Cầu nối đưa pháp luật đến gần người tiêu dùng
Ngày 29/9, Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia, Bộ Công Thương tổ chức Hội nghị sơ kết thực hiện Đề án triển khai Quyết định số 1012/QĐ-TTg ngày 31/8/2023 của Thủ tướng Chính phủ ban hành Kế hoạch triển khai thi hành Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng giai đoạn 2024 - 2026.
Phát biểu tại hội nghị, ông Bùi Thanh Thủy - Phó Chủ tịch kiêm Tổng thư ký Hội Bảo vệ người tiêu dùng Việt Nam nhấn mạnh, Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng năm 2023 có hiệu lực từ ngày 1/7/2024 đã tạo khuôn khổ pháp lý mới, toàn diện hơn cho công tác bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, phù hợp với sự phát triển nhanh chóng của thương mại điện tử, kinh tế số và các phương thức giao dịch mới.
Trong bối cảnh đó, việc triển khai đồng bộ hoạt động tuyên truyền, phổ biến, tập huấn và nâng cao năng lực cho các chủ thể tham gia bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng có ý nghĩa đặc biệt quan trọng.
Quyết định số 373/QĐ-BCT ngày 22/2/2024 của Bộ Công Thương phê duyệt Đề án triển khai Quyết định số 1012/QĐ-TTg xác định các tổ chức xã hội tham gia bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng là một trong những nhóm chủ thể quan trọng của Đề án; đồng thời đặt mục tiêu 100% Hội Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng trên cả nước được tuyên truyền, phổ biến, tập huấn và tiếp nhận tài liệu chuyên sâu về Luật và các văn bản hướng dẫn thực thi.
Đặc biệt, Hội Bảo vệ người tiêu dùng Việt Nam được giao phối hợp với Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia trong xây dựng tài liệu, tổ chức tập huấn, tuyên truyền và phổ biến các điểm mới của Luật; các tổ chức xã hội khác được khuyến khích chủ động đề xuất và phối hợp triển khai các hoạt động thuộc khuôn khổ Đề án.
Ông Bùi Thanh Thủy - Phó Chủ tịch kiêm Tổng thư ký Hội Bảo vệ người tiêu dùng Việt Nam phát biểu tại hội nghị.
Theo ông Bùi Thanh Thủy, hơn 2 năm qua, hệ thống hội bảo vệ người tiêu dùng Việt Nam trên địa bàn cả nước đã hoạt động rất tích cực, tham gia có trách nhiệm và đạt nhiều kết quả trong việc triển khai thực hiện Đề án.
Trong đó, nổi bật là phối hợp đưa các quy định mới của Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng năm 2023 đến gần hơn với người dân, doanh nghiệp và các tổ chức có liên quan. Hội Bảo vệ người tiêu dùng Việt Nam cùng các hội địa phương đã tham gia nhiều hội nghị, hội thảo, chương trình tập huấn và hoạt động truyền thông được tổ chức tại miền Bắc, miền Trung và miền Nam.
Thông qua các tọa đàm, diễn đàn do Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia tổ chức, nhiều nội dung của Luật được phổ biến tới các chủ thể liên quan, từ trách nhiệm của tổ chức, cá nhân kinh doanh đến quyền và nghĩa vụ của người tiêu dùng. Các vấn đề về hợp đồng theo mẫu, điều kiện giao dịch chung, giao dịch trên không gian mạng và bảo vệ người tiêu dùng dễ bị tổn thương cũng được đưa vào nội dung tuyên truyền.
Cùng với phổ biến pháp luật, các chương trình tập huấn giai đoạn 2024 - 2026 tạo điều kiện để cán bộ, hội viên và tuyên truyền viên của các hội cập nhật quy định mới, trao đổi kinh nghiệm thực tiễn và nâng cao năng lực tư vấn, hỗ trợ người tiêu dùng.
"Với vị trí gần người tiêu dùng và khả năng tiếp nhận trực tiếp các vấn đề nảy sinh trong đời sống tiêu dùng, hệ thống Hội có điều kiện phản ánh khó khăn, vướng mắc từ thực tiễn đến cơ quan quản lý nhà nước. Thông qua hội nghị, hội thảo, tọa đàm và hoạt động phối hợp với Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia, Sở Công Thương cùng các cơ quan liên quan, các Hội góp phần tạo kênh kết nối hai chiều: chuyển tải chính sách tới người tiêu dùng, đồng thời chuyển tải tiếng nói và nhu cầu thực tiễn của người tiêu dùng tới cơ quan hoạch định và thực thi chính sách", ông Bùi Thanh Thủy khẳng định.
Đưa bảo vệ người tiêu dùng theo kịp những phương thức giao dịch mới
Theo ông Bùi Thanh Thủy, người tiêu dùng là đối tượng hưởng lợi cuối cùng và là chủ thể quan trọng nhất trong quá trình triển khai các chính sách bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng. Thông qua mạng lưới hội và các hoạt động của Đề án, người dân có thêm cơ hội tiếp cận thông tin pháp luật bằng những hình thức dễ hiểu hơn, nhận diện tốt hơn quyền và trách nhiệm của mình; đồng thời nâng cao kỹ năng phòng ngừa rủi ro khi giao kết hợp đồng, mua sắm trực tuyến hoặc sử dụng các dịch vụ mới.
