Trao đổi với phóng viên Báo Công Thương, bà Phan Thị Thanh Xuân, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Da giày - Túi xách Việt Nam cho rằng, Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP) không chỉ tạo cú hích cho xuất khẩu mà còn buộc doanh nghiệp nâng cao năng lực, minh bạch hóa nguồn gốc nguyên phụ liệu và từng bước tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng.
Để tận dụng tốt hơn dư địa từ CPTPP, nhất là tại các quốc gia mới và đang đàm phán gia nhập hiệp định, doanh nghiệp cần nâng cao năng lực nội sinh, đồng thời cần chính sách đủ mạnh để phát triển nguồn nguyên phụ liệu trong nước.
Mở rộng thị trường, tham gia sâu vào chuỗi cung ứng
- Thưa bà, những năm qua, các doanh nghiệp da giày trong nước đã khai thác CPTPP như thế nào, đặc biệt, tỷ lệ tận dụng C/O ưu đãi ra sao?
Bà Phan Thị Thanh Xuân: Da giày là một trong những ngành tận dụng khá tốt các hiệp định thương mại tự do (FTA), trong đó có CPTPP. Những doanh nghiệp xuất khẩu thành công đã minh bạch hóa nguồn gốc nguyên liệu, bảo đảm chứng từ và đáp ứng các tiêu chuẩn để hưởng ưu đãi. Với nhóm doanh nghiệp có kinh nghiệm xuất khẩu, mức độ đáp ứng yêu cầu của CPTPP có thể đạt tới 90%. Tuy nhiên, tỷ lệ này không đồng đều. Khó khăn chủ yếu nằm ở doanh nghiệp vừa và nhỏ, doanh nghiệp mới chuẩn bị hướng ra thị trường xuất khẩu, do còn hạn chế về quản trị, chứng từ và truy xuất nguyên phụ liệu.
Bà Phan Thị Thanh Xuân, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Da giày - Túi xách Việt Nam
Thực tế xuất khẩu cho thấy hiệu quả của CPTPP khá rõ. Tại các thị trường như Mexico và Canada, kim ngạch xuất khẩu da giày đã tăng đáng kể so với thời điểm CPTPP có hiệu lực, có thị trường tăng tới 20%. Đáng chú ý, tại Mexico, nhiều khách hàng đang chuyển đơn hàng từ Trung Quốc sang Việt Nam, qua đó mở rộng chuỗi cung ứng từ Việt Nam.
Đây là tín hiệu tích cực, bởi nếu không tận dụng được ưu đãi từ CPTPP thì khó tạo ra sự dịch chuyển đơn hàng. Lợi thế FTA, đặc biệt mức thuế 0% đối với nhiều sản phẩm giày dép và da thuộc, đã tạo cú hích, giúp doanh nghiệp Việt Nam tăng sức hấp dẫn với các nhà mua hàng.
- Hiện nay, một số nền kinh tế đã và đang đàm phán để gia nhập CPTPP, theo bà, những thị trường này sẽ mở ra dư địa như thế nào cho ngành da giày?
Bà Phan Thị Thanh Xuân: Đây là cơ hội rất đáng chú ý, ngành da giày Việt Nam đã hội nhập sớm và tham gia sâu vào chuỗi cung ứng toàn cầu, hiện sản xuất cho nhiều thương hiệu lớn trên thế giới. Vì vậy, khi một thị trường mới mở cửa thông qua CPTPP, sản phẩm Việt Nam có khả năng tiếp cận khá nhanh.
Lợi thế trước hết nằm ở thuế quan. Khi các dòng thuế được cắt giảm hoặc đưa về 0%, doanh nghiệp có thêm dư địa cạnh tranh. Bên cạnh đó, việc đã tham gia chuỗi sản xuất của các thương hiệu toàn cầu là nền tảng để đơn hàng nhanh chóng dịch chuyển khi điều kiện thị trường thuận lợi.
Bất cứ hiệp định nào được ký kết và thực thi cũng tạo thêm cơ hội để các sản phẩm thế mạnh của Việt Nam, đặc biệt là giày thể thao, giày dép và túi xách, tiếp cận thị trường sở tại. Tuy nhiên, doanh nghiệp phải đủ năng lực đáp ứng tiêu chuẩn, quy tắc xuất xứ và yêu cầu của khách hàng.
Từ góc độ ngành, chúng tôi mong muốn Nhà nước tiếp tục quan tâm mở rộng thị trường. Càng có nhiều thị trường được mở ra, doanh nghiệp càng có điều kiện phân tán rủi ro, giảm phụ thuộc vào một số thị trường truyền thống và tối ưu hóa năng lực sản xuất. Dư địa vẫn còn rất lớn và nếu khai thác tốt, ngành da giày có thể tiếp tục đóng góp tích cực vào tăng trưởng xuất khẩu và nền kinh tế.
