Trong vòng chưa đầy một thập niên, Đông Nam Á đã chuyển mình thành một trong những thị trường thương mại điện tử phát triển nhanh nhất thế giới. Nếu giai đoạn trước, thương mại điện tử chủ yếu tập trung ở Trung Quốc, Mỹ hay châu Âu thì nay, ASEAN đang nổi lên như “điểm nóng” mới của nền kinh tế số toàn cầu.
Theo báo cáo e-Conomy SEA 2025 công bố vào tháng 11/2025 cho biết, nền kinh tế số ASEAN năm 2025 có thể đạt 305 tỷ USD tổng giá trị hàng hóa (GMV), tăng khoảng 17% so với cùng kỳ năm 2024. Tính đến tháng 6/2025, hơn 680 startup trí tuệ nhân tạo (AI) trong khu vực đã huy động được hơn 2,3 tỷ USD, trong đó hơn 495 startup đặt trụ sở tại Singapore.
Trong cấu trúc tăng trưởng ấy, thương mại điện tử tiếp tục là động lực lớn nhất. Theo báo cáo Ecommerce in Southeast Asia 2026 của Momentum Works, tổng GMV (tổng giá trị hàng hóa giao dịch) của thương mại điện tử Đông Nam Á năm 2025 đạt khoảng 157,6 tỷ USD, tăng 22,8% so với năm 2024. Indonesia vẫn là thị trường lớn nhất khu vực, song tốc độ tăng trưởng đang chậm lại, trong khi Việt Nam, Philippines, Malaysia và Thái Lan nổi lên như những thị trường tăng trưởng nhanh.
Việt Nam hiện được đánh giá là một trong những thị trường thương mại điện tử năng động. Ảnh: TTXVN
Việt Nam hiện được đánh giá là một trong những thị trường thương mại điện tử năng động nhất ASEAN nhờ ba yếu tố đồng thời: quy mô dân số trẻ, tỷ lệ sử dụng internet cao và tốc độ chuyển đổi số mạnh của doanh nghiệp lẫn người tiêu dùng. Những năm gần đây, mức tăng trưởng thương mại điện tử của Việt Nam liên tục duy trì ở ngưỡng hai con số, nằm trong nhóm cao nhất khu vực.
Trao đổi với phóng viên Báo Công Thương, ông Hoàng Ninh, Phó Cục trưởng Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số (Bộ Công Thương) cho biết, thời gian qua, thương mại điện tử Việt Nam phát triển rất nhanh. Riêng năm 2025, lĩnh vực này ghi nhận mức tăng trưởng khoảng 25,5% so với năm 2024, chiếm gần 10% tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng cả nước.
“Với quy mô doanh thu đạt khoảng 31 tỷ USD, thương mại điện tử hiện chiếm tới hai phần ba nền kinh tế số của Việt Nam. Không chỉ góp phần thúc đẩy lưu thông hàng hóa trong nước, đây còn là kênh quan trọng hỗ trợ hàng hóa Việt Nam tiếp cận thị trường quốc tế”, ông Hoàng Ninh nhấn mạnh, đồng thời cho rằng, thương mại điện tử đang dần trở thành một kênh phân phối chủ lực, từng bước thay thế các phương thức phân phối truyền thống.
Thực tế, các nền tảng dữ liệu thị trường cho thấy, người Việt đang chi tiêu trực tuyến với tốc độ rất lớn. Chỉ trong quý I/2026, tổng doanh số trên bốn sàn lớn gồm Shopee, TikTok Shop, Lazada và Tiki đã đạt khoảng 148.600 tỷ đồng, tương đương gần 67 triệu USD mỗi ngày. Trước đó, trong nửa đầu năm 2025, tổng GMV của các sàn thương mại điện tử đa ngành tại Việt Nam tăng hơn 41% so với cùng kỳ.
Đáng chú ý, sự phát triển của thương mại điện tử Việt Nam đang gắn chặt với mạng lưới kinh tế số ASEAN. Phần lớn các nền tảng lớn đang hoạt động tại Việt Nam đều có nguồn gốc hoặc hệ sinh thái từ các nước Đông Nam Á.
Nổi bật nhất là Shopee - nền tảng thuộc Sea Limited của Singapore, hiện vẫn giữ vị trí dẫn đầu thị trường Việt Nam về quy mô người dùng và độ phủ logistics. Trong khi đó, Lazada thuộc hệ sinh thái Alibaba nhưng vận hành mạnh từ trung tâm Singapore; GrabMart phát triển mô hình thương mại tức thời kết hợp giao vận; TikTok Shop cũng tận dụng sâu mạng lưới logistics và nhà bán hàng ASEAN để mở rộng thương mại xuyên biên giới trong khu vực.
Cùng với tốc độ phát triển thị trường, Việt Nam đang đẩy mạnh hoàn thiện hành lang pháp lý nhằm quản lý hiệu quả thương mại điện tử, bảo vệ người tiêu dùng và tạo môi trường cạnh tranh minh bạch hơn cho kinh tế số.
