Trong bối cảnh tăng trưởng kinh tế cao cùng những biến động địa chính trị phức tạp, an ninh năng lượng đang trở thành vấn đề cấp thiết đối với Việt Nam. Trao đổi với phóng viên Báo Công Thương, ông Bùi Vĩnh Thắng, Giám đốc Quốc gia tại Việt Nam, Hội đồng Năng lượng gió toàn cầu (GWEC) đã có những nhận định về các giải pháp bảo đảm nguồn cung điện, đặc biệt là vai trò của điện gió trên bờ và gần bờ trong giai đoạn 2027 - 2028.
Ông Bùi Vĩnh Thắng, Giám đốc Quốc gia tại Việt Nam, Hội đồng Năng lượng gió toàn cầu (GWEC).
Giải pháp bảo đảm cung ứng điện
- Thưa ông, ngày 10/11 vừa qua, Bộ Công Thương đã tổ chức Diễn đàn An ninh năng lượng quốc gia năm 2026. Ông đánh giá như thế nào về tầm quan trọng của diễn đàn thường niên này trong bối cảnh hiện nay?
Ông Bùi Vĩnh Thắng: Vấn đề an ninh năng lượng đang cực kỳ cấp thiết. Việt Nam là nền kinh tế tăng trưởng nhanh, với mục tiêu đạt tốc độ tăng trưởng hai chữ số không chỉ năm nay mà trong giai đoạn đến năm 2030 và những năm tiếp theo, dẫn đến nhu cầu điện năng rất cao.
Thời gian qua, nhu cầu điện liên tục lập đỉnh trong mùa khô. Theo số liệu tổng hợp, El Nino xuất hiện từ tháng 6/2026 và đạt cường độ rất mạnh từ giữa tháng 9, với nhiệt độ mặt nước biển tại khu vực Nino 3.4 cao hơn mức trung bình khoảng 2,5 độ C. Thực tế từ tháng 8 đến tháng 10/2026, nền nhiệt cả nước cao hơn trung bình nhiều năm, ít bão và lượng mưa thấp, ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng tích nước của các hồ chứa. Sự cộng hưởng giữa suy giảm dòng chảy, trữ lượng nước hồ chứa hạn chế và nhu cầu sử dụng nước gia tăng đang tạo ra nhiều thách thức. Nếu không chủ động đánh giá, điều tiết nguồn nước ngay từ cuối mùa mưa, nguy cơ thiếu nước trong mùa khô giai đoạn tới sẽ gia tăng, tác động trực tiếp đến đời sống, sản xuất và phát điện. Do đó, việc cung ứng điện cho các năm 2027 - 2028 dự kiến sẽ gặp nhiều căng thẳng.
Bên cạnh đó, cục diện địa chính trị toàn cầu diễn biến phức tạp với các xung đột tại nhiều nơi, đặc biệt tại eo biển Hormuz, ảnh hưởng trực tiếp đến nguồn cung dầu, khí và LNG của Việt Nam. Điều này tác động trực tiếp đến việc cung ứng điện và năng lượng cho nền kinh tế. Diễn đàn An ninh năng lượng quốc gia năm 2026 được tổ chức rất đúng thời điểm, quy tụ đông đảo chuyên gia hàng đầu và đại diện các đơn vị trong ngành để đóng góp những góc nhìn sâu sắc.
- Trước áp lực suy giảm thủy điện và khó khăn của nhiên liệu truyền thống, ông đánh giá thế nào về vai trò của điện gió trên bờ, gần bờ và việc nâng công suất các dự án hiện hữu giai đoạn 2027 - 2028?
Ông Bùi Vĩnh Thắng: Để bảo đảm cung ứng điện, ưu tiên hàng đầu là bổ sung nguồn. Theo tôi, trong ngắn hạn, nguồn bổ sung mới chủ yếu dựa vào điện gió và điện mặt trời. Điện mặt trời mái nhà kết hợp pin lưu trữ đang phát triển nhanh, nhưng điện mặt trời mặt đất và mặt nước (nổi) lại gặp vướng mắc về quỹ đất.
Trong bối cảnh đó, điện gió trên bờ và gần bờ là giải pháp hiệu quả có thể đưa vào vận hành ngay. Mục tiêu trong Quy hoạch điện VIII sửa đổi đến năm 2030 đặt ra khoảng 28 - 36 GW cho điện gió trên bờ và gần bờ là quy mô rất lớn, đủ đáp ứng cho nền kinh tế.
Ngoài ra, theo thỏa thuận giữa Chính phủ Việt Nam và Lào, mục tiêu nâng công suất nhập khẩu điện từ Lào vào Việt Nam đạt tối thiểu 8.000 MW (khoảng 8 GW) đến năm 2030, cũng là giải pháp căn cơ, hiện hữu. Thị trường điện gió trên bờ Việt Nam đã trưởng thành; các nhà đầu tư, ngân hàng và cơ quan quản lý đã quen thuộc với phương thức vận hành. Đối với điện gió ngoài khơi, đây là giải pháp chiến lược gắn với phát triển chuỗi công nghiệp dịch vụ nội địa, nhưng mục tiêu triển khai chủ yếu sau năm 2030.
