Hồ sơ đúng đến đâu, hoàn thuế đến đó
Chính sách thuế thời gian qua có nhiều thay đổi theo hướng tạo thuận lợi cho người nộp thuế. Tuy nhiên, thực tiễn triển khai vẫn phát sinh những vướng mắc về thủ tục hành chính, hóa đơn và sự đồng bộ giữa các quy định. Đây cũng là những vấn đề được cộng đồng doanh nghiệp quan tâm, nhất là khi các thủ tục thuế có thể ảnh hưởng đến tiến độ hoạt động và khả năng tiếp cận nguồn vốn.
Phóng viên Báo Công Thương đã trao đổi với luật sư Nguyễn Văn Được, Tổng giám đốc Công ty TNHH Kế toán và Tư vấn Thuế Trọng Tín, về những điểm cần tháo gỡ nhằm tạo thuận lợi cho doanh nghiệp và hộ kinh doanh.
Luật sư Nguyễn Văn Được, Tổng Giám đốc Công ty TNHH Kế toán và Tư vấn Thuế Trọng Tín.
- Thưa ông, qua tiếp xúc với doanh nghiệp, ông nhận thấy những vướng mắc nào về thuế và thủ tục hành chính cần được ưu tiên tháo gỡ?
Luật sư Nguyễn Văn Được: Về cơ bản, chính sách thuế của chúng ta đã có những thay đổi toàn diện, đáp ứng nhu cầu thực tế và giúp người nộp thuế thuận tiện hơn. Tuy nhiên, vẫn còn một số thủ tục hành chính chưa đồng bộ giữa các luật cũng như giữa các văn bản pháp luật về thuế.
Chẳng hạn, trong lĩnh vực hóa đơn, một số doanh nghiệp gặp khó khăn khi thay đổi thông tin sử dụng hóa đơn hoặc đăng ký sử dụng hóa đơn mới do vướng mắc liên quan đến các quy định trước đây và những hệ lụy tồn tại từ trước. Có trường hợp người đại diện theo pháp luật của doanh nghiệp hoặc cá nhân từng điều hành doanh nghiệp đã tạm ngừng hoạt động, giải thể nhưng những vấn đề liên quan vẫn gây trở ngại cho quá trình thực hiện thủ tục. Điều này kéo dài thời gian xử lý và làm chậm quá trình gia nhập thị trường của doanh nghiệp.
Bên cạnh đó, một số chính sách khi đi vào thực tiễn chưa được người nộp thuế hiểu đầy đủ. Công tác tuyên truyền, phổ biến pháp luật chưa thực sự sâu rộng khiến một bộ phận doanh nghiệp, hộ kinh doanh còn chưa nắm vững cách thực hiện quy định.
Một mong muốn khác của cộng đồng doanh nghiệp là chính sách thuế cần có tính ổn định lâu dài hơn, tránh thay đổi đột ngột hoặc với tần suất quá dày. Khi quy định liên tục thay đổi, người nộp thuế khó theo kịp và phải dành thêm thời gian, nguồn lực để cập nhật, điều chỉnh hoạt động. Vì vậy, quá trình xây dựng, ban hành chính sách cần được chuẩn bị kỹ lưỡng, đồng thời có giải pháp hỗ trợ để doanh nghiệp tiếp cận và thực hiện hiệu quả.
- Thực tế có trường hợp doanh nghiệp mua hàng, nhận hóa đơn từ đơn vị nhưng sau đó đơn vị phát hoá đơn bỏ địa chỉ kinh doanh hoặc bị xác định có rủi ro cao về thuế, dẫn đến hồ sơ hoàn thuế bị vướng mắc. Ông đề xuất giải pháp nào để xử lý tình trạng này?
Luật sư Nguyễn Văn Được: Vướng mắc này vừa xuất hiện trong quá trình hoàn thuế vừa ảnh hưởng đến việc quyết toán thuế của doanh nghiệp. Khi mua phải hóa đơn từ doanh nghiệp có rủi ro cao về thuế, bên mua có thể gặp khó khăn trong việc giải quyết hồ sơ hoàn thuế, xác định chi phí được trừ và khấu trừ thuế giá trị gia tăng.
Cần phân biệt rõ giữa hóa đơn bất hợp pháp đã được cơ quan nhà nước có thẩm quyền xác định với những trường hợp mới được nhận diện là có rủi ro cao về thuế. Đối với hóa đơn bất hợp pháp, việc xử lý phải tuân thủ quy định của pháp luật. Tuy nhiên, có những trường hợp doanh nghiệp thực hiện giao dịch thực chất, tuân thủ quy định nhưng hồ sơ vẫn bị xem xét, loại trừ do những rủi ro liên quan đến bên bán. Điều này gây khó khăn cho doanh nghiệp trong quá trình thực hiện nghĩa vụ thuế.
Tôi đã có kiến nghị rằng không nên để một vướng mắc kéo dài ảnh hưởng đến toàn bộ hồ sơ của doanh nghiệp. Theo đó, cần xem xét tách biệt các nội dung trong hồ sơ hoàn thuế, phần nào đã đầy đủ, đáp ứng quy định thì giải quyết trước, phần chưa rõ ràng thì tiếp tục kiểm tra, xác minh theo quy định pháp luật.
Cách làm này sẽ giúp khai thông nguồn lực, giảm thời gian chờ đợi và tạo điều kiện cho doanh nghiệp duy trì hoạt động. Việc xử lý cũng cần dựa trên hồ sơ, chứng từ và kết quả xác minh cụ thể, bảo đảm quyền lợi chính đáng của người nộp thuế, đồng thời không bỏ qua các trường hợp vi phạm đã được xác định.
