cơ chế cảnh báo sản phẩm không an toàn hay chia sẻ kinh nghiệm quản lý, các quốc gia thành viên còn hướng tới mục tiêu hình thành môi trường tiêu dùng minh bạch, an toàn và bền vững trong toàn khu vực. Việt Nam đang ngày càng khẳng định vai trò chủ động, tích cực trong tiến trình hợp tác này, qua đó góp phần nâng cao hiệu quả hoạt động bảo vệ người tiêu dùng trong nước.
Ông Vũ Văn Trung, Phó Chủ tịch Hiệp hội Bảo vệ người tiêu dùng Việt Nam đã trả lời phỏng vấn phóng viên Báo Công Thương về vấn đề này.
Ông Vũ Văn Trung, Phó Chủ tịch Hiệp hội Bảo vệ người tiêu dùng Việt Nam. Ảnh: HH
Thành viên tích cực của Ủy ban Bảo vệ người tiêu dùng ASEAN
- Thưa ông, ông đánh giá như thế nào về vai trò và những đóng góp của Việt Nam trong khuôn khổ các hợp tác của ASEAN về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng thời gian qua?
Ông Vũ Văn Trung: Có thể khẳng định rằng, trong nhiều năm qua, Việt Nam đã thể hiện vai trò là một thành viên chủ động, trách nhiệm và có nhiều đóng góp tích cực trong các cơ chế hợp tác của ASEAN về bảo vệ người tiêu dùng.
Việt Nam tham gia rất sớm vào Ủy ban Bảo vệ người tiêu dùng ASEAN (ACCP) và luôn duy trì sự hiện diện tích cực trong các chương trình nghị sự chung của khu vực. Không chỉ tham gia ở góc độ thực thi, Việt Nam còn từng bước đóng góp vào việc xây dựng các chuẩn mực, nguyên tắc hợp tác và cơ chế phối hợp xuyên biên giới liên quan đến bảo vệ người tiêu dùng.
Đặc biệt, việc ASEAN kết nối hệ thống cảnh báo sản phẩm không an toàn với Cổng thông tin toàn cầu về thu hồi sản phẩm của OECD (Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế) là bước tiến rất quan trọng. Việt Nam cùng các nước ASEAN thường xuyên cập nhật danh sách sản phẩm bị thu hồi, chia sẻ theo thời gian thực trên nền tảng chung. Điều này giúp nâng cao tính minh bạch của thị trường, đồng thời tạo điều kiện để các quốc gia thành viên phản ứng nhanh hơn trước các nguy cơ ảnh hưởng đến người tiêu dùng.
Đặc biệt, Hội nghị lần thứ 31 của Ủy ban Bảo vệ người tiêu dùng ASEAN (ACCP) diễn ra hồi tháng 11/2025 đã nhất trí thông qua vị trí Chủ tịch ACCP năm 2026 đối với Việt Nam (cơ quan đại diện là Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia) để điều phối các chương trình nghị sự tại các Hội nghị ACCP lần thứ 32 và 33, cũng như các chương trình hợp tác có liên quan đến bảo vệ người tiêu dùng ASEAN trong năm 2026.
- Theo ông, việc tăng cường hợp tác trong khu vực ASEAN mang lại lợi ích như thế nào cho công tác bảo vệ người tiêu dùng trong nước?
Ông Vũ Văn Trung: Khi nền kinh tế số phát triển nhanh, các hàng hóa và dịch vụ xuyên biên giới càng nhiều, thì việc bảo vệ người tiêu dùng không thể chỉ bó hẹp trong phạm vi quốc gia. Chính vì vậy, hợp tác ASEAN mang lại nhiều lợi ích thiết thực cho Việt Nam.
Việc tăng cường hợp tác khu vực giúp Việt Nam tiếp cận nhanh hơn với các tiêu chuẩn quốc tế và kinh nghiệm quản lý tiên tiến. Khi tham gia các cơ chế phối hợp của ASEAN, chúng ta có điều kiện học hỏi cách thức xử lý tranh chấp tiêu dùng, quản lý thương mại điện tử, giám sát sản phẩm không an toàn từ các nước đi trước.
Việc chia sẻ dữ liệu cảnh báo sản phẩm nguy hiểm giữa các nước ASEAN cũng giúp cơ quan chức năng Việt Nam nâng cao khả năng phòng ngừa rủi ro. Đây là lợi ích rất lớn khi hàng hóa lưu thông ngày càng mạnh qua các nền tảng số và chuỗi cung ứng khu vực.
