Ngày 28/9, tại Hà Nội, Tổng công ty Thiết bị điện Đông Anh (EEMC) tổ chức khởi công dự án khoa học và công nghệ cấp quốc gia “Nghiên cứu, thiết kế, công nghệ chế tạo cuộn kháng bù ngang điện áp 500kV”. Dự án đánh dấu bước phát triển tiếp theo trong lộ trình làm chủ công nghệ thiết bị điện siêu cao áp của doanh nghiệp Việt Nam, đồng thời cụ thể hóa chủ trương đưa khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo trở thành động lực phát triển ngành năng lượng.
Đại diện lãnh đạo các bộ, ngành, UBND TP Hà Nội, EVN, Đại học Bách Khoa Hà Nội tham dự lễ khởi công
Dự lễ khởi công có ông Trần Đức Thắng, Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Thành ủy Hà Nội cùng lãnh đạo Bộ Khoa học và Công nghệ, Bộ Công Thương, UBND thành phố Hà Nội; ông Đặng Hoàng An, Chủ tịch Hội đồng thành viên Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN); GS.TS Lê Anh Tuấn, Giám đốc Đại học Bách Khoa Hà Nội cùng đại diện các bộ, ngành, đơn vị liên quan.
Từ bài toán lưới điện đến yêu cầu tự chủ công nghệ
Dự án do EEMC chủ trì, phối hợp với Trường Điện - Điện tử, Đại học Bách Khoa Hà Nội nghiên cứu, với tổng kinh phí 82,49 tỷ đồng, trong đó ngân sách nhà nước hỗ trợ 22,25 tỷ đồng.
Mục tiêu quan trọng của dự án là thiết kế, chế tạo thành công một cuộn kháng bù ngang điện áp 500kV, công suất 120 MVAr, với các thông số đáp ứng tiêu chuẩn IEC 60076.
Cuộn kháng bù ngang có vai trò hấp thụ công suất phản kháng dư do điện dung phân bố của các đường dây dài sinh ra, đặc biệt khi đường dây siêu cao áp vận hành ở chế độ thấp tải. Trên lưới 500kV, thiết bị góp phần hạn chế tăng điện áp, hỗ trợ ổn định điện áp hệ thống, giảm tổn thất và nâng cao hiệu quả truyền tải.
Trong khi đó, cuộn kháng bù ngang 500kV sử dụng trên lưới điện Việt Nam hiện vẫn phải nhập khẩu. Việc phụ thuộc nguồn cung từ nước ngoài có thể làm gia tăng rủi ro trong đầu tư, khai thác và vận hành, nhất là khi hệ thống truyền tải 500kV tiếp tục được mở rộng.
Theo Quy hoạch điện VIII điều chỉnh, giai đoạn 2021-2030 dự kiến xây dựng mới khoảng 12.944 km đường dây và 102.900 MVA trạm biến áp 500kV. Cùng với sự phát triển nhanh của các tuyến truyền tải dài và nguồn năng lượng tái tạo, nhu cầu bù công suất phản kháng, kiểm soát điện áp cũng gia tăng, đặt ra yêu cầu ngày càng lớn đối với thiết bị kháng bù ngang 500kV.
Ông Nguyễn Vũ Cường, Tổng giám đốc EEMC
Phát biểu tại Lễ khởi công, ông Nguyễn Vũ Cường, Tổng giám đốc EEMC cho rằng, việc triển khai dự án vì thế không chỉ nhằm tạo ra một sản phẩm khoa học và công nghệ mới mà còn hướng tới hình thành năng lực thiết kế, chế tạo, thử nghiệm thiết bị 500kV ngay trong nước.
Khi làm chủ công nghệ, doanh nghiệp Việt Nam có thể chủ động hơn về nguồn thiết bị, giảm chi phí nhập khẩu và tổng mức đầu tư các dự án; đồng thời nâng cao trình độ đội ngũ kỹ sư, công nhân và năng lực cạnh tranh của ngành sản xuất thiết bị điện trong nước.
Đây cũng là bước đi cụ thể của EEMC trong định hướng phát triển theo mô hình “Doanh nghiệp số - sản xuất xanh - thiết bị điện hàng đầu khu vực”. Đến năm 2030, doanh nghiệp đặt mục tiêu doanh thu trên 5.000 tỷ đồng, tỷ trọng xuất khẩu đạt 10-20%; đồng thời tiếp tục nghiên cứu những thiết bị điện mà Việt Nam chưa sản xuất được.
Làm chủ công nghệ lõi, đưa nghiên cứu đến thị trường
Phát biểu tại sự kiện, Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Lê Xuân Định nhấn mạnh, Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị xác định phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia là đột phá chiến lược quan trọng hàng đầu, là động lực chính để phát triển kinh tế - xã hội nhanh và bền vững.
Trong đó, làm chủ các công nghệ chiến lược, nhất là ở những lĩnh vực hạ tầng thiết yếu như năng lượng, đóng vai trò then chốt đối với bảo đảm an ninh quốc gia và nâng cao năng lực tự chủ của nền kinh tế.
Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Lê Xuân Định
Theo Thứ trưởng Lê Xuân Định, yêu cầu đặt ra là phải khắc phục khoảng cách giữa nghiên cứu và thị trường. Nghiên cứu khoa học phải xuất phát từ những bài toán thực tiễn của nền kinh tế, lấy sản phẩm, năng lực công nghệ thực tế và giá trị gia tăng làm thước đo thành công.
Nhìn lại quá trình phát triển của EEMC, Thứ trưởng Lê Xuân Định đánh giá doanh nghiệp đã từng bước nâng cao năng lực làm chủ công nghệ thiết bị điện, từ máy biến áp 110kV năm 1993, máy biến áp 220kV năm 2003 đến máy biến áp 500kV năm 2010, năng lực nghiên cứu, thiết kế và chế tạo trong nước từng bước được nâng lên.
Đặc biệt, tháng 12/2025, sản phẩm máy biến áp 500kV - 900 MVA được thực hiện với sự hỗ trợ của Bộ Khoa học và Công nghệ đã được nghiệm thu cấp Nhà nước và đóng điện thành công trên lưới điện quốc gia. “Những kết quả đó khẳng định sự gắn kết hiệu quả giữa chính sách kiến tạo của Nhà nước với năng lực hấp thụ, đổi mới và sáng tạo của doanh nghiệp trong sản xuất”, Thứ trưởng Lê Xuân Định nhấn mạnh.
Theo lãnh đạo Bộ Khoa học và Công nghệ, dự án cuộn kháng bù ngang 500 kV có ba đặc trưng quan trọng. Thứ nhất, dự án xuất phát trực tiếp từ nhu cầu của hệ thống điện quốc gia trong kiểm soát điện áp và bảo đảm vận hành an toàn, ổn định lưới truyền tải siêu cao áp.
Thứ hai, dự án xác lập rõ vai trò trung tâm của doanh nghiệp. EEMC không chỉ đặt ra bài toán nghiên cứu mà còn trực tiếp tổ chức nguồn lực, phối hợp với các nhà khoa học của Đại học Bách khoa Hà Nội và chịu trách nhiệm đưa kết quả nghiên cứu tới sản xuất, thương mại hóa.
Thứ ba, mục tiêu không dừng ở chế tạo một sản phẩm riêng lẻ mà hướng tới làm chủ công nghệ lõi, từ thiết kế mạch từ, công nghệ chế tạo đến kiểm soát tổn hao, rung động, cách điện và thử nghiệm.
Bộ Khoa học và Công nghệ yêu cầu dự án được triển khai với kỷ luật khoa học nghiêm ngặt, bảo đảm tiến độ, chất lượng; lấy khả năng làm chủ công nghệ lõi, độ tin cậy trong vận hành và năng lực cạnh tranh thương mại của sản phẩm làm thước đo.
Đồng thời, dự án phải trở thành môi trường “thực chiến” để đào tạo kỹ sư, chuyên gia trẻ, chuyển giao tri thức và tích lũy kinh nghiệm, qua đó hình thành đội ngũ đủ khả năng tiếp tục thực hiện những nhiệm vụ khoa học, công nghệ phức tạp hơn.
Hướng tới thiết bị điện “Make in Vietnam” trên lưới 500kV
Bí thư Thành ủy Hà Nội Trần Đức Thắng đánh giá sự kiện là kết quả cụ thể của sự phối hợp giữa Nhà nước - nhà khoa học - nhà sản xuất trong nghiên cứu, thử nghiệm và chuyển giao công nghệ theo tinh thần Nghị quyết 57-NQ/TW.
Bí thư Thành ủy Hà Nội Trần Đức Thắng
Theo ông Trần Đức Thắng, mục tiêu tăng trưởng GDP từ 10%/năm trở lên trong giai đoạn 2026 - 2030 đặt ra yêu cầu nhanh chóng mở rộng nguồn điện, hệ thống truyền tải và năng lực điều hành để đáp ứng nhu cầu điện ngày càng tăng. Một hệ thống điện an toàn, xanh, ổn định và có khả năng mở rộng cũng là yếu tố quan trọng đối với sức cạnh tranh của môi trường đầu tư, nhất là trong thu hút những ngành mới như chuyển đổi số, chip và bán dẫn.