Tạo động lực chuyển đổi tự nguyện
- Trong dự thảo Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa, việc đơn giản hóa tổ chức quản lý, kế toán cho doanh nghiệp nhỏ được đặt ra nhằm hỗ trợ hoạt động kinh doanh. Theo ông, những thay đổi này có đủ sức tạo động lực để hộ kinh doanh chuyển đổi lên doanh nghiệp không?
Luật sư Nguyễn Văn Được: Theo tôi, việc đơn giản hóa chế độ kế toán, tổ chức quản lý là cần thiết nhưng chưa phải yếu tố then chốt quyết định hộ kinh doanh có chuyển đổi lên doanh nghiệp hay không.
Hiện nay, hộ kinh doanh có thể tự ghi chép các khoản thu, chi, thực hiện kê khai và nộp thuế hoặc sử dụng dịch vụ hỗ trợ từ bên ngoài. Vì vậy, việc giảm bớt yêu cầu về tổ chức kế toán có thể góp phần tạo thuận lợi, nhưng muốn thúc đẩy chuyển đổi thực chất thì cần xem xét tổng thể chính sách thuế, thủ tục hành chính, kế toán và các quy định liên quan.
Ổn định chính sách và đơn giản hóa thủ tục thuế sẽ tạo thuận lợi cho doanh nghiệp, hộ kinh doanh.
Theo tôi, cần rà soát, sửa đổi những quy định đang tạo lợi thế cho hộ kinh doanh so với doanh nghiệp, đồng thời thiết kế chính sách hỗ trợ phù hợp cho doanh nghiệp sau chuyển đổi. Khi nhận thấy việc thành lập doanh nghiệp đem lại những lợi ích thiết thực, cùng với cơ chế hỗ trợ và thủ tục thuận lợi, hộ kinh doanh sẽ có thêm động lực tự nguyện chuyển đổi thay vì chỉ thực hiện theo lời kêu gọi.
Chính sách cũng cần bảo đảm tính công bằng, bình đẳng giữa các chủ thể kinh doanh. Chẳng hạn, quy định về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực thuế cần được xem xét đồng bộ để người kinh doanh hiểu rõ trách nhiệm và nghĩa vụ khi hoạt động dưới từng loại hình.
Mục tiêu là tạo ra môi trường mà hộ kinh doanh thấy được lợi ích khi chuyển đổi lên doanh nghiệp, từ đó chủ động lựa chọn mô hình phù hợp với định hướng phát triển của mình.
- Nhiều hộ kinh doanh lo rằng lên doanh nghiệp sẽ phải ghi chép sổ sách kế toán phức tạp hơn. Theo ông, sổ sách của doanh nghiệp siêu nhỏ nên đơn giản đến mức nào để không trở thành gánh nặng?
Luật sư Nguyễn Văn Được: Theo tôi, thiết kế chế độ kế toán tương đồng giữa hộ kinh doanh và doanh nghiệp siêu nhỏ là hướng có thể xem xét để giảm áp lực cho các chủ thể mới chuyển đổi.
Về nguyên tắc, việc ghi chép sổ sách không nhất thiết phải quá phức tạp. Hiện nay, các phần mềm kế toán và phần mềm bán hàng đã hỗ trợ tự động hóa nhiều khâu ghi nhận thông tin, giúp hộ kinh doanh thuận tiện hơn trong quá trình quản lý doanh thu, chi phí.
Đối với doanh nghiệp siêu nhỏ, nếu chế độ kế toán được thiết kế theo phương pháp ghi đơn, không yêu cầu sử dụng hệ thống tài khoản kế toán phức tạp, thì việc ghi chép có thể trở nên dễ tiếp cận hơn. Điều quan trọng là sổ sách vẫn phải phản ánh được doanh thu, chi phí, nghĩa vụ thuế và các khoản tài chính liên quan, đáp ứng yêu cầu quản lý theo quy định.
Tuy nhiên, cần lưu ý việc áp dụng phương pháp ghi đơn cho doanh nghiệp siêu nhỏ hiện mới là nội dung dự thảo, chưa phải quy định đã có hiệu lực. Việc xây dựng chế độ kế toán cần hướng tới sự đơn giản, dễ thực hiện nhưng vẫn bảo đảm thông tin cần thiết phục vụ công tác quản lý và hoạt động của doanh nghiệp.
Bên cạnh việc hoàn thiện quy định, công tác truyền thông, hướng dẫn cũng rất quan trọng. Cơ quan quản lý cần giúp hộ kinh doanh và doanh nghiệp hiểu rõ cách thức ghi chép, kê khai, thực hiện nghĩa vụ thuế, tránh tâm lý cho rằng chuyển đổi lên doanh nghiệp đồng nghĩa với việc phải gánh thêm những thủ tục quá phức tạp.
Nếu chế độ kế toán được thiết kế phù hợp, đi kèm hướng dẫn dễ hiểu và các chính sách hỗ trợ thiết thực, hộ kinh doanh sẽ có thêm điều kiện chuyển đổi, còn doanh nghiệp siêu nhỏ có thể tập trung nguồn lực cho hoạt động sản xuất, kinh doanh.
Theo luật sư Nguyễn Văn Được, tháo gỡ vướng mắc trong hoàn thuế, ổn định chính sách thuế và đơn giản hóa chế độ kế toán là những giải pháp cần được triển khai đồng bộ. Khi môi trường kinh doanh thuận lợi, chi phí tuân thủ giảm và quyền lợi được bảo đảm, hộ kinh doanh sẽ có thêm động lực tự nguyện chuyển đổi lên doanh nghiệp.