Bảo đảm an toàn thực phẩm ngày càng gắn chặt với chất lượng tăng trưởng, năng lực cạnh tranh và sự phát triển bền vững của thị trường nội địa. Trong bối cảnh quy mô tiêu dùng tiếp tục mở rộng, hệ thống bán lẻ được kỳ vọng không chỉ thực hiện chức năng phân phối mà còn góp phần kiến tạo tiêu chuẩn chất lượng, nâng cao hiệu quả chuỗi cung ứng và củng cố niềm tin thị trường.
Xoay quanh vấn đề này, Báo Công Thương đã trao đổi với ThS. Trần Thị Phương Lan, Chủ tịch Hiệp hội Các nhà bán lẻ Việt Nam, về vai trò chiến lược của ngành bán lẻ trong xây dựng thị trường thực phẩm an toàn, hiện đại và bền vững.
ThS. Trần Thị Phương Lan, Chủ tịch Hiệp hội Các nhà bán lẻ Việt Nam
- Thưa bà, khi quy mô thị trường tiêu dùng Việt Nam ngày càng mở rộng, vai trò của ngành bán lẻ trong bảo đảm an toàn thực phẩm cần được nhìn nhận như thế nào ở tầm chiến lược quốc gia?
ThS. Trần Thị Phương Lan: Theo tôi, cần nhìn nhận an toàn thực phẩm không đơn thuần là yêu cầu đối với từng sản phẩm hay doanh nghiệp mà là một cấu phần quan trọng của chất lượng thị trường, sức khỏe cộng đồng và năng lực cạnh tranh quốc gia.
Trong nền kinh tế hiện đại, hệ thống bán lẻ không chỉ thực hiện chức năng lưu thông hàng hóa. Với vị trí kết nối trực tiếp giữa sản xuất và tiêu dùng, nhà bán lẻ có khả năng truyền tải yêu cầu của thị trường trở lại hoạt động sản xuất, từ đó góp phần định hình các tiêu chuẩn về chất lượng, nguồn gốc và tính minh bạch.
Điều này đặc biệt có ý nghĩa khi thị trường nội địa duy trì quy mô lớn và tiếp tục tăng trưởng. Theo Cục Thống kê, tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng 10 tháng năm 2026 ước đạt 6.618,9 nghìn tỷ đồng, tăng 13,5% so với cùng kỳ; nếu loại trừ yếu tố giá, mức tăng đạt 7,7%.
Những con số này cho thấy sức sống của thị trường tiêu dùng, đồng thời đặt ra yêu cầu phát triển hệ thống phân phối tương xứng với quy mô và chất lượng tăng trưởng.
Tôi cho rằng bước chuyển quan trọng của ngành bán lẻ là từ vai trò tiêu thụ sản phẩm sang tham gia tổ chức, quản trị và nâng cấp chuỗi giá trị. Khi nhà bán lẻ chủ động xây dựng tiêu chuẩn lựa chọn nhà cung cấp, kiểm soát chất lượng và minh bạch thông tin, những yêu cầu này sẽ tạo động lực để các doanh nghiệp sản xuất nâng cao năng lực quản trị.
Ở tầm quốc gia, việc phát triển hệ thống phân phối thực phẩm an toàn còn góp phần củng cố niềm tin đối với hàng Việt, nâng cao chất lượng tiêu dùng và thúc đẩy thị trường nội địa phát triển theo chiều sâu.
- Từ góc nhìn của Hiệp hội, đâu là hướng đi có tính nền tảng để ngành bán lẻ dẫn dắt quá trình hình thành những chuỗi cung ứng thực phẩm an toàn, có sức cạnh tranh và khả năng phát triển lâu dài?
ThS. Trần Thị Phương Lan: Tôi cho rằng trọng tâm là chuyển từ liên kết mua bán đơn thuần sang liên kết chiến lược giữa sản xuất, chế biến, logistics và phân phối, trên cơ sở chia sẻ trách nhiệm, thông tin và lợi ích.
