5 cấp độ rủi ro an ninh dữ liệu
Trước khi tiến hành biểu quyết, Quốc hội nghe Đại tướng Lương Tam Quang, Bộ trưởng Bộ Công an thay mặt cơ quan chủ trì soạn thảo trình bày Báo cáo tiếp thu, giải trình, chỉnh lý dự thảo Luật An ninh dữ liệu. Tiếp đó, Quốc hội tiến hành biểu quyết bằng hình thức biểu quyết điện tử. Kết quả, có 468/474 đại biểu tham gia biểu quyết tán thành (chiếm 93,79%), Quốc hội đã thông qua Luật An ninh dữ liệu.
Luật An ninh dữ liệu được Quốc hội thông qua gồm 6 chương, 28 điều, có hiệu lực từ ngày 01/07/2027. Luật quy định các nguyên tắc, biện pháp bảo vệ an ninh dữ liệu; quyền, nghĩa vụ, trách nhiệm của cơ quan, tổ chức, cá nhân và quản lý nhà nước về an ninh dữ liệu. Phạm vi áp dụng không chỉ đối với cơ quan, tổ chức, cá nhân Việt Nam mà còn bao gồm tổ chức, cá nhân nước ngoài tại Việt Nam và tổ chức, cá nhân nước ngoài ở ngoài lãnh thổ Việt Nam khi xử lý dữ liệu thuộc quyền tài phán của Việt Nam hoặc có hành vi xâm phạm an ninh dữ liệu của Việt Nam.
Một điểm đáng chú ý là Luật xác định bảo vệ an ninh dữ liệu phải được thực hiện chủ động ngay từ khâu thiết kế và xuyên suốt vòng đời dữ liệu, từ tạo lập, thu thập, lưu trữ, xử lý, khai thác, sử dụng, truyền tải, chia sẻ đến xóa, tiêu hủy dữ liệu.
Quốc hội thông qua Luật An ninh dữ liệu bằng hình thức biểu quyết điện tử.
Luật quy định dữ liệu được phân loại thành 5 cấp độ rủi ro an ninh dữ liệu, căn cứ mức độ tổn hại có thể xảy ra đối với an ninh quốc gia, trật tự, an toàn xã hội, lợi ích công cộng và quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân. Theo đó, chủ quản dữ liệu có trách nhiệm tự đánh giá, xác định cấp độ rủi ro và áp dụng biện pháp bảo vệ tương xứng.
Đối với dữ liệu cấp độ 1, cấp độ 2, chủ quản dữ liệu chủ yếu thực hiện trách nhiệm tự bảo vệ; đối với dữ liệu từ cấp độ 3 trở lên, yêu cầu đánh giá tác động rủi ro và kiểm toán an ninh dữ liệu được đặt ra chặt chẽ hơn. Riêng dữ liệu cấp độ 4, cấp độ 5 phải thực hiện kiểm toán và gửi báo cáo kết quả về cơ quan chuyên trách có thẩm quyền. Luật cũng xác định cơ quan nhà nước thực hiện hậu kiểm là chủ yếu, chỉ tiền kiểm đối với dữ liệu, hệ thống có rủi ro cao.
Luật An ninh dữ liệu dành các quy định riêng về bảo vệ an ninh dữ liệu đối với công nghệ mới và trí tuệ nhân tạo (AI). Trong đó, yêu cầu kiểm soát, phân loại, loại bỏ dữ liệu giả mạo, sai lệch, dữ liệu độc hại hoặc chứa mã độc nhằm bảo đảm tính an toàn, toàn vẹn của mô hình huấn luyện và hệ thống xử lý dữ liệu.
Đáng chú ý, Luật quy định khái niệm “đầu độc dữ liệu”, là hành vi cố ý đưa dữ liệu sai lệch, giả mạo hoặc không đúng sự thật vào cơ sở dữ liệu, tập dữ liệu huấn luyện nhằm làm sai lệch hoặc thao túng kết quả xử lý của thuật toán, mô hình trí tuệ nhân tạo hoặc hệ thống thông tin.
