Hàng nhập khẩu gian lận thuế hoặc giả mạo xuất xứ khi thâm nhập thị trường có thể tạo lợi thế giá không chính đáng, gây sức ép lên những doanh nghiệp thực hiện đầy đủ nghĩa vụ. Với hàng giả, sản phẩm xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ, hệ lụy còn tác động đến uy tín thương hiệu, quyền lợi người tiêu dùng và hoạt động sản xuất trong nước.
Lực lượng Hải quan khu vực II là 'tấm khiên' kiểm soát hàng rủi ro, bảo vệ doanh nghiệp chân chính.
Từ thực tiễn quản lý, Chi cục Hải quan khu vực II xác định đấu tranh với các hành vi trên là nhiệm vụ thường xuyên, được triển khai xuyên suốt từ thu thập dữ liệu, nhận diện rủi ro đến xác minh và xử lý vi phạm.
Chia sẻ với phóng viên Báo Công Thương, lãnh đạo Đội Kiểm soát hải quan, Chi cục Hải quan khu vực II cho biết, đơn vị đang tập trung nâng cao năng lực cảnh báo sớm, lựa chọn đúng trọng điểm và đấu tranh với các đường dây có dấu hiệu vi phạm. Cách tiếp cận này nhằm tập trung nguồn lực vào những lĩnh vực tiềm ẩn nguy cơ cao, đồng thời hạn chế ảnh hưởng đến hoạt động thương mại hợp pháp.
Nhận diện nguy cơ trước khi hàng đến cửa khẩu
Theo Đội Kiểm soát hải quan, các đơn vị nghiệp vụ tăng cường thu thập, phân tích thông tin trước khi hàng đến cửa khẩu. Doanh nghiệp, tuyến đường, mặt hàng và phương thức vận chuyển được xem xét trong mối liên hệ với nhau để lựa chọn trọng điểm kiểm tra.
Những nhóm hàng được chú ý là những hàng có thuế suất cao, hàng có chênh lệch lớn về thuế giữa các nước xuất xứ, hàng chịu biện pháp phòng vệ thương mại và hàng có nguy cơ giả mạo xuất xứ. Hoạt động chuyển tải qua Việt Nam để né thuế cũng nằm trong diện cần theo dõi.
Đối với các loại hình gia công, sản xuất xuất khẩu, tạm nhập tái xuất, quá cảnh và chuyển khẩu, yêu cầu kiểm soát được đặt trong đặc điểm của từng hoạt động. Những chính sách tạo thuận lợi cần được thực hiện đúng mục đích; dấu hiệu lợi dụng chính sách để đưa hàng vào tiêu thụ trái quy định hoặc gian lận phải được phát hiện, xác minh kịp thời.
Công tác thu thập thông tin được duy trì cả trước, trong và sau thông quan. Đội Kiểm soát hải quan, Phòng Quản lý rủi ro, Đội Phúc tập và Kiểm tra sau thông quan thường xuyên tổng hợp thông tin trong và ngoài nước, cảnh báo những nguy cơ cho các đơn vị trực tiếp làm thủ tục.
Việc theo dõi xuyên suốt giúp cơ quan hải quan có thêm căn cứ đánh giá những dấu hiệu khó nhận biết nếu chỉ xem xét một tờ khai riêng lẻ. Thông tin từ các khâu nghiệp vụ có thể bổ sung cho nhau, phục vụ việc xác định đúng đối tượng và nội dung cần kiểm tra.
Theo thống kê 6 tháng đầu năm 2026, Chi cục đã chủ trì phát hiện, bắt giữ 3.347 vụ vi phạm, với trị giá hàng hóa vi phạm ước tính hơn 4.137 tỷ đồng; chuyển cơ quan có thẩm quyền kiến nghị khởi tố 18 vụ việc. Số liệu về vi phạm hải quan nói chung phần nào phản ánh khối lượng công việc kiểm soát và xử lý của các đơn vị.
Kết nối lực lượng, xử lý toàn bộ đường dây
Đối với hàng giả và hàng xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ, việc kiểm tra tại cửa khẩu cần được hỗ trợ bằng thông tin về sản phẩm, chủ thể quyền và hoạt động lưu thông hàng hóa. Vì vậy, Chi cục Hải quan khu vực II chú trọng trao đổi với lực lượng chức năng và chủ sở hữu quyền theo quy định.
Theo báo cáo của Đội Kiểm soát hải quan, các đầu mối phối hợp gồm lực lượng điều tra chống buôn lậu, Công an, Bộ đội Biên phòng, Cảnh sát biển, Quản lý thị trường, cơ quan thuế và các bên liên quan. Việc trao đổi với hải quan nước ngoài được thực hiện theo phân cấp, quy định và cơ chế phối hợp.
Yêu cầu phối hợp xuất phát từ thực tế một vụ việc có thể liên quan đến nhiều công đoạn, từ sản xuất, vận chuyển đến phân phối, tiêu thụ. Muốn xử lý đầy đủ cần làm rõ sự liên kết giữa các công đoạn, xác định trách nhiệm của tổ chức, cá nhân có liên quan.
Cùng với các biện pháp nghiệp vụ, Chi cục yêu cầu phân công lực lượng theo hướng chuyên sâu, chuyên trách, rõ trách nhiệm đối với từng lĩnh vực và địa bàn. Công tác đào tạo, bồi dưỡng kỹ năng điều tra, xác minh được chú trọng; trách nhiệm của người đứng đầu và kỷ luật thực thi công vụ được tăng cường.
Doanh nghiệp cũng là một nguồn thông tin quan trọng. Những phản ánh về hàng hóa có dấu hiệu giả mạo, nguồn gốc bất thường hoặc hành vi cạnh tranh bằng gian lận có thể giúp cơ quan chức năng bổ sung căn cứ kiểm tra, xác minh.
Chi cục Hải quan khu vực II khuyến khích doanh nghiệp xây dựng văn hóa tuân thủ, minh bạch trong xuất nhập khẩu và phối hợp cung cấp thông tin khi phát hiện dấu hiệu bất thường. Bảo vệ thương mại hợp pháp vì thế gắn trực tiếp với trách nhiệm của cả cơ quan quản lý và cộng đồng kinh doanh: hàng hóa được lưu thông thuận lợi trên cơ sở khai báo trung thực, thực hiện đầy đủ nghĩa vụ và chấp hành các yêu cầu kiểm tra, giám sát.