Muốn có thị trường thực phẩm an toàn, không thể chỉ kiểm soát sản phẩm tại điểm bán. Các tiêu chuẩn chất lượng cần được hình thành và duy trì xuyên suốt chuỗi cung ứng, từ vùng nguyên liệu, cơ sở chế biến đến vận chuyển, bảo quản và phân phối.
Trong đó, nhà bán lẻ có lợi thế nắm bắt nhu cầu tiêu dùng, xu hướng thị trường và những yêu cầu ngày càng cao về chất lượng. Nếu thông tin này được kết nối hiệu quả với nhà sản xuất, chúng ta có thể từng bước chuyển từ sản xuất rồi tìm đầu ra sang tổ chức sản xuất gắn với nhu cầu thị trường.
Hệ thống bán lẻ hiện đại góp phần nâng cao chất lượng phân phối, đáp ứng nhu cầu tiêu dùng thực phẩm an toàn.
Đây cũng là hướng đi quan trọng đối với các hợp tác xã, doanh nghiệp nhỏ và vừa. Khi tham gia chuỗi liên kết ổn định, những đơn vị này có thêm điều kiện chuẩn hóa sản phẩm, đầu tư công nghệ, cải thiện bao bì, truy xuất nguồn gốc và xây dựng thương hiệu.
Đáng chú ý, tại hoạt động kết nối tiêu thụ nông sản, thực phẩm chế biến ở Đồng Tháp tháng 10/2026, Hiệp hội Các nhà bán lẻ Việt Nam đã đề cập yêu cầu tăng cường kết nối giữa địa phương, doanh nghiệp sản xuất và các hệ thống phân phối hiện đại.
Theo tôi, giá trị lâu dài của hoạt động kết nối không chỉ nằm ở số lượng thỏa thuận thương mại mà phải thể hiện ở khả năng hình thành những chuỗi cung ứng ổn định, có tiêu chuẩn chất lượng rõ ràng và mang lại lợi ích hài hòa cho các chủ thể.
Xa hơn, cần xem hệ thống phân phối hiện đại là một trong những động lực nâng cấp nền sản xuất thực phẩm trong nước. Khi tiêu chuẩn thị trường được nâng lên, chất lượng sản phẩm được cải thiện và năng lực đáp ứng các yêu cầu thương mại quốc tế cũng từng bước được củng cố.
- An toàn thực phẩm đang ngày càng trở thành một tiêu chí lựa chọn của người tiêu dùng. Theo bà, yêu cầu này sẽ tác động như thế nào đến mô hình cạnh tranh và triển vọng phát triển của hàng Việt?
ThS. Trần Thị Phương Lan: Tôi cho rằng an toàn thực phẩm cần được nhìn nhận như một khoản đầu tư chiến lược tạo dựng giá trị lâu dài, thay vì chỉ là chi phí để đáp ứng quy định.
Trong môi trường cạnh tranh hiện nay, giá cả vẫn là yếu tố quan trọng, nhưng không còn là cơ sở duy nhất để người tiêu dùng quyết định lựa chọn sản phẩm. Chất lượng ổn định, nguồn gốc rõ ràng và trách nhiệm của doanh nghiệp ngày càng có ý nghĩa đối với việc hình thành niềm tin thị trường.
Đầu tư cho kiểm soát chất lượng giúp doanh nghiệp có điều kiện hạn chế tổn thất hàng hóa, giảm nguy cơ phải thu hồi sản phẩm, nâng cao hiệu quả bảo quản và duy trì uy tín thương hiệu.
Ở chiều ngược lại, hệ thống phân phối có nguồn hàng ổn định, bảo đảm chất lượng cũng sẽ nâng cao hiệu quả vận hành, tăng khả năng giữ chân khách hàng và phát triển quan hệ hợp tác lâu dài với nhà cung cấp.
