Nền tảng vững chắc, dư địa còn lớn
Theo Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương), năm 2025 đánh dấu một cột mốc quan trọng khi quy mô thương mại điện tử đạt khoảng 31 tỷ USD, đưa Việt Nam vào Top 10 thế giới và Top 3 ASEAN. Đây không chỉ là con số ấn tượng mà còn phản ánh sự chuyển dịch rõ nét trong cách doanh nghiệp tiếp cận thị trường quốc tế.
Bước sang năm 2026, nền tảng tổng hợp và khai thác dữ liệu thông minh Metric.vn dự báo, tổng doanh số thương mại điện tử Việt Nam trong quý I/2026 có thể đạt khoảng 134,6 nghìn tỷ đồng, tăng 32,74% so với cùng kỳ năm 2025. Sản lượng giao dịch ước đạt 1.036 triệu sản phẩm, tăng 9%.
Đáng chú ý, theo Cục Xuất nhập khẩu, cơ cấu thương mại điện tử đã có sự thay đổi tích cực, chuyển dần từ tăng trưởng về lượng sang nâng cao chất lượng. Nhiều doanh nghiệp đã đầu tư bài bản hơn vào vận hành, logistics và marketing số, từng bước xây dựng nền tảng xuất khẩu bền vững.
Thương mại điện tử của Việt Nam thời gian có bước tăng trưởng mạnh mẽ, phát triển cả về số lượng và chất lượng. Ảnh minh họa
Cùng với đó, khung khổ pháp lý cho thương mại điện tử tiếp tục được hoàn thiện thông qua việc Quốc hội thông qua Luật Thương mại điện tử 2025 (có hiệu lực từ tháng 7/2026) và Bộ Công Thương phê duyệt Kế hoạch tổng thể phát triển thương mại điện tử quốc gia giai đoạn 2026 - 2030 (ngày 3/6/2025) đã tạo hành lang pháp lý quan trọng để doanh nghiệp yên tâm mở rộng hoạt động thương mại điện tử.
Thống kê của Cục Xuất nhập khẩu cho thấy, năm 2025, tốc độ tăng trưởng xuất khẩu thương mại điện tử đạt 78%, với tổng giá trị xuất nhập khẩu qua kênh này đạt 4,45 tỷ USD.
Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả tích cực, thương mại điện tử xuyên biên giới vẫn đang đối mặt với nhiều thách thức. Thị trường xuất khẩu chưa cân đối khi còn phụ thuộc vào một số khu vực lớn như Mỹ, EU, Trung Quốc. Cơ cấu hàng hóa cũng chưa đa dạng, chủ yếu vẫn là gia công, OEM. Bên cạnh đó, chi phí logistics cao, thời gian giao hàng kéo dài, cùng với hạn chế về nhân lực số và rủi ro thanh toán quốc tế đang là những điểm nghẽn cần sớm tháo gỡ.
Ở góc độ địa phương, "bức tranh" phát triển thương mại điện tử xuyên biên giới cho thấy sự phân hóa rõ rệt nhưng cũng mở ra nhiều cơ hội. Tuyến biên giới phía Bắc đã hình thành các khu thí điểm giúp rút ngắn thời gian thông quan từ khoảng 24 giờ xuống dưới 4 giờ, tạo điều kiện đẩy mạnh xuất khẩu hàng hoá.
Vùng Đồng bằng sông Hồng chiếm khoảng 38% số lượng nhà bán hàng, trong khi TP. Hồ Chí Minh dẫn đầu với khoảng 41% tổng doanh thu thương mại điện tử xuyên biên giới. Các khu vực như Đồng bằng sông Cửu Long, Tây Nguyên hay Duyên hải Nam Trung Bộ đang từng bước định hình lợi thế riêng, từ nông sản, thủ công mỹ nghệ đến nội thất và sản phẩm chế biến sâu.
Xu hướng chung cho thấy, thương mại điện tử xuyên biên giới tại Việt Nam đã chuyển từ giai đoạn thử nghiệm sang mở rộng quy mô, với sự tham gia ngày càng lớn của doanh nghiệp nhỏ và vừa. Sự phát triển mạnh các dịch vụ Fulfillment (hoàn tất đơn hàng) ngay tại đô thị nhằm rút ngắn thời gian giao hàng chặng cuối và hỗ trợ các cá nhân, doanh nghiệp nhỏ khởi nghiệp xuất khẩu đang dần trở thành xu hướng mới.
Bốn trụ cột chính trong giai đoạn 2026 - 2030
Từ thực tiễn trên, trao đổi với phóng viên Báo Công Thương bên lề hội thảo “Thương mại điện tử thúc đẩy xuất khẩu - Thực trạng và giải pháp” diễn ra ngày 7/4, ông Trần Thanh Hải, Phó Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu cho rằng, thương mại điện tử xuyên biên giới trong giai đoạn tới sẽ tập trung vào việc tìm kiếm động lực tăng trưởng mới, với định hướng phát triển dựa trên bốn trụ cột chính.
Trụ cột thứ nhất là sản xuất, với yêu cầu nâng cao năng lực nội tại của doanh nghiệp. Theo đó, cần phát triển công nghiệp nền tảng, chủ động nguyên liệu, đẩy mạnh nghiên cứu và phát triển, đồng thời xây dựng thương hiệu quốc tế thay vì chỉ dừng lại ở gia công.
Ông Trần Thanh Hải, Phó Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương) trao đổi thông tin với phóng viên Báo Công Thương. Ảnh: Đồng Cường
Trụ cột thứ hai là thị trường, trong đó việc đàm phán các hiệp định thương mại tự do mới sẽ đóng vai trò quan trọng nhằm mở rộng không gian xuất khẩu. Song song, cần phát triển hệ sinh thái thanh toán quốc tế và đa dạng hóa thị trường để giảm phụ thuộc.
Ở trụ cột xúc tiến, định hướng đặt ra là đổi mới toàn diện hoạt động xúc tiến thương mại, gắn với xây dựng thương hiệu quốc gia cho các sản phẩm, đặc biệt là nông sản. Việc đáp ứng các tiêu chuẩn xanh, truy xuất nguồn gốc và ứng dụng công nghệ số sẽ trở thành yêu cầu bắt buộc để hàng hóa Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.
Cuối cùng là trụ cột logistics, yếu tố được xem là dư địa lớn để bứt phá. Theo ông Trần Thanh Hải, cần phát huy tối đa lợi thế địa kinh tế, đầu tư mạnh vào các trung tâm logistics thương mại điện tử quốc tế, hệ thống kho ngoại quan, đồng thời tối ưu chi phí và thúc đẩy chiến lược “Go Global” (Chương trình hỗ trợ doanh nghiệp Việt Nam ra thế giới) cho doanh nghiệp Việt.
Thương mại điện tử xuyên biên giới đang mở ra không gian phát triển mới cho xuất khẩu Việt Nam. Việc tận dụng tốt cơ hội từ công nghệ, thị trường và các hiệp định thương mại sẽ giúp doanh nghiệp nâng cao năng lực cạnh tranh, từng bước tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu. Đồng thời, đây cũng là động lực quan trọng thúc đẩy chuyển dịch mô hình tăng trưởng theo hướng bền vững, hiện đại.