Một luật sửa 4 luật ngành Công Thương - Bài 4: Đưa quyền lợi người tiêu dùng về tận xã

Chiều 19/8/2026, Đảng uỷ Bộ Công Thương tổ chức Hội nghị phổ biến, triển khai Kết luận số 207-KL/TW của Ban Bí thư về tiếp tục thực hiện Chỉ thị số 30-CT/TW (Chỉ thị số 30) về công tác bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, nối trực tuyến tới gần 200 cơ quan, tổ chức trên cả nước. 

Phát biểu khai mạc, Phó Bí thư chuyên trách Đảng ủy Bộ Công Thương Phan Văn Bản ghi nhận những chuyển biến tích cực sau hơn 5 năm thực hiện Chỉ thị số 30. Tuy nhiên, ông cũng chỉ ra ba hạn chế cần khắc phục: hệ thống pháp luật trong một số lĩnh vực chưa theo kịp sự phát triển của thị trường; trách nhiệm và cơ chế phối hợp giữa các cơ quan chưa được phân định rