Xây dựng ‘danh tính số’ cho sản phẩm Việt trên thương mại điện tử

Niềm tin: yếu tố quyết định hành vi mua sắm online

Chia sẻ tại Hội thảo “Xu hướng thương mại điện tử năm 2026 – Xây dựng và bảo vệ thương hiệu trong kỷ nguyên mới” mới đây, ông Nguyễn Thành Công – chuyên gia Tập đoàn VNPT cho biết, sự bùng nổ của thương mại điện tử, đặc biệt sau đại dịch Covid-19, đã làm thay đổi căn bản cách thức mua sắm và trao đổi hàng hóa của xã hội.

“Từ các sàn thương mại điện tử lớn đến mạng xã hội, livestream bán hàng; từ doanh nghiệp quy mô lớn đến người nông dân bán hàng trực tiếp ‘từ vườn’, thương mại điện tử đang len sâu vào mọi ngóc ngách của đời sống kinh tế”, ông Công nhận định.

Theo ông Nguyễn Thành Công, thương mại điện tử mở ra cơ hội tiếp cận thị trường chưa từng có cho doanh nghiệp và người sản xuất. Tuy nhiên, đi kèm với tốc độ tăng trưởng nhanh là những thách thức ngày càng lớn về tính minh bạch, kiểm soát chất lượng và bảo vệ thương hiệu.

“Khi người tiêu dùng không thể trực tiếp ‘sờ tận tay, thấy tận mắt’ sản phẩm, niềm tin trở thành yếu tố then chốt quyết định họ có sẵn sàng bấm nút mua hàng hay không”, ông Công nhấn mạnh.

Thương mại điện tử hiện được xem là một trong những lĩnh vực có tốc độ tăng trưởng nhanh nhất trong nền kinh tế số. Việc mua bán hàng hóa diễn ra đa kênh, đa nền tảng, thậm chí xuyên biên giới, giúp doanh nghiệp mở rộng thị trường với chi phí thấp hơn nhiều so với các mô hình truyền thống.

Tuy nhiên, chính sự phát triển nhanh chóng này cũng làm nảy sinh nhiều vấn đề phức tạp. Một trong những thách thức lớn nhất là tình trạng hàng giả, hàng nhái và giả danh thương hiệu.

Trên thực tế, nhiều trường hợp không phải sản phẩm bị làm giả hoàn toàn, mà là hàng hóa thật nhưng bị gắn mác thương hiệu nổi tiếng hoặc vùng địa lý có uy tín nhằm trục lợi. Không ít nông sản, đặc sản Việt Nam từng bị đăng ký bảo hộ thương hiệu ở nước ngoài, sau đó quay trở lại thị trường với danh nghĩa “hàng ngoại”.

Theo ông Nguyễn Thành Công, trong môi trường thương mại điện tử, nơi thông tin lan truyền nhanh và khó kiểm soát, chỉ cần một vài vụ việc gian lận bị phanh phui cũng có thể khiến niềm tin người tiêu dùng sụt giảm nghiêm trọng.

“Một khi niềm tin bị xói mòn, hậu quả không chỉ dừng lại ở một sản phẩm hay một doanh nghiệp, mà còn ảnh hưởng đến uy tín của cả ngành hàng, thậm chí cả vùng sản xuất”, ông Công cảnh báo.

Trước những thách thức đó, truy xuất nguồn gốc được xem là giải pháp quan trọng nhằm giải quyết bài toán minh bạch thông tin trong thương mại điện tử. Về bản chất, truy xuất nguồn gốc là việc gắn cho mỗi sản phẩm một “danh tính” riêng, cho phép người tiêu dùng kiểm tra và xác thực thông tin về nguồn gốc, quá trình sản xuất, chế biến và lưu thông của sản phẩm.

Thông qua các công nghệ như mã QR, tem định danh điện tử, mỗi sản phẩm được gắn một mã duy nhất, không trùng lặp, tương tự như số series trên tiền tệ. Khi quét mã, người tiêu dùng có thể tiếp cận đầy đủ thông tin về sản phẩm: từ vùng nguyên liệu, quy trình sản xuất, chứng nhận chất lượng, hình ảnh, video, cho đến hướng dẫn sử dụng.

Nền tảng xây dựng thương hiệu số bền vững

Phân tích thêm, ông Nguyễn Thành Công cho biết, điểm khác biệt lớn nhất của truy xuất nguồn gốc so với việc “dán nhãn thông tin” truyền thống là khả năng xác thực. Hệ thống có thể ghi nhận thời gian, địa điểm quét mã, qua đó phát hiện các dấu hiệu bất thường như một mã sản phẩm bị quét ở nhiều địa điểm khác nhau trong cùng thời điểm – dấu hiệu điển hình của việc sao chép tem, làm giả.