ThS. Trần Thị Phương Lan, Chủ tịch Hiệp hội Các nhà bán lẻ Việt Nam, tham gia trao đổi về định hướng phát triển thị trường bán lẻ.
Đối với hàng Việt, đây là cơ hội chuyển dần từ cạnh tranh chủ yếu bằng giá sang cạnh tranh bằng chất lượng, khả năng đáp ứng tiêu chuẩn và giá trị thương hiệu.
Tôi cho rằng khi thị trường nội địa đặt ra những yêu cầu ngày càng cao, doanh nghiệp Việt Nam sẽ có thêm động lực nâng cấp sản xuất. Một hệ thống phân phối mạnh, gắn với nền sản xuất có chất lượng, chính là nền tảng quan trọng để nâng sức cạnh tranh của hàng hóa Việt Nam.
- Trong bối cảnh Chính phủ đang thúc đẩy phát triển thị trường bán lẻ hiện đại và chuyển đổi số, bà nhìn nhận đâu là những động lực quan trọng để hình thành hệ sinh thái phân phối thực phẩm minh bạch, hiệu quả?
ThS. Trần Thị Phương Lan: Tôi cho rằng có hai động lực cần được phát huy đồng thời, đó là định hướng chính sách phát triển thị trường và năng lực đổi mới của cộng đồng doanh nghiệp.
Việc Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Chiến lược phát triển thị trường bán lẻ Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2050 tại Quyết định số 2326/QĐ-TTg ngày 21/10/2025 đã tạo cơ sở định hướng quan trọng cho phát triển hệ thống phân phối văn minh, hiện đại và bền vững.
Ngày 4/10/2026, Quyết định số 1922/QĐ-TTg tiếp tục sửa đổi, bổ sung một số nội dung của Chiến lược, góp phần hoàn thiện cơ sở triển khai trong giai đoạn mới.
Theo tôi, điểm quan trọng là chuyển hóa những định hướng đó thành năng lực thực chất của doanh nghiệp, nhất là trong phát triển hạ tầng phân phối, logistics, kết nối cung cầu và ứng dụng công nghệ.
Đối với thị trường thực phẩm, chuyển đổi số có thể tạo ra thay đổi đáng kể trong phương thức quản trị. Khi dữ liệu về nhà cung cấp, lô hàng, quá trình vận chuyển và điều kiện bảo quản được kết nối, doanh nghiệp có thêm công cụ kiểm soát chất lượng và nâng cao hiệu quả vận hành.
Truy xuất nguồn gốc cần được nhìn nhận là một quá trình quản trị thông tin xuyên suốt chuỗi cung ứng, không chỉ dừng ở việc gắn mã QR trên bao bì. Giá trị thực chất nằm ở tính chính xác, khả năng kiểm chứng và trách nhiệm của từng chủ thể đối với dữ liệu cung cấp.
Ở tầm chiến lược, truy xuất nguồn gốc cần được nhìn nhận không chỉ là công cụ kiểm soát chất lượng mà còn là nền tảng hình thành hệ sinh thái phân phối minh bạch, hiện đại. Khi dữ liệu được kết nối xuyên suốt từ sản xuất đến tiêu dùng, doanh nghiệp có điều kiện nâng cao hiệu quả quản trị, tối ưu chi phí và củng cố niềm tin thị trường.
Theo tôi, điều quan trọng là xây dựng cơ chế khuyến khích doanh nghiệp chủ động đầu tư công nghệ, chuẩn hóa dữ liệu và tăng cường liên kết trong toàn chuỗi cung ứng. Đây sẽ là một trong những động lực nâng cao chất lượng tăng trưởng của ngành bán lẻ và sức cạnh tranh của hàng Việt Nam trong giai đoạn tới.
Trong bối cảnh đó, doanh nghiệp cần theo dõi đầy đủ các quy định hiện hành, đồng thời chủ động đầu tư hệ thống quản trị chất lượng, phát triển dữ liệu và năng lực truy xuất phù hợp.
