Rủi ro đến từ “người bạn đồng hành”
Chiều 25/3, Đại sứ quán các nước Canada, Na Uy, New Zealand và Thụy Sĩ phối hợp với Chương trình Phát triển Liên hợp quốc tổ chức buổi trao đổi nghiệp vụ “Trí tuệ nhân tạo và báo chí” đã thu hút đông đảo sự tham gia của các nhà báo, sinh viên báo chí, nhà ngoại giao và chuyên gia trong nước, quốc tế. Sự kiện không chỉ nhằm trao đổi kinh nghiệm mà còn chia sẻ cách thực hành tốt về ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong báo chí.
Thực tế cho thấy, AI đang tạo ra tác động mạnh tới hoạt động báo chí trên toàn thế giới, AI đóng vai trò rất lớn trong việc cải thiện tính kịp thời của việc đưa tin và cải thiện hiệu quả sản xuất tin tức.
Bên cạnh những mặt tích cực, AI cũng là mối lo ngại về độ chính xác và chất lượng nội dung. Do đó, nguy cơ sai lệch thông tin vẫn là một thách thức không nhỏ khi ứng dụng AI trong lĩnh vực báo chí.
Bà Ramla Khalidi, Trưởng Đại diện thường trú UNDP tại Việt Nam.
Tại buổi tọa đàm, bà Ramla Khalidi, Trưởng Đại diện thường trú UNDP nhấn mạnh, trong kỷ nguyên AI, niềm tin của công chúng với báo chí quan trọng hơn bao giờ hết. Điều này không chỉ dựa vào tốc độ đưa tin mà phải được xây dựng trên cơ sở chính xác, minh bạch và trách nhiệm.
Bà Ramla Khalidi cho biết thêm, tọa đàm hướng tới hai mục tiêu là nâng cao nhận thức về đạo đức AI trong báo chí và tăng cường năng lực cho nhà báo trong việc tích hợp AI từ kiểm chứng thông tin tới sản xuất nội dung. Việc đưa trí tuệ nhân tạo vào quy trình sản xuất tin bài giúp hiệu suất về thời gian được rút ngắn, song độ rủi ro về chuẩn xác thông tin, nguy cơ xói mòn chuyên môn, chuẩn mực nghề nghiệp cũng là vấn đề nan giải cần có hướng giải quyết.
TS. Tạ Bích Loan, Ủy viên Ban Chấp hành Hội Nhà báo Việt Nam.
Từ góc độ của nhà báo, TS. Tạ Bích Loan - Ủy viên Ban Chấp hành Hội Nhà báo Việt Nam nhấn mạnh rằng, dù công nghệ có phát triển đến đâu, báo chí vẫn phải giữ vững những giá trị cốt lõi như khách quan, chính xác, minh bạch, công bằng và nhân văn. Đây được coi là những nguyên tắc truyền thống không thể bị thay thế bởi bất kỳ công cụ nào.
Trong quá trình làm nghề, mỗi người cần coi AI là công cụ hỗ trợ, chứ không thể thay thế vai trò của người làm báo. Những khâu mang tính quyết định như kiểm chứng thông tin, thẩm định nguồn tin hay chia sẻ góc nhìn vẫn cần chuyên môn của con người. Đặc biệt, tránh xa nguy cơ tin giả và sự lan truyền của thông tin sai lệch.
Theo TS. Tạ Bích Loan, vấn đề không nằm ở việc có nên sử dụng AI hay không mà là cách thức áp dụng công nghệ này ở việc sử dụng ở khâu nào, mức độ nào và được kiểm soát ra sao để không làm sai lệch bản chất của báo chí.
Đặt quy chuẩn cho AI trong lĩnh vực báo chí
Trong bối cảnh AI ngày càng can thiệp sâu vào quy trình sản xuất nội dung, các chuyên gia cho rằng, nhà báo cần xác định rõ những “vùng cấm” mà AI không được phép vượt qua quy chuẩn đã định sẵn.
Song hành cùng với chuyên môn nghề nghiệp là vấn đề đạo đức, việc bảo mật dữ liệu thông tin cũng trở thành mối quan tâm cấp thiết trong quá trình tác nghiệp. Ông Ngô Minh Hiếu, chuyên gia an ninh mạng, Giám đốc Chống lừa đảo cảnh báo về vấn đề an toàn thông tin khi sử dụng AI cho biết, việc sử dụng trí tuệ nhân tạo thiếu kiểm soát có thể dẫn đến rò rỉ thông tin cá nhân, tài liệu nội bộ, thậm chí bị chiếm quyền tài khoản.
Ông Ngô Minh Hiếu, chuyên gia an ninh mạng, Giám đốc Chống lừa đảo cảnh báo.
Ông Ngô Minh Hiếu cho rằng, rủi ro lớn nhất xuất phát từ chính thói quen người dùng khi họ vô tình chia sẻ dữ liệu cá nhân lên các nền tảng AI. Đối với nhà báo - nhóm dễ trở thành mục tiêu tấn công, việc lộ thông tin đời sống tưởng như vô hại cũng có thể dễ dàng bị lợi dụng để gây sức ép.
“Vấn đề cốt lõi nằm ở cách sử dụng, tuyệt đối không cung cấp cho AI các dữ liệu nhạy cảm như thông tin cá nhân, dữ liệu liên quan đến trẻ em hay tài liệu chưa công bố. Một khi đã chia sẻ, gần như không thể kiểm soát được việc lan truyền”, ông Hiếu nói.
Vì vậy, ở góc độ chuyên gia, ông khuyến nghị người dùng cần ưu tiên những kênh liên lạc có mã hóa đầu cuối, đồng thời kiểm soát chặt chẽ quyền truy cập khi chia sẻ dữ liệu để giảm thiểu tối đa nguy cơ bị xâm phạm thông tin.
Để bảo vệ thông tin cá nhân trong quá trình tác nghiệp, nhà báo nên hạn chế các phương thức liên lạc thông thường, thay vào đó ưu tiên sử dụng những ứng dụng có mã hóa đầu cuối như Signal hoặc WhatsApp nhằm đảm bảo nội dung trao đổi không bị bên thứ ba can thiệp.
Bên cạnh đó, khi lưu trữ và quản lý dữ liệu trên các nền tảng đám mây như Google Drive hay OneDrive, thay vì chia sẻ bằng liên kết công khai cho “bất kỳ ai”, người dùng cần thiết lập quyền truy cập cụ thể theo từng địa chỉ email để kiểm soát chặt chẽ thông tin hơn.
Trong bối cảnh đó, điều quan trọng nhất là người dùng xây dựng được cho mình cách sử dụng AI có kiểm soát, biến AI thành công cụ để con người sử dụng chứ không phụ thuộc vào đó. Trước những khó khăn lâu dài, các tổ chức nghề nghiệp như Hội Nhà báo Việt Nam cũng đóng vai trò dẫn dắt, tạo hành lang chung để các cơ quan báo chí xây dựng phong cách làm việc chuẩn mực trong thời đại công nghệ số.
Khi AI phát triển ngày càng mạnh mẽ, vấn đề không còn là “có nên dùng hay không” mà là “dùng ra sao cho đúng”. Tựu trung lại, lời giải vẫn nằm ở người làm báo có đủ sáng suốt để dùng công nghệ hay không, song vẫn phải đủ vững vàng để giữ gìn những giá trị cốt lõi trong nghề.