Thể chế phải trở thành động lực phát triển
Ngày 22/6, tại Hà Nội, Ban Chỉ đạo Trung ương về hoàn thiện thể chế và thực thi pháp luật đã tổ chức Phiên họp thứ nhất dưới sự chủ trì của đồng chí Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, Trưởng Ban Chỉ đạo.
Liên quan tới Báo cáo về tình hình và giải pháp rà soát, sửa đổi, ban hành, bãi bỏ các quy định pháp luật để cắt giảm, đơn giản hoá thủ tục hành chính, điều kiện kinh doanh trong năm 2026, Ban Chỉ đạo xác định, cải cách thủ tục hành chính là một phần quan trọng của cải cách thể chế sâu rộng, góp phần định hình đúng đắn mối quan hệ giữa Nhà nước với người dân, doanh nghiệp trong nền hành chính kiến tạo, phục vụ. Mỗi thủ tục, điều kiện kinh doanh bất hợp lý được cắt giảm là một rào cản được tháo bỏ, một cơ hội phát triển được mở ra. Ban Chỉ đạo đề nghị: Các bộ, cơ quan ngang bộ phải coi việc cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính, điều kiện đầu tư kinh doanh bất hợp lý là nhiệm vụ thường xuyên, liên tục, không chỉ thực hiện trong các chiến dịch ngắn hạn; Chuyển từ tư duy quản lý tiền kiểm sang hậu kiểm trên cơ sở quản trị rủi ro; kiểm soát chặt chẽ việc ban hành mới thủ tục hành chính và điều kiện đầu tư kinh doanh.
Ban Chỉ đạo Trung ương về hoàn thiện thể chế và thực thi pháp luật đã tổ chức Phiên họp thứ nhất dưới sự chủ trì của đồng chí Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, Trưởng Ban Chỉ đạo. Ảnh: VGP
Ban Chỉ đạo đã đặt cải cách thủ tục hành chính trong mối quan hệ trực tiếp với cải cách thể chế sâu rộng, với việc định hình đúng đắn quan hệ giữa Nhà nước với người dân và doanh nghiệp trong nền hành chính kiến tạo, phục vụ. Yêu cầu các bộ, cơ quan ngang bộ phải coi việc cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính, điều kiện đầu tư kinh doanh bất hợp lý là nhiệm vụ thường xuyên, liên tục.
Tại Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng, về định hướng phát triển đất nước giai đoạn 2026 – 2030 nêu rõ: “Tiếp tục đổi mới mạnh mẽ tư duy, thúc đẩy đột phá chiến lược, kiến tạo hệ sinh thái phát triển mới, bảo đảm quan điểm lấy phát triển để ổn định, ổn định để thúc đẩy phát triển và không ngừng nâng cao đời sống, hạnh phúc của Nhân dân; tập trung hoàn thiện toàn diện, đồng bộ thể chế phát triển nhanh, bền vững đất nước, trong đó thể chế chính trị là then chốt, thể chế kinh tế là trọng tâm, các thể chế khác là quan trọng”.
Trong định hướng đó, thể chế chính trị giữ vai trò then chốt, thể chế kinh tế giữ vai trò trọng tâm, các thể chế khác có vị trí quan trọng. Đặt cải cách thủ tục hành chính trong tinh thần này sẽ thấy rõ: thủ tục không chỉ là quy trình xử lý hồ sơ, mà là một bộ phận cụ thể của thể chế; chất lượng thủ tục phản ánh chất lượng vận hành của bộ máy; mức độ thông thoáng của thủ tục phản ánh mức độ cởi mở của môi trường đầu tư, kinh doanh.
Thể chế tốt phải tạo ra chuyển động tích cực trong đời sống, làm cho người dân thuận lợi hơn khi tiếp cận dịch vụ công, doanh nghiệp nhanh hơn khi triển khai dự án, nguồn lực xã hội được huy động hiệu quả hơn, sáng tạo được khuyến khích nhiều hơn. Chính vì vậy, Kết luận Hội nghị Trung ương 2 khóa XIV nhấn mạnh yêu cầu: “Khẩn trương tháo gỡ căn bản các rào cản, điểm nghẽn về thể chế, cơ chế, chính sách. Tập trung rà soát, sửa đổi và hoàn thiện hệ thống pháp luật liên quan đến phát triển nền kinh tế số, đầu tư kinh doanh, đặc biệt trong lĩnh vực đất đai, quy hoạch, thương mại, khoáng sản, xây dựng… góp phần tháo gỡ khó khăn, thúc đẩy sản xuất kinh doanh. Đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính; chuẩn hoá, số hoá toàn bộ quy trình giải quyết thủ tục trên môi trường số, liên thông, chia sẻ dữ liệu giữa các cơ quan; rút ngắn tối đa thời gian, chi phí tuân thủ cho người dân, doanh nghiệp”.
