Đóng

Luật Điện lực sửa đổi: Tháo gỡ điểm nghẽn, đẩy nhanh đầu tư nguồn điện

Sáng 21/11, với 97,80% đại biểu tán thành, Quốc hội thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Điện lực, có hiệu lực từ ngày 1/6/2027.

Quang cảnh phiên họp sáng 21/11.

Sáng 21/11, tại Kỳ họp thứ hai, Quốc hội khóa XVI, dưới sự chủ trì của Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn và điều hành của Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên, Quốc hội biểu quyết thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Điện lực với 488/489 đại biểu tham gia tán thành, chiếm 97,80% tổng số đại biểu Quốc hội.

Kết quả biểu quyết thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Điện lực. 

Luật có hiệu lực từ ngày 1/6/2027. Riêng các quy định về khảo sát điện gió ngoài khơi có hiệu lực từ ngày 1/7/2027, đồng bộ với thời điểm Luật Tài nguyên, môi trường biển và hải đảo dự kiến có hiệu lực, tránh khoảng trống pháp lý.

Tháo gỡ điểm nghẽn, đẩy nhanh đầu tư, bảo đảm an ninh cung ứng điện

Trước khi Quốc hội biểu quyết, Bộ trưởng Bộ Công Thương Lê Mạnh Hùng, thừa ủy quyền của Thủ tướng Chính phủ, báo cáo tiếp thu, giải trình, chỉnh lý dự thảo Luật với tinh thần xuyên suốt của dự thảo Luật là tháo gỡ điểm nghẽn, đẩy nhanh đầu tư, bảo đảm an ninh cung ứng điện; giữ kỷ cương đầu tư, kiểm soát chi phí, hài hòa lợi ích Nhà nước, doanh nghiệp, người dân.

“Chính phủ đã rà soát toàn diện dự thảo, chỉ sửa đổi những nội dung thực sự cần thiết, bảo đảm thống nhất với các luật liên quan”, Bộ trưởng Lê Mạnh Hùng nhấn mạnh.

Nội dung chỉnh lý tập trung vào 6 nhóm vấn đề: miễn thủ tục chấp thuận chủ trương đầu tư; lựa chọn nhà đầu tư; mua bán điện trực tiếp và lưu trữ điện; điện gió ngoài khơi; đồng bộ nguồn, lưới và cơ chế tài chính; thi hành và chuyển tiếp.

Theo Bộ trưởng, Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Điện lực được ban hành với mục tiêu thể chế hóa chủ trương của Đảng và chuyển hóa các cơ chế được Quốc hội quyết định thành các dự án triển khai đúng tiến độ, nguồn điện vận hành an toàn và chi phí hợp lý, góp phần bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia.

Bộ trưởng Bộ Công Thương Lê Mạnh Hùng báo cáo tiếp thu, giải trình, chỉnh lý dự thảo Luật.

Tiếp thu Kết luận của Ủy ban Thường vụ Quốc hội và ý kiến của Thường trực Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường, cơ quan soạn thảo đã rà soát kỹ, không để xảy ra tiêu cực, lợi ích nhóm, cục bộ, hợp thức hóa cơ chế sai chủ trương hay phát sinh “xin - cho”; bảo đảm thống nhất với các luật trình tại Kỳ họp này và khả thi.

Miễn chủ trương đầu tư, không miễn thủ tục đất đai

Việc miễn thủ tục chấp thuận chủ trương đầu tư với một số dự án trong chương trình, dự án thực hiện quy hoạch không đồng nghĩa với miễn thủ tục giao đất, cho thuê đất, chuyển mục đích sử dụng đất, sử dụng rừng. Văn bản chấp thuận nhà đầu tư không thay thế văn bản của cơ quan có thẩm quyền về đất đai, lâm nghiệp.

Dự án Luật áp dụng cơ chế này được kiểm soát qua danh mục phù hợp quy hoạch điện; địa phương đề xuất phải bố trí quỹ đất, đưa vào kế hoạch sử dụng đất. Chính phủ quy định chi tiết việc lập, phê duyệt, cập nhật danh mục.

Liên quan đến các đối tượng dự án điện lực được lựa chọn nhà đầu tư không thông qua đấu giá, đấu thầu quy định tại khoản 9 Điều 1 Dự thảo Luật (sửa đổi, bổ sung Điều 18) đã được cơ quan chủ trì soạn thảo nghiên cứu, rà soát, đánh giá kỹ lưỡng để bảo đảm phù hợp với thực tiễn.

