Thành công từ nghiên cứu, chế tạo
Chia sẻ với phóng viên Báo Công Thương, TS. Phan Đăng Phong, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Cơ khí (Bộ Công Thương) cho biết, Viện đã có một đội ngũ trên 50 kỹ sư chuyên thiết kế, chế tạo dây chuyền lắp ráp ô tô trong nước và các đồ gá hàn xe ô tô, xây dựng được mạng lưới hàng trăm các nhà cung cấp, đối tác trong nước và quốc tế.
Xe buýt điện VinFast sản xuất do Viện Nghiên cứu Cơ khí là nhà cung cấp dây chuyền đồ gá hàn thân vỏ. Ảnh: VinBus
Hiện tại, Viện đang là nhà cung cấp các dây chuyền thiết bị, đồ gá hàn chính, thay thế các nhà thầu nước ngoài cho các nhà máy sản xuất ô tô lớn ở trong nước và một trong những khách hàng của Viện là hãng sản xuất xe ô tô VinFast của Việt Nam.
Dự án đầu tiên mà Viện thực hiện cho hãng xe VinFast là cung cấp dây chuyền đồ gá hàn xe buýt điện 10.5 m từ năm 2019. Tiếp đó là, các dự án cung cấp các dây chuyền thiết bị, đồ gá hàn, đồ gá kiểm tra cho các dòng xe điện của VinFast như: VFe34; VF8; VF9; VF5; VF6; VF7; VF3. Đây là những công việc mà trước đây chỉ do các nhà thầu lớn ở nước ngoài (như Thái Lan, Đức...) thực hiện, chưa có đơn vị nào trong nước đảm nhận được.
Việc được VinFast tin tưởng lựa chọn cung cấp toàn bộ dây chuyền công nghệ, thiết bị và đồ gá hàn thân vỏ là sự khẳng định rõ ràng về năng lực làm chủ công nghệ của đội ngũ kỹ sư cơ khí Việt Nam. Đồng thời, cũng thể hiện quyết tâm của NARIME trong việc đồng hành cùng các doanh nghiệp trong nước phát triển ngành công nghiệp hỗ trợ, góp phần nâng tầm thương hiệu ô tô Việt trên thị trường.
“Trong quá trình thực hiện, Viện luôn nhận được sự quan tâm, ủng hộ của lãnh đạo Bộ Công Thương, Bộ Khoa học và Công nghệ trong việc hỗ trợ, tăng cường năng lực nghiên cứu, thiết kế, chế tạo, tích hợp các dây chuyền thiết bị, đồ gá hàn xe ô tô. Viện đã tư vấn, lựa chọn những giải pháp tối ưu, phù hợp với những yêu cầu của nhiều khách hàng khác nhau” - đại diện Viện Nghiên cứu Cơ khí nhấn mạnh.
Không dừng ở thị trường trong nước, với đội ngũ cán bộ, kỹ sư thiết kế thuộc Trung tâm Cơ khí nặng của Viện dưới sự hướng dẫn, đào tạo của các chuyên gia Nhật Bản và Hàn Quốc, Viện đã cung cấp được nhiều sản phẩm được xuất khẩu sang các nước Hàn Quốc, Thái Lan, Nhật Bản và Mỹ. Thành công này giúp các doanh nghiệp Việt Nam từng bước tiếp cận thị trường đồ gá hàn ô tô nhiều tiềm năng, vốn trước đây phụ thuộc vào nhà thầu nước ngoài.
Tại Hội nghị thúc đẩy hoạt động khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật lĩnh vực công nghiệp, ông Đỗ Minh Tâm, Tổng giám đốc Tập đoàn Công nghiệp Trường Hải (Thaco Industries) chia sẻ, những năm qua, Thaco đã tập trung đầu tư nâng cấp, đổi mới công nghệ; đẩy mạnh nghiên cứu khoa học và công nghệ; thúc đẩy phong trao sáng kiến, cải tiến trong hoạt động sản xuất và quản trị điều hành, hướng đến xây dựng mô hình nhà máy và khu công nghiệp thế hệ mới, tự động hóa, xanh và thông minh.
Theo ông Đỗ Minh Tâm, Thaco đã triển khai nhiều đề tài nghiên cứu khoa học, công nghệ cấp nhà nước đem lại những kết quả đáng tự hào, đóng góp vào sự phát triển của nền kinh tế nói chung và khoa học và công nghệ nói riêng.