Trước đó, vào tháng 5/2025, trong bài viết với tiêu đề "Đột phá thể chế, pháp luật để đất nước vươn mình", Tổng Bí thư Tô Lâm đã thẳng thắn nhìn nhận: “Công tác xây dựng và thi hành pháp luật vẫn còn không ít hạn chế, bất cập. Một số chủ trương, định hướng của Đảng chưa được thể chế hóa kịp thời, đầy đủ. Tư duy xây dựng pháp luật trong một số lĩnh vực còn thiên về quản lý. Chất lượng pháp luật chưa theo kịp yêu cầu thực tiễn. Còn có những quy định chồng chéo, mâu thuẫn, chưa rõ ràng, cản trở việc thực thi, không thuận lợi cho việc thúc đẩy đổi mới sáng tạo, thu hút và khơi thông nguồn lực đầu tư”.
Những nhận định trên rất đúng và trúng với yêu cầu hiện nay. Khi đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới, đặt mục tiêu tăng trưởng cao hơn, hội nhập sâu hơn, cạnh tranh quyết liệt hơn, thì thể chế phải đi trước một bước. Nếu thể chế thông thoáng, thủ tục đơn giản, trách nhiệm rõ ràng, dữ liệu liên thông, thì nguồn lực xã hội sẽ được giải phóng nhanh hơn.
Tiếp tục cắt giảm các thủ tục, điều kiện kinh doanh
Từ chủ trương của Đảng, Chính phủ đã triển khai các bước đi cụ thể. Công văn số 596/TTg-CĐS của Thủ tướng Chính phủ về tiếp tục thực hiện phân cấp, cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính, điều kiện kinh doanh cho thấy quyết tâm đưa cải cách vào từng đầu việc, từng bộ, ngành, từng mốc thời gian. Chính phủ đã ban hành 11 nghị quyết về cắt giảm, phân cấp, đơn giản hóa thủ tục hành chính, điều kiện kinh doanh và cắt giảm ngành nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện. Sau đó, Thủ tướng Chính phủ tiếp tục chỉ đạo các bộ, cơ quan, địa phương rà soát, hoàn thành việc thực thi các phương án phân cấp, cắt giảm, đơn giản hóa đã báo cáo.
Ảnh minh họa: THCL
Các nhiệm vụ được giao không chung chung mà rất cụ thể: rà soát lại kết quả phân quyền, phân cấp thủ tục hành chính; tiếp tục cắt giảm thực chất các thủ tục, điều kiện kinh doanh tương ứng với ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện đã được cắt giảm; hoàn thành việc ban hành hoặc trình cấp có thẩm quyền ban hành văn bản quy phạm pháp luật để thực thi phương án phân cấp 69 thủ tục hành chính, cắt giảm 31 thủ tục hành chính, đơn giản hóa 24 thủ tục hành chính, cắt giảm 82 điều kiện kinh doanh còn thiếu. Cách làm này cho thấy cải cách thủ tục hành chính đang được chuyển từ khẩu hiệu sang quản trị nhiệm vụ, từ định hướng chung sang sản phẩm cụ thể.
Dự thảo Nghị định sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 118/2025/NĐ-CP do Bộ Tư pháp xây dựng tiếp tục làm rõ yêu cầu hiện đại hóa cơ chế một cửa, một cửa liên thông. Dự thảo sửa đổi, bổ sung, bãi bỏ 13/41 điều, tập trung vào các nội dung như xác định rõ thẩm quyền quản lý nhà nước về Bộ phận Một cửa; phân định trách nhiệm giữa cơ quan quản lý nghiệp vụ và cơ quan vận hành hạ tầng kỹ thuật của Cổng Dịch vụ công quốc gia; quy định về bố trí người của ngành dọc tại địa phương ra Trung tâm Phục vụ hành chính công; tiếp nhận thủ tục hành chính không phụ thuộc địa giới hành chính trong phạm vi tỉnh và trên phạm vi toàn quốc; ứng dụng trí tuệ nhân tạo để hỗ trợ giám sát, đánh giá, kiểm soát chất lượng giải quyết thủ tục hành chính.
Điểm có ý nghĩa rất lớn là nguyên tắc cơ quan tiếp nhận, giải quyết thủ tục hành chính phải khai thác, sử dụng thông tin, dữ liệu đã có trong các cơ sở dữ liệu để thay thế thành phần hồ sơ; không yêu cầu tổ chức, cá nhân cung cấp lại thông tin mà Nhà nước đã có. Đây là bước chuyển từ nền hành chính dựa trên giấy tờ sang nền hành chính dựa trên dữ liệu. Nếu thực hiện tốt, người dân sẽ không còn phải chứng minh lại những thông tin đã có trong hệ thống; doanh nghiệp không phải nộp đi nộp lại các loại giấy tờ qua nhiều cơ quan; cơ quan nhà nước cũng giảm được thời gian kiểm tra hồ sơ thủ công, tăng khả năng giám sát bằng dữ liệu.
Nghị quyết 24/2026/NQ-CP: Tiếp tục đổi mới toàn diện, nâng cao hiệu quả cơ chế một cửa, một cửa liên thông; bảo đảm công khai, minh bạch, tối ưu hóa quy trình, thực hiện thủ tục hành chính không phụ thuộc vào địa giới hành chính; nâng cao năng suất lao động, hiệu lực, hiệu quả quản lý, tạo chuyển biến mạnh mẽ trong quản trị hành chính.