Đối với nội dung tại điểm đ khoản 1 Điều 18, Dự thảo Luật đã giao Chính phủ quy định chi tiết các tiêu chí, việc hậu kiểm và chế tài đối với nhà đầu tư không thực hiện cam kết. Ngoài ra, Chính phủ sẽ quy định cơ chế hậu kiểm và chế tài xử lý nhà đầu tư trong trường hợp không thực hiện đúng cam kết.

Với đấu thầu lựa chọn nhà đầu tư (sửa đổi Điều 19), dự thảo bỏ cụm từ “trừ trường hợp điều chỉnh đã được quy định trong hồ sơ mời thầu” và giao Chính phủ quy định công thức tính giá điện trong hồ sơ dự thầu, bảo đảm kết quả đấu thầu có tính ràng buộc.

Với mua bán điện trực tiếp (sửa đổi khoản 3 Điều 47), Luật bổ sung nguyên tắc: bên tham gia trả chi phí điện năng, chi phí dịch vụ hệ thống điện, chi phí thanh toán bù trừ chênh lệch và các chi phí phù hợp khác, bảo đảm tính đúng, tính đủ, công khai, minh bạch.

Về lưu trữ điện độc lập, Chính phủ cho biết quy định hiện đã tương đối đầy đủ cho cả hệ thống độc lập lẫn gắn với nguồn; việc đầu tư, đấu nối, vận hành, tham gia thị trường sẽ được chi tiết hóa tại văn bản dưới luật.

Mở đường cho điện gió ngoài khơi

Cơ chế đột phá cho điện gió ngoài khơi đã được đề ra tại Nghị quyết số 55-NQ/TW và Nghị quyết số 70-NQ/TW. Luật Điện lực số 61/2024/QH15 đã quy định các ưu đãi như sản lượng điện hợp đồng tối thiểu dài hạn; miễn, giảm tiền sử dụng khu vực biển, tiền thuê đất; cơ chế giá cụ thể hoặc giá hỗ trợ theo từng thời kỳ.

Lần sửa đổi này bổ sung quy định về sản lượng điện được huy động của dự án điện gió ngoài khơi bán điện lên hệ thống điện quốc gia, giao Chính phủ quy định chi tiết.

Để thống nhất với Luật Tài nguyên, môi trường biển và hải đảo, việc lựa chọn đơn vị khảo sát được thực hiện trước khi lựa chọn nhà đầu tư. 

Luật bổ sung quy định chuyển tiếp, thống nhất giữa Bộ Nông nghiệp và Môi trường và Bộ Công Thương: hồ sơ đề nghị giao khu vực biển để khảo sát đã được tiếp nhận trước ngày Luật có hiệu lực nhưng chưa giải quyết thì tiếp tục xử lý theo quy định tại thời điểm tiếp nhận để tránh tạo ra khoảng trống pháp lý.

Theo Chính phủ, đồng bộ nguồn và lưới đã là nguyên tắc cốt lõi trong Luật hiện hành và quy hoạch điện; tồn tại chủ yếu nằm ở khâu tổ chức thực hiện, không do quy định pháp luật.

Luật bổ sung “các cơ chế bù đắp chi phí hợp lý”, giao Chính phủ quy định chi tiết theo nguyên tắc hài hòa lợi ích, chia sẻ rủi ro giữa Nhà nước, doanh nghiệp và người dân. Khoản 2a Điều 51 được bổ sung cho thủy điện nhỏ và các nhà máy gió, mặt trời, sinh khối đang hưởng giá FIT khi hết hợp đồng mua bán điện.

Luật cũng quy định rõ hơn trách nhiệm của Bộ trưởng Bộ Công Thương trong xóa bỏ bù chéo giá điện.

Tiếp thu ý kiến các Thành viên Chính phủ và Bộ Tư pháp, Điều 10 được sửa đổi toàn bộ, giao Bộ trưởng Bộ Công Thương tổ chức triển khai chương trình, dự án thực hiện quy hoạch phát triển điện lực, phù hợp Điều 47 Luật Quy hoạch số 112/2025/QH15. Nghị định sẽ xác định rõ thẩm quyền phê duyệt, điều chỉnh. Ngoài ra, cơ quan soạn thảo lược bỏ nội dung sửa đổi Luật Thuế giá trị gia tăng số 48/2024/QH15 để bảo đảm thống nhất hệ thống pháp luật, đồng thời bổ sung quy định hiệu lực riêng cho nội dung khảo sát điện gió ngoài khơi.

Nguyên Khánh