“Đây chính là công cụ giúp doanh nghiệp phát hiện sớm nguy cơ hàng giả, hàng nhái, thay vì chỉ xử lý khi hậu quả đã xảy ra”, ông Công phân tích.

Không chỉ dừng lại ở việc xác thực nguồn gốc, truy xuất nguồn gốc còn mang lại nhiều giá trị gia tăng cho doanh nghiệp trong thương mại điện tử. Một trong những điểm mạnh nổi bật là khả năng tạo ra kênh tương tác trực tiếp giữa doanh nghiệp và người tiêu dùng.

Đánh giá cao vai trò của truy xuất nguồn gốc tại hội thảo, nhiều chuyên gia cho rằng, thông qua hệ thống truy xuất, người tiêu dùng có thể phản hồi, đánh giá chất lượng sản phẩm ngay sau khi sử dụng. Những phản hồi này được xem là dữ liệu “sống”, phản ánh sát thực cảm nhận của thị trường, giúp doanh nghiệp nhanh chóng điều chỉnh chiến lược marketing, cải tiến sản phẩm và nâng cao chất lượng dịch vụ hậu mãi.

Bên cạnh đó, việc thống kê số lượt quét mã, khu vực địa lý, thời điểm quan tâm đến sản phẩm giúp doanh nghiệp hiểu rõ hơn về hành vi tiêu dùng. Trên cơ sở đó, doanh nghiệp có thể đưa ra quyết định mở rộng thị trường, phân phối hoặc điều chỉnh chiến lược bán hàng trên các nền tảng thương mại điện tử.

Đối với các ngành hàng đặc thù như dược phẩm, mỹ phẩm, thực phẩm chức năng hay nông sản giá trị cao, truy xuất nguồn gốc còn đóng vai trò quan trọng trong quản lý kênh phân phối, hạn chế tình trạng tràn hàng, phá giá – vấn đề vốn rất phổ biến trong thương mại điện tử đa kênh hiện nay.

Các chuyên gia cho rằng, thực tiễn triển khai cho thấy, truy xuất nguồn gốc có thể áp dụng cho hầu hết các loại sản phẩm, từ nông sản tươi sống, thực phẩm chế biến, đồ uống, gạo, rượu, đến hàng điện tử, máy móc, cây giống, vật nuôi.

Với nông sản cao cấp như sâm, trái cây đặc sản, mỗi đơn vị sản phẩm có thể được gắn tem riêng để phục vụ biếu tặng và xuất khẩu. Với sản phẩm đại trà, tem có thể gắn theo thùng hoặc lô hàng để tối ưu chi phí. Ngay cả với những sản phẩm “khó” như vật nuôi sống, cây giống, truy xuất nguồn gốc vẫn có thể triển khai thông qua các giải pháp tem, dây buộc, niêm phong đặc thù.

Tuy nhiên, theo ông Nguyễn Thành Công, điều quan trọng là doanh nghiệp cần lựa chọn giải pháp phù hợp với quy mô, đặc thù sản phẩm và mục tiêu kinh doanh, thay vì coi truy xuất nguồn gốc là một gánh nặng chi phí.

Trong thương mại điện tử, nơi sự cạnh tranh không chỉ đến từ giá cả mà còn từ uy tín và trải nghiệm khách hàng, truy xuất nguồn gốc đang trở thành một phần không thể thiếu trong chiến lược xây dựng thương hiệu.

“Khi doanh nghiệp sẵn sàng công khai nguồn gốc, quy trình sản xuất và chịu trách nhiệm đến cùng về chất lượng sản phẩm, đó chính là cách mạnh mẽ nhất để tạo dựng niềm tin”, ông Nguyễn Thành Công khẳng định.

Về lâu dài, truy xuất nguồn gốc không chỉ phục vụ bán hàng, mà còn tạo nền tảng cho các hoạt động quản trị hiện đại như bảo hành điện tử, chăm sóc khách hàng, chương trình khuyến mại, tích điểm, quản lý chuỗi cung ứng và kết nối với các hệ sinh thái số khác.

Trong bối cảnh thương mại điện tử tiếp tục mở rộng và hội nhập sâu với thị trường quốc tế, minh bạch nguồn gốc chính là “chìa khóa” để doanh nghiệp xây dựng niềm tin, bảo vệ thương hiệu và phát triển bền vững.

Truy xuất nguồn gốc mang lại những giá trị cốt lõi cho thương mại điện tử: Minh bạch thông tin sản phẩm, tăng niềm tin người tiêu dùng; Hỗ trợ phát hiện, ngăn chặn hàng giả, giả danh thương hiệu; Bảo vệ và gia tăng giá trị thương hiệu doanh nghiệp; Kết nối trực tiếp doanh nghiệp với người tiêu dùng cuối; Cung cấp dữ liệu thị trường phục vụ chiến lược kinh doanh.