Tôi cho rằng công nghệ chỉ thực sự phát huy giá trị khi được đặt trong một hệ thống quản trị có trách nhiệm. Kết hợp hiệu quả giữa chính sách, công nghệ và năng lực tổ chức chuỗi cung ứng sẽ tạo nền tảng cho ngành bán lẻ phát triển theo hướng hiện đại, minh bạch và bền vững.
- Hướng tới giai đoạn 2026–2030, bà kỳ vọng Hiệp hội Các nhà bán lẻ Việt Nam sẽ phát huy vai trò như thế nào trong việc kết nối nguồn lực, nâng tầm chuỗi giá trị và đưa thị trường thực phẩm Việt Nam phát triển bền vững?
ThS. Trần Thị Phương Lan: Tôi cho rằng vai trò của Hiệp hội trong giai đoạn tới không chỉ là kết nối các doanh nghiệp hội viên mà còn cần góp phần hình thành tiếng nói chung của ngành bán lẻ, thúc đẩy hợp tác và đóng góp ý kiến xây dựng chính sách phát triển thị trường.
Trước hết, cần tăng cường liên kết giữa các hệ thống phân phối với địa phương, doanh nghiệp sản xuất, cơ sở chế biến và hợp tác xã. Hoạt động kết nối phải hướng đến mục tiêu dài hạn là phát triển những chuỗi cung ứng có chất lượng, khả năng thích ứng và sức cạnh tranh.
Thứ hai, Hiệp hội có thể phát huy vai trò thúc đẩy chia sẻ kinh nghiệm quản trị, phổ biến tiêu chuẩn chất lượng, hỗ trợ doanh nghiệp nâng cao năng lực tổ chức nguồn hàng và ứng dụng chuyển đổi số.
Đặc biệt, cần quan tâm đến doanh nghiệp nhỏ và vừa, hợp tác xã, những chủ thể có tiềm năng cung ứng hàng hóa nhưng cần thêm điều kiện để tiếp cận yêu cầu của hệ thống phân phối hiện đại.
Tăng cường liên kết giữa sản xuất và phân phối là nền tảng phát triển chuỗi cung ứng thực phẩm an toàn, minh bạch và bền vững.
Thứ ba, cần thúc đẩy hợp tác giữa các nhà bán lẻ trong những vấn đề mang tính nền tảng như minh bạch thông tin sản phẩm, phát triển chuỗi cung ứng có trách nhiệm và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực.
Về lâu dài, tôi cho rằng mục tiêu phát triển ngành bán lẻ không chỉ được đo bằng số lượng điểm bán hay tốc độ tăng doanh thu, mà còn phải thể hiện ở chất lượng phục vụ, hiệu quả chuỗi cung ứng và những giá trị mang lại cho nền kinh tế.
Một hệ thống bán lẻ phát triển bền vững phải tạo được lợi ích cho cả nhà sản xuất, đơn vị phân phối và người tiêu dùng. Đó cũng là nền tảng để xây dựng thị trường nội địa vững mạnh, phát huy sức mua trong nước và nâng cao vị thế hàng Việt Nam.
Tôi kỳ vọng ngành bán lẻ sẽ ngày càng phát huy vai trò kiến tạo thị trường, thúc đẩy những tiêu chuẩn kinh doanh tiến bộ và trở thành động lực quan trọng trong phát triển nền kinh tế hiện đại.
- Trân trọng cảm ơn bà!
Theo Cục Thống kê, 10 tháng năm 2026, doanh thu bán lẻ hàng hóa tăng 12,9%; doanh thu dịch vụ lưu trú, ăn uống tăng 17% so với cùng kỳ. Đà tăng trưởng của thị trường tiêu dùng tạo thêm cơ hội mở rộng hệ thống phân phối và phát triển các sản phẩm thực phẩm chất lượng.