Trong bối cảnh nhu cầu điện tăng, cơ cấu nguồn thay đổi và dòng công suất trên lưới truyền tải ngày càng phức tạp, theo Bí thư Thành ủy Hà Nội, bảo đảm an ninh năng lượng phải được nhìn nhận đồng thời trên ba phương diện: đủ nguồn cung, hạ tầng truyền tải vững chắc và khả năng làm chủ công nghệ thiết yếu.
Đối với cuộn kháng bù ngang 500 kV - thiết bị có yêu cầu rất cao về kỹ thuật và độ tin cậy, việc hình thành năng lực nghiên cứu, thiết kế, chế tạo và thử nghiệm trong nước sẽ góp phần nâng cao tính chủ động của ngành điện. “Chúng ta tin tưởng rằng, trong 24 tháng tới, khi dự án hoàn thành, Việt Nam sẽ có những sản phẩm Make in Vietnam phục vụ yêu cầu phát triển và hiện đại hóa hệ thống điện quốc gia”, ông Trần Đức Thắng kỳ vọng.
Các đại biểu thực hiện nghi thức khởi công dự án
Bí thư Thành ủy Hà Nội đồng thời đề nghị tăng cường phối hợp giữa Nhà nước, nhà trường và doanh nghiệp trong toàn bộ quá trình chế tạo, thử nghiệm, đánh giá, kiểm định chất lượng; gắn hoạt động nghiên cứu với nhu cầu thực tế của thị trường.
Tập đoàn Điện lực Việt Nam, Tổng công ty Truyền tải điện Quốc gia và các đơn vị liên quan được đề nghị phối hợp thử nghiệm, đánh giá sản phẩm, trao đổi sớm các yêu cầu về vận hành, điều kiện thử nghiệm cũng như nhu cầu thực tế, qua đó tạo cơ sở để kết quả nghiên cứu có thể đi vào ứng dụng và thương mại hóa.
Đồng thời, phải coi trọng năng lực con người được hình thành sau dự án, cùng với sản phẩm, cần xây dựng được đội ngũ kỹ sư có khả năng làm chủ phương pháp thiết kế, quy trình công nghệ và kiểm soát chất lượng, đủ sức đảm nhận những nhiệm vụ công nghệ phức tạp hơn trong tương lai.
Hà Nội cũng cam kết tạo điều kiện để các nhà khoa học, doanh nghiệp nghiên cứu, thử nghiệm, bảo hộ sở hữu trí tuệ, chuyển giao và thương mại hóa sản phẩm công nghệ; thúc đẩy liên kết giữa trường đại học, viện nghiên cứu và doanh nghiệp trên địa bàn. “Buổi lễ ngày hôm nay mới là điểm bắt đầu, giá trị thực sự của dự án sẽ được khẳng định bằng việc tạo ra một thiết bị đáp ứng yêu cầu chất lượng, được kiểm chứng nghiêm túc và có đầy đủ cơ sở để xem xét ứng dụng trên lưới điện quốc gia”, ông Trần Đức Thắng nhấn mạnh.
Phó Tổng giám đốc EVN Nguyễn Đình Phước
Về phía ngành điện, đại diện Phó Tổng giám đốc Nguyễn Đình Phước cho rằng, cùng với đầu tư đồng bộ nguồn và lưới điện, phát triển năng lực nghiên cứu, chế tạo thiết bị điện trong nước có ý nghĩa quan trọng đối với bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia, nâng cao tính chủ động và từng bước giảm sự phụ thuộc vào thiết bị nhập khẩu.
EEMC cam kết tổ chức triển khai dự án khoa học, bài bản, bảo đảm chất lượng, tiến độ, hiệu quả và an toàn; đồng thời tập trung phát triển đội ngũ cán bộ khoa học, kỹ sư, hoàn thiện năng lực nghiên cứu, thiết kế, chế tạo và thử nghiệm, hướng tới sản xuất công nghiệp và thương mại hóa sản phẩm.
Ông Nguyễn Đình Phước nhấn mạnh: Nếu dự án đạt các mục tiêu đề ra, kết quả không chỉ là một cuộn kháng bù ngang 500kV được sản xuất trong nước. Quan trọng hơn, Việt Nam sẽ từng bước hình thành thêm năng lực công nghệ, đội ngũ kỹ sư và chuỗi nghiên cứu - thiết kế - chế tạo - thử nghiệm đối với thiết bị điện siêu cao áp, tạo nền tảng để giảm phụ thuộc nhập khẩu và nâng cao mức độ tự chủ của ngành điện.