Ví dụ như: “Nghiên cứu thiết kế - chế tạo xe khách giường nằm cao cấp mang thương hiệu Việt Nam”; “Nghiên cứu thiết kế, chế tạo khuôn mẫu cho linh kiện ô tô tải”; “Đổi mới công nghệ sản xuất, lắp ráp thùng xe tải trên cơ sở module hóa kết cấu thùng xe”; “Tự động hóa quá trình sản xuất nhíp ô tô tiến tới xây dựng nhà máy thông minh”; “Thiết kế, chế tạo linh kiện khung chassis xe tải nhẹ… Các dự án khoa học và công nghệ đã tạo hiệu ứng lan tỏa và khuyến khích nâng cao năng lực hấp thụ công nghệ, đẩy mạnh đổi mới công nghệ trong sản xuất và quản trị.
Cơ hội bước lên nấc thang giá trị cao hơn
Tại Quyết định số 2795/QĐ-BCT của Bộ Công Thương phê duyệt Chiến lược khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo phục vụ phát triển ngành Công Thương đến năm 2030 nêu rõ định hướng, nghiên cứu, làm chủ công nghệ thiết kế, chế tạo các loại động cơ diesel, động cơ xăng tiên tiến, công suất lớn, hiệu năng cao, thân thiện môi trường; thiết kế, chế tạo các chi tiết chính của ô tô, xe điện; sản xuất, lắp ráp ô tô, xe điện.
Theo các chuyên gia, trong khu vực ASEAN, công nghiệp ô tô Việt Nam đang đứng trước những cơ hội hiếm có để bước lên một nấc thang giá trị mới. Điểm khác biệt của giai đoạn hiện nay nằm ở sự dịch chuyển chiến lược của các chuỗi cung ứng toàn cầu.
Xu hướng giảm phụ thuộc vào một nguồn duy nhất, yêu cầu linh hoạt hóa chuỗi sản xuất đang buộc các tập đoàn đa quốc gia phải tái bố trí năng lực sản xuất, đặc biệt trong các ngành cơ khí - chế tạo, bán dẫn, ô tô và thiết bị điện tử.
Trong bối cảnh đó, Việt Nam sở hữu ba lợi thế chiến lược: Thứ nhất, vị trí trung gian của ASEAN với độ ổn định cao, giúp doanh nghiệp quốc tế dễ dàng tiếp cận cả chuỗi cung ứng với các nước lân cận.
Thứ hai, năng lực công nghiệp đang lên, đặc biệt sau khi Việt Nam thu hút các dự án quy mô lớn trong điện tử, pin, vật liệu và cơ khí chính xác.
Thứ ba, chính sách hội nhập sâu rộng, với mạng lưới FTA bao phủ toàn cầu, tạo lợi thế vượt trội về thuế quan so với nhiều nước ASEAN khác.
Ngoài ra, ngành sản xuất, lắp ráp ô tô trong nước cũng đang có sự tăng trưởng mạnh mẽ. Trong năm 2025, Việt Nam ước tính đã sản xuất và lắp ráp khoảng 484,5 nghìn chiếc ô tô, ước tăng 39,1% so với cùng kỳ năm 2024 - cao hơn đáng kể so với mức tăng 26,9% ghi nhận trong năm 2024.
Trong bối cảnh đó, việc các viện nghiên cứu, doanh nghiệp trong nước vươn lên thiết kế chế tạo dây chuyền thiết bị, linh kiện trong ngành công nghiệp ô tô không chỉ là một tiến bộ kỹ thuật, mà còn là một thông điệp chiến lược gửi tới thị trường khu vực: Việt Nam sẵn sàng đảm nhận những khâu phức tạp hơn, giá trị cao hơn trong chuỗi giá trị ô tô.
Các chuyên gia nhận định, để phát triển ngành công nghiệp ô tô Việt Nam thành ngành công nghiệp quan trọng, vừa đáp ứng nhu cầu trong nước về các loại xe có lợi thế cạnh tranh, vừa đủ sức tham gia thị trường xuất khẩu, đồng thời tạo sức lan tỏa thúc đẩy các ngành công nghiệp liên quan và nâng cao vị thế của doanh nghiệp Việt trong chuỗi sản xuất ô tô toàn cầu, việc chú trọng đầu tư cho khoa học và công nghệ là yêu cầu mang tính quyết định.