Quan trọng hơn, các hợp tác trong ASEAN sẽ góp phần thúc đẩy hoàn thiện thể chế trong nước. Chúng ta có thể thấy rõ điều này qua quá trình sửa đổi Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, khi nhiều nội dung mới đã tiếp cận gần hơn với thông lệ quốc tế, đặc biệt là các quy định liên quan đến giao dịch trên không gian mạng, trách nhiệm của nền tảng số và bảo vệ dữ liệu người tiêu dùng.
4 nhóm giải pháp cần được ưu tiên
- Theo ông, đâu là những giải pháp cần được ưu tiên để thúc đẩy hợp tác giữa các nước ASEAN về bảo vệ người tiêu dùng trong thời gian tới?
Ông Vũ Văn Trung: Tôi cho rằng có 4 nhóm giải pháp cần được ưu tiên.
Thứ nhất, tăng cường cơ chế chia sẻ thông tin và phối hợp xử lý xuyên biên giới. Hiện nay, nhiều vụ việc liên quan đến hàng giả, hàng kém chất lượng, lừa đảo trực tuyến hay xâm phạm dữ liệu cá nhân diễn ra trên môi trường số và có yếu tố quốc tế. Nếu các quốc gia ASEAN không có cơ chế phối hợp nhanh và đồng bộ thì sẽ rất khó bảo vệ người tiêu dùng hiệu quả.
Thứ hai, cần thúc đẩy hài hòa hóa các tiêu chuẩn, quy định và quy trình xử lý khiếu nại trong khu vực. Người tiêu dùng ASEAN ngày nay có xu hướng mua sắm xuyên biên giới ngày càng nhiều. Do đó, việc xây dựng những nguyên tắc chung sẽ giúp tạo niềm tin cho người dân khi tham gia thị trường số khu vực.
Thứ ba, phải nâng cao năng lực cho các tổ chức bảo vệ người tiêu dùng, đặc biệt trong lĩnh vực thương mại điện tử và kinh tế số. Đây là lĩnh vực thay đổi rất nhanh, đòi hỏi cả cơ quan quản lý, hiệp hội và doanh nghiệp đều phải liên tục cập nhật kiến thức và công nghệ.
Bên cạnh đó, tôi cho rằng ASEAN cần chú trọng hơn tới giáo dục tiêu dùng số. Không chỉ bảo vệ người tiêu dùng bằng luật pháp, mà còn phải giúp họ có kỹ năng tự bảo vệ mình trước các rủi ro trên môi trường mạng.
Việc Việt Nam tích cực tham gia vào các cơ chế hợp tác của ASEAN góp phần nâng cao hiệu quả hoạt động bảo vệ người tiêu dùng trong nước. Ảnh minh hoạ
- Việt Nam đảm nhiệm vai trò Chủ tịch ACCP năm 2026. Ông kỳ vọng gì vào dấu mốc này?
Ông Vũ Văn Trung: Đây là cơ hội rất quan trọng để Việt Nam khẳng định vai trò dẫn dắt và nâng cao vị thế trong hợp tác khu vực về bảo vệ người tiêu dùng.
Việc Hội nghị lần thứ 31 của ACCP nhất trí thông qua vị trí Chủ tịch ACCP năm 2026 cho Việt Nam cho thấy sự ghi nhận của các nước ASEAN đối với những đóng góp và trách nhiệm của Việt Nam thời gian qua.
Tôi kỳ vọng Việt Nam sẽ thúc đẩy mạnh hơn các chương trình hợp tác về thương mại điện tử an toàn, bảo vệ dữ liệu cá nhân, cảnh báo sản phẩm không an toàn và xử lý tranh chấp trong thương mại xuyên biên giới. Đây đều là những vấn đề đang nổi lên rất rõ trong khu vực.
Bên cạnh đó, Việt Nam có thể đóng vai trò cầu nối giữa ASEAN với các tổ chức quốc tế khác để mở rộng chia sẻ kinh nghiệm, chuyển giao công nghệ và hỗ trợ nâng cao năng lực bảo vệ người tiêu dùng cho các nước thành viên.
Việt Nam đang ngày càng khẳng định vai trò chủ động, tích cực trong các hoạt động hợp tác của ASEAN về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.