Chủ động nguyên phụ liệu, nâng cao hơn nữa năng lực cạnh tranh
- Truy xuất nguồn gốc hiện là vấn đề “nóng” của ngành da giày, bà có kiến nghị, đề xuất cụ thể nào để phát triển nguồn nguyên phụ liệu trong nước, đáp ứng tốt hơn yêu cầu này?
Bà Phan Thị Thanh Xuân: Trước hết, cần một hệ thống chính sách đủ mạnh và đồng bộ để tạo động lực thu hút đầu tư vào sản xuất nguyên phụ liệu, từ ưu đãi thuế, tín dụng đến hỗ trợ ứng dụng khoa học công nghệ. Đồng thời, cần hoàn thiện chính sách về thuế xuất nhập khẩu, thủ tục hải quan, đất đai và hạ tầng.
Khoảng 90% doanh nghiệp đã xuất khẩu sang các nước CPTPP tận dụng tốt C/O ưu đãi
Cần quy hoạch khu vực, quỹ đất và vị trí phù hợp để doanh nghiệp đầu tư, hình thành các trung tâm hoặc cụm sản xuất nguyên phụ liệu, tạo nền tảng cho công nghiệp hỗ trợ. Khi có những “đòn bẩy” chính sách phù hợp, doanh nghiệp sẽ sẵn sàng đầu tư và tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng. Đây gần như là điều kiện tiên quyết để lĩnh vực nguyên phụ liệu phát triển.
Vấn đề cũng cần được nhìn ở góc độ xây dựng chuỗi cung ứng. Càng chủ động được chuỗi ở tỷ lệ cao, khả năng phát triển ngành càng tốt. Tuy nhiên, Việt Nam không nhất thiết phải làm chủ toàn bộ chuỗi từ nghiên cứu, sản xuất đến đầu ra. Quan trọng là ở từng công đoạn, doanh nghiệp phải nâng cao hàm lượng chất xám và tạo ra giá trị khác biệt.
Trong sản xuất, doanh nghiệp cần nâng cao kỹ năng và công nghệ để trở thành nhà sản xuất có năng lực hàng đầu. Nếu từng mắt xích tạo ra được giá trị cốt lõi mà đối thủ khó thay thế, đó sẽ là lợi thế để duy trì chuỗi sản xuất tại Việt Nam.
Vì vậy, cần một hệ thống chính sách đồng bộ, huy động nguồn lực từ Trung ương, địa phương và doanh nghiệp để phát triển công nghiệp hỗ trợ, đặc biệt là nguyên phụ liệu cho da giày. Đây cũng là giải pháp căn cơ để nâng cao khả năng truy xuất nguồn gốc và đáp ứng tốt hơn các quy định của FTA.
Để tận dụng tốt hơn các ưu đãi từ CPTPP và nâng cao năng lực cạnh tranh trên thị trường quốc tế, doanh nghiệp da giày Việt Nam cần tập trung vào những yếu tố và giải pháp nào trong thời gian tới, thưa bà?
- Bà Phan Thị Thanh Xuân: Qua quá trình thực thi CPTPP có thể thấy, để tận dụng tốt hơn các ưu đãi từ hiệp định, doanh nghiệp buộc phải nâng cấp năng lực quản lý, nhân sự và khả năng đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế. Đây là nội lực để cạnh tranh lâu dài, không chỉ phục vụ một hiệp định. Cùng đó, tiếp tục nâng cao năng lực thực thi FTA, từ tận dụng ưu đãi thuế quan, đáp ứng quy tắc xuất xứ, chuẩn bị chứng từ, quản lý nguyên phụ liệu đến tổ chức sản xuất phù hợp.
Các FTA, trong đó có CPTPP, cũng tạo cú hích cho đầu tư phát triển nguyên phụ liệu. Khi nhìn thấy cơ hội thị trường và yêu cầu về xuất xứ, doanh nghiệp có thêm động lực đầu tư vào những khâu trước đây còn phụ thuộc nhiều vào bên ngoài.
Tuy nhiên, doanh nghiệp không thể chỉ trông chờ vào ưu đãi thuế. Chúng ta phải nâng cao chất lượng sản phẩm, năng suất, công nghệ và năng lực quản trị, đồng thời chủ động đa dạng hóa thị trường, tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng.
Về phía cơ quan quản lý Nhà nước, chúng tôi mong muốn, tiếp tục hoàn thiện thể chế, chính sách, hài hòa với tiêu chuẩn quốc tế và tạo môi trường thuận lợi cho doanh nghiệp. Các thị trường ngày càng yêu cầu cao về môi trường, xã hội, minh bạch chuỗi cung ứng và chất lượng sản phẩm. Vì vậy, nâng chuẩn không chỉ là yêu cầu bắt buộc mà còn là cơ hội để doanh nghiệp Việt Nam nâng tầm vị thế.
Da giày là một trong những ngành tận dụng tốt Hiệp định CPTPP, để khai thác mạnh hơn thị trường này, doanh nghiệp được khuyến nghị nâng cao năng lực trong từng công đoạn sản xuất, trở thành lựa chọn không thể thay thế của các nhà mua hàng.
Trân trọng cảm ơn bà!