Những "nút thắt" kéo dài
Theo Sở Công Thương Đắk Lắk, trong bối cảnh nền kinh tế số và xu hướng chuyển dịch xanh đang diễn ra mạnh mẽ, việc phát triển các Cụm công nghiệp (CCN) không đơn thuần là tạo ra quỹ đất mà phải tạo ra một hệ sinh thái sản xuất hiện đại, có sức cạnh tranh cao và bền vững. Trong đó, riêng năm 2026 được xác định là thời điểm "bản lề" quan trọng để tỉnh Đắk Lắk cụ thể hóa các mục tiêu trong Quy hoạch tỉnh thời kỳ 2021 - 2030, tầm nhìn đến năm 2050.
Cụm công nghiệp Tân An. Ảnh: Vũ Long
Theo các Quyết định phê duyệt Quy hoạch tỉnh số 1746/QĐ-TTg và 1747/QĐ-TTg, Đắk Lắk vạch ra một lộ trình phát triển công nghiệp quy mô với 56 cụm công nghiệp trên tổng diện tích 2.946 ha. Tính đến thời điểm hiện tại, tỉnh đã thành lập được 21 cụm công nghiệp (diện tích 936,58 ha), trong đó 18 cụm công nghiệp đã hoàn tất quy hoạch chi tiết 1/500. Những con số này cho thấy sự chuẩn bị nghiêm túc về mặt pháp lý và không gian phát triển.
Thực tế ghi nhận nhiều điểm sáng đáng khích lệ trong công tác thu hút đầu tư thứ cấp. Trong đó, các cụm công nghiệp như Cư Kuin và Hòa An đã đạt tỷ lệ lấp đầy tuyệt đối 100%; Cụm công nghiệp Krông Búk 1 đạt xấp xỉ 98% và Cụm công nghiệp M’Drắk đạt 83,72%.
Với 202 dự án đăng ký đầu tư và 161 dự án đang hoạt động ổn định, các cụm công nghiệp đã và đang đóng vai trò "đầu tàu" trong việc giải quyết việc làm tại chỗ cho lao động nông thôn, góp phần quan trọng vào việc chuyển dịch cơ cấu kinh tế từ thuần nông sang công nghiệp - dịch vụ.
Tuy nhiên, nhìn thẳng vào sự thật, năng lực cạnh tranh của các cụm công nghiệp Đắk Lắk vẫn đang bị kìm hãm bởi những "nút thắt" kéo dài. Hạ tầng kỹ thuật tại nhiều nơi vẫn trong tình trạng "chắp vá", thiếu sự đồng bộ giữa hệ thống giao thông nội khu với mạng lưới cấp - thoát nước và chiếu sáng.
Đặc biệt, vấn đề xử lý nước thải đang trở thành rào cản pháp lý và môi trường nghiêm trọng. Điển hình như tại Cụm công nghiệp Tân An 1 và 2, hệ thống xử lý nước thải dù đã được đầu tư nhưng chưa thể vận hành trơn tru, gây lãng phí nguồn lực và làm giảm niềm tin của các nhà đầu tư chiến lược.
Bên cạnh đó, mô hình quản lý cụm công nghiệp sau khi bàn giao về cấp xã (hiện có 16 cụm công nghiệp) đang bộc lộ nhiều bất cập. Nguồn lực tài chính hạn hẹp cùng năng lực chuyên môn về quản lý công nghiệp tại cấp cơ sở còn yếu dẫn đến công tác giải phóng mặt bằng bị đình trệ.
Tình trạng một số doanh nghiệp ngừng hoạt động nhưng chưa được xử lý dứt điểm cũng gây ra sự lãng phí tài nguyên đất đai - thứ vốn đang trở nên đắt đỏ hơn khi giá trị bồi thường cây công nghiệp như cà phê, sầu riêng tăng mạnh.
Hoàn thiện thể chế và khơi thông nguồn lực đầu tư
Theo Sở Công Thương Đắk Lắk, năm 2026, tỉnh đứng trước cơ hội lớn khi sở hữu vị trí trung tâm vùng Tây Nguyên, kết nối thuận lợi với các cảng biển duyên hải miền Trung và các nước tiểu vùng sông Mê Kông. Để biến tiềm năng thành động lực tăng trưởng, tỉnh cần thực hiện một cuộc cách mạng trong phương thức phát triển cụm công nghiệp theo hướng "Đồng bộ - Số hóa - Xanh hóa".
Phối cảnh nhà máy cà phê Trung Nguyên Legend trong cụm công nghiệp Tân An. Ảnh: Vũ Long
Nhiệm vụ trọng tâm hàng đầu là tham mưu UBND tỉnh Đắk Lắk trình HĐND tỉnh ban hành Nghị quyết về chính sách hỗ trợ đầu tư hạ tầng kỹ thuật cụm công nghiệp. Đây sẽ là "đòn bẩy" tài chính quan trọng để thu hút các chủ đầu tư hạ tầng chuyên nghiệp. Song song đó, việc ban hành Bộ tiêu chí lựa chọn chủ đầu tư và Quy chế phối hợp quản lý nhà nước sẽ giúp minh bạch hóa môi trường đầu tư, loại bỏ các nhà đầu tư năng lực kém, "giữ chỗ" gây lãng phí.
Hiện nay, Giấy phép môi trường và hệ thống xử lý nước thải tập trung không còn là thủ tục hành chính đơn thuần mà là "giấy thông hành" để hàng hóa vào thị trường quốc tế. Tỉnh Đắk Lắk cần quyết liệt chỉ đạo Sở Nông nghiệp và Môi trường đẩy nhanh thủ tục cho Cụm công nghiệp Tân An 1 & 2, đồng thời nghiên cứu chính sách hỗ trợ các doanh nghiệp bị ảnh hưởng do chậm hạ tầng xử lý nước thải. Mục tiêu là biến mỗi cụm công nghiệp thành một khu vực sản xuất sạch, đáp ứng tiêu chuẩn ESG (Môi trường - Xã hội - Quản trị).
Mô hình quản trị cụm công nghiệp tập trung dựa trên nền tảng số sẽ được triển khai để hỗ trợ giám sát an ninh, phòng cháy chữa cháy và xúc tiến đầu tư. Việc công khai quy hoạch chi tiết, danh mục hạng mục ưu tiên đầu tư trên các nền tảng số sẽ giúp doanh nghiệp rút ngắn tối đa thời gian tìm hiểu và chuẩn bị hồ sơ. Đồng thời, tỉnh cần tận dụng lợi thế về nguồn nguyên liệu dồi dào tại chỗ (cà phê, trái cây...) để hình thành các chuỗi giá trị chế biến sâu, giảm chi phí logistics thông qua việc kết nối hạ tầng giao thông đối ngoại đồng bộ.
Năm 2026, phát triển cụm công nghiệp tại Đắk Lắk không chỉ là câu chuyện xây dựng nhà xưởng, mà là hành trình định vị lại thương hiệu công nghiệp của tỉnh.