Trong những năm gần đây, Việt Nam liên tục cập nhật các quy định liên quan đến thương mại điện tử, quản lý dữ liệu, thuế đối với nền tảng số, chống hàng giả và bảo vệ dữ liệu cá nhân. Nhiều chính sách mới được triển khai nhằm tăng trách nhiệm của sàn thương mại điện tử trong kiểm soát nguồn gốc hàng hóa, thông tin người bán và nghĩa vụ thuế.
Trong năm 2025, Bộ Công Thương đã tham gia góp ý chuyên sâu và trực tiếp xây dựng gần 100 văn bản quy phạm pháp luật các cấp, từ Luật, Nghị định, Thông tư đến Nghị quyết của Chính phủ và Quyết định của Thủ tướng Chính phủ liên quan đến thương mại điện tử và kinh tế số. Nổi bật trong đó là tham mưu xây dựng Chương trình phát triển thương mại điện tử giai đoạn 2026 - 2030 và chủ trì xây dựng thành công Luật Thương mại điện tử 2025.
Song song đó, việc thúc đẩy kết nối với các chuẩn mực khu vực ASEAN cũng đang được tăng tốc. ASEAN hiện đặt mục tiêu xây dựng không gian kinh tế số thống nhất thông qua Hiệp định khung kinh tế số ASEAN (DEFA). Theo các cập nhật khu vực, khoảng 70% tiến trình đàm phán DEFA đã được hoàn tất và hiệp định được kỳ vọng sẽ tạo nền tảng cho dòng chảy dữ liệu xuyên biên giới, bảo mật số, thương mại số và hỗ trợ doanh nghiệp vừa và nhỏ (SME) trong khu vực.
Tại Việt Nam, thông tin tại Hội nghị Tổng kết công tác năm 2025 và triển khai nhiệm vụ trọng tâm năm 2026 của Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số (Bộ Công Thương), Cục trưởng Lê Hoàng Oanh cho biết, năm 2026, Cục đặc biệt chú trọng về vấn đề hợp tác quốc tế, với mục tiêu hoàn tất ký kết Hiệp định khung ASEAN về kinh tế số vào tháng 10/2026, kết thúc đàm phán chương thương mại điện tử trong Hiệp định ASEAN - Canada, khởi động đàm phán ASEAN - Hàn Quốc và nâng cấp chương thương mại điện tử trong Hiệp định CPTPP.
Tháng 11/2025, Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số (Bộ Công Thương) và Công ty TNHH Shopee đã thực hiện ký kết Bản ghi nhớ hợp tác thúc đẩy thương mại điện tử xuyên biên giới. Ảnh: MOIT
Không chỉ dừng ở thương mại điện tử, ASEAN còn đang thúc đẩy chiến lược hội nhập kinh tế sâu hơn thông qua kế hoạch liên kết kinh tế giai đoạn mới, hướng tới mục tiêu trở thành nền kinh tế lớn thứ tư thế giới vào năm 2045. Các ưu tiên gồm hài hòa tiêu chuẩn thương mại, kết nối chuỗi cung ứng, logistics, tài chính số và thúc đẩy thương mại xanh. Trong đó, Việt Nam được đánh giá là một trong những quốc gia có lợi thế lớn nhờ vị trí trung tâm chuỗi cung ứng Đông Nam Á, tốc độ số hóa nhanh và khả năng tiếp nhận mạnh dòng vốn đầu tư công nghệ.
Một điểm đáng chú ý khác là thương mại điện tử ASEAN đang chuyển mạnh sang ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn và thương mại tích hợp nội dung số. Nhiều doanh nghiệp khu vực đã đầu tư mạnh vào AI nhằm tối ưu quảng cáo, logistics, chăm sóc khách hàng và cá nhân hóa trải nghiệm mua sắm.
Tháng 1/2026, Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số (Bộ Công Thương) đã làm việc với Liên minh Thương mại Điện tử xuyên biên giới toàn cầu (ACBC) – VIETFAS nhằm trao đổi các định hướng hợp tác trong hoạt động xúc tiến giao thương. Ảnh: MOIT
Đối với Việt Nam, việc tham gia sâu vào hệ sinh thái thương mại điện tử ASEAN không chỉ mở rộng thị trường xuất khẩu mà còn tạo điều kiện để doanh nghiệp nội địa học hỏi công nghệ quản trị, logistics và thanh toán số từ các tập đoàn khu vực.
Quan trọng hơn, thương mại điện tử đang trở thành một “hạ tầng mềm” thúc đẩy liên kết ASEAN theo cách thiết thực nhất. Qua đó, giúp người tiêu dùng mua hàng xuyên biên giới dễ dàng hơn, doanh nghiệp nhỏ có thể tiếp cận thị trường khu vực với chi phí thấp hơn và các nền tảng công nghệ đang tạo ra hệ sinh thái kinh doanh chung vượt qua ranh giới quốc gia.
Sự phát triển mạnh mẽ của thương mại điện tử cho thấy, ASEAN đang dần trở thành một cộng đồng kinh tế số có mức độ gắn kết ngày càng cao. Với đà tăng trưởng hiện nay, Việt Nam đang từng bước trở thành "mắt xích" quan trọng trong chiến lược phát triển kinh tế số của toàn khu vực ASEAN.