Đối với dữ liệu từ cấp độ 3 trở lên thuộc lĩnh vực quốc phòng, an ninh, việc sử dụng để huấn luyện mô hình trí tuệ nhân tạo phải được cấp có thẩm quyền cho phép. Dữ liệu dẫn xuất cũng phải được phân loại cấp độ rủi ro và áp dụng biện pháp bảo vệ tương ứng.
Tăng trách nhiệm ứng phó sự cố, nghiêm cấm xâm phạm dữ liệu
Luật quy định trách nhiệm bảo vệ an ninh dữ liệu đối với doanh nghiệp cung cấp dịch vụ viễn thông, Internet, trung tâm dữ liệu, điện toán đám mây trong phạm vi kiểm soát kỹ thuật dịch vụ và theo phân định trách nhiệm trong hợp đồng với khách hàng.
Đối với chủ quản dữ liệu, dù thuê bên thứ ba xử lý dữ liệu vẫn phải chịu trách nhiệm về nghĩa vụ của mình. Bên xử lý dữ liệu phải thực hiện đúng phạm vi, mục đích đã thỏa thuận; bàn giao hoặc tiêu hủy toàn bộ dữ liệu khi kết thúc hợp đồng, không lưu bản sao, trừ trường hợp pháp luật có quy định khác.
Luật An ninh dữ liệu quy định trách nhiệm giám sát, phát hiện, cảnh báo sớm và ứng phó sự cố theo từng cấp độ rủi ro. Chủ quản dữ liệu phải kịp thời áp dụng biện pháp ngăn chặn, khắc phục hậu quả khi phát hiện nguy cơ hoặc xảy ra sự cố. Khi sự cố có khả năng ảnh hưởng trực tiếp đến quyền và lợi ích hợp pháp của cơ quan, tổ chức, cá nhân, chủ quản dữ liệu phải thông báo về tính chất sự cố, loại dữ liệu bị ảnh hưởng và hướng dẫn biện pháp tự bảo vệ.
Đại tướng Lương Tam Quang, Bộ trưởng Bộ Công an thay mặt cơ quan chủ trì soạn thảo trình bày Báo cáo tiếp thu, giải trình, chỉnh lý dự thảo Luật An ninh dữ liệu.
Luật An ninh dữ liệu cũng quy định cụ thể các biện pháp kỹ thuật khẩn cấp như phong tỏa dữ liệu, vô hiệu hóa quyền truy cập của tài khoản, thiết bị, kết nối xác định; tạm dừng luồng truyền dữ liệu hoặc tạm dừng vận hành một phần hay toàn bộ hệ thống thông tin, dịch vụ, mô hình trí tuệ nhân tạo bị xâm phạm hoặc bị đầu độc dữ liệu. Việc áp dụng các biện pháp này phải có căn cứ, xác định rõ phạm vi và thời hạn; tổ chức, cá nhân bị áp dụng có quyền kiến nghị, khiếu nại, khởi kiện và được bồi thường thiệt hại theo quy định của pháp luật.
Luật An ninh dữ liệu nghiêm cấm các hành vi chiếm đoạt, mua bán, trao đổi, thu thập, truy cập, trích xuất, làm lộ, làm mất, làm sai lệch, xóa hoặc phá hủy dữ liệu trái phép; đầu độc dữ liệu, sử dụng dữ liệu độc hại; lợi dụng dữ liệu, thuật toán và hệ thống trí tuệ nhân tạo để thao túng thông tin nhằm xâm phạm an ninh quốc gia, trật tự, an toàn xã hội.
Luật An ninh dữ liệu nghiêm cấm việc sử dụng trái pháp luật dữ liệu chứa bí mật nhà nước, dữ liệu từ cấp độ 3 trở lên thuộc lĩnh vực quốc phòng, an ninh để huấn luyện mô hình trí tuệ nhân tạo; che giấu sự cố an ninh dữ liệu hoặc cố ý xác định cấp độ rủi ro thấp hơn mức phải xác định.