Nội dung truyền thông cũng ngày càng hướng tới những vấn đề sát thực tế như giao dịch trên nền tảng số, minh bạch thông tin, trách nhiệm của KOL, KOC, an toàn sản phẩm, bảo vệ người tiêu dùng dễ bị tổn thương và tư vấn giải quyết tranh chấp.
Toàn cảnh hội nghị.
Từ thực tiễn triển khai giai đoạn 2024 - 2026, ông Bùi Thanh Thủy đề xuất, thứ nhất tiếp tục phát huy và thể chế hóa rõ hơn vai trò của các hội trong hệ sinh thái bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng. Theo đó, cần chuyển từ việc ghi nhận vai trò mang tính nguyên tắc sang cơ chế giao nhiệm vụ cụ thể, gắn trách nhiệm với điều kiện bảo đảm về nguồn lực. Tiếp tục hoàn thiện khung pháp lý về cơ chế giao nhiệm vụ, cụ thể hóa các quy định của Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng năm 2023 đối với Hội Bảo vệ người tiêu dùng Việt Nam và các hội địa phương trong tuyên truyền, tư vấn, hỗ trợ và giải quyết tranh chấp.
Thứ hai, tăng cường năng lực cho mạng lưới Hội tại địa phương. Tiếp tục tổ chức tập huấn chuyên sâu, cập nhật các vấn đề mới phát sinh; xây dựng bộ tài liệu, ngân hàng tình huống, tài liệu hỏi - đáp và hướng dẫn nghiệp vụ dùng chung cho hệ thống Hội.
Thứ ba, đổi mới mạnh mẽ công tác truyền thông chính sách. Chuyển từ tuyên truyền chủ yếu theo sự kiện sang truyền thông thường xuyên, đa nền tảng; chú trọng video ngắn, infographic, tình huống thực tế và nội dung phù hợp với từng nhóm người tiêu dùng, đặc biệt về thương mại điện tử, nền tảng số, dữ liệu cá nhân, quảng cáo trực tuyến, KOL/KOC và nhóm dễ bị tổn thương.
Thứ tư, xây dựng cơ chế phối hợp và chia sẻ thông tin hiệu quả hơn. Tăng cường liên kết giữa Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia - Sở Công Thương - Hội Bảo vệ người tiêu dùng - doanh nghiệp - hiệp hội ngành nghề - cơ quan báo chí; từng bước hình thành cơ chế chia sẻ dữ liệu về phản ánh, khiếu nại, cảnh báo và các vấn đề tiêu dùng nổi lên.
Thứ năm, chú trọng nguồn lực và điều kiện hoạt động cho các Hội. Việc giao thêm vai trò cho tổ chức xã hội cần gắn với cơ chế hỗ trợ phù hợp về đào tạo nhân lực, tài liệu, công nghệ và nguồn lực thực hiện nhiệm vụ; đồng thời khuyến khích xã hội hóa đúng quy định.
Thứ sáu, tăng cường theo dõi và đánh giá kết quả. Trong giai đoạn tiếp theo nên xây dựng bộ chỉ số đo lường như số người tiêu dùng được tiếp cận, số cán bộ Hội được đào tạo, số vụ việc tư vấn/hỗ trợ, tỷ lệ giải quyết thành công, mức độ hiểu biết pháp luật và mức độ hài lòng đối với hoạt động hỗ trợ.
Theo ông Bùi Thanh Thủy, giai đoạn 2024 - 2026 cho thấy vai trò của các hội bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng đang được mở rộng từ tập huấn, nâng cao năng lực sang tham gia thực thi pháp luật, hỗ trợ người dân và làm cầu nối giữa Nhà nước với người tiêu dùng.
"Việc tiếp tục củng cố mạng lưới hội, nâng cao năng lực chuyên môn, tăng cường nguồn lực và thiết lập cơ chế phối hợp thường xuyên được kỳ vọng sẽ góp phần đưa Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng năm 2023 đi sâu hơn vào thực tiễn, qua đó giúp quyền lợi của người tiêu dùng được bảo vệ sớm hơn, gần hơn và hiệu quả hơn", lãnh đạo Hội Bảo vệ người tiêu dùng Việt Nam khẳng định.
Theo thống kê, năm 2025, thông qua Hệ thống Tổng đài tư vấn và hỗ trợ người tiêu dùng 1800.6838, Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia đã tiếp nhận 14.868 cuộc gọi của người tiêu dùng trên cả nước; trong đó 9.513 cuộc gọi được tổng đài viên trực tiếp xử lý, đạt tỷ lệ khoảng 64%.
Nội dung tư vấn tập trung vào các vấn đề phát sinh trong giao dịch tiêu dùng, khiếu nại, tranh chấp hợp đồng, phản ánh hành vi vi phạm pháp luật của tổ chức, cá nhân kinh doanh, qua đó hỗ trợ người tiêu dùng bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp theo quy định.