Tháo gỡ các vướng mắc về cơ chế, hạ tầng và nguồn vốn
- Để các doanh nghiệp điện gió kịp đưa dự án vào vận hành trước mốc 2027 - 2028 trong bối cảnh chi phí logistics và thiết bị tăng cao, các bộ, ngành cần có cơ chế gì về giá điện, đấu nối và thủ tục đầu tư, thưa ông?
Ông Bùi Vĩnh Thắng: Có 4 nhóm giải pháp cần được ưu tiên triển khai.
Thứ nhất là giá điện hấp dẫn. Khung trần giá điện năm 2026 do Bộ Công Thương ban hành vừa qua đã tăng khá nhiều so với năm trước, góp phần gia tăng tính hấp dẫn cho thị trường.
Thứ hai là công tác giải phóng mặt bằng. Đây luôn là bài toán khó đối với doanh nghiệp, đòi hỏi sự đồng hành tích cực của chính quyền địa phương với nhà đầu tư để tháo gỡ khó khăn trong quá trình phát triển dự án.
Thứ ba là hạ tầng đấu nối và truyền tải. Hệ thống truyền tải tại từng khu vực dự án cần được nâng cấp và xây mới kịp thời. Chúng tôi kỳ vọng Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) phân tích đúng thực trạng từng dự án để nhanh chóng xây dựng các trung tâm đấu nối, bảo đảm dự án hoàn thành là có thể kết nối ngay vào lưới điện quốc gia.
Thứ tư là huy động vốn. Hiện nay, các dự án điện gió có thể huy động vốn trong nước, nhưng nền kinh tế đang cần lượng vốn lớn cho nhiều ngành khác nhằm bảo đảm mục tiêu tăng trưởng hai chữ số, khiến lãi suất huy động ngân hàng trong nước ở mức cao. Do đó, việc thu hút nguồn vốn quốc tế và dòng vốn FDI là rất quan trọng. Hợp đồng mua bán điện (PPA) hiện đã đạt tính khả thi vay vốn (bankable) với các ngân hàng trong nước, nhưng cần nâng cao hơn nữa tính khả thi đối với các tổ chức tài chính quốc tế. Đồng thời, các nhà đầu tư rất mong nhận được sự hỗ trợ đồng hành từ Chính phủ và chính quyền địa phương để tháo gỡ vướng mắc thủ tục, đưa dự án vào vận hành đúng tiến độ.
- GWEC có khuyến nghị gì về mô hình hợp tác đa bên nhằm xây dựng hệ thống điện linh hoạt, sẵn sàng ứng phó với kịch bản khủng hoảng nhiên liệu?
Ông Bùi Vĩnh Thắng: Ngành năng lượng phụ thuộc rất lớn vào chính sách. Khuyến nghị hàng đầu của chúng tôi là Chính phủ tiếp tục xây dựng, hoàn thiện chính sách rõ ràng, minh bạch và tăng cường đối thoại với các nhà đầu tư nhằm củng cố niềm tin thị trường.
Về phía địa phương, cần tiếp tục đồng hành tháo gỡ vướng mắc cho từng dự án. Về phía doanh nghiệp, cần am hiểu thị trường nội địa, có sự nhanh nhạy và ứng biến linh hoạt.
Hiện nay, Việt Nam có tiềm năng trở thành thị trường điện gió ngoài khơi rất lớn tại khu vực châu Á - Thái Bình Dương trong giai đoạn 2031 - 2035, với nhu cầu tiêu thụ điện rất lớn. Sau giai đoạn trầm lắng, các nhà đầu tư quốc tế và doanh nghiệp FDI đã bắt đầu quan tâm trở lại. Việc tăng cường đối thoại giữa Chính phủ, chính quyền địa phương, doanh nghiệp và các bên liên quan sẽ là chìa khóa để thu hút mạnh mẽ dòng vốn đầu tư cho ngành năng lượng.
- Xin trân trọng cảm ơn ông!
Theo chuyên gia, để bảo đảm cung ứng điện cho giai đoạn cao điểm 2027 - 2028, điện gió trên bờ và gần bờ được coi là giải pháp ngắn hạn hiệu quả giúp bù đắp thiếu hụt. Bên cạnh việc điều chỉnh khung trần giá điện hợp lý, chuyên gia cũng khuyến nghị cần có sự phối hợp đồng bộ giữa các bộ, ngành, địa phương để tháo gỡ nút thắt giải phóng mặt bằng, nâng cấp hạ tầng truyền tải, hoàn thiện cơ chế PPA tiệm cận tiêu chuẩn quốc tế và tăng cường đối thoại để thu hút hiệu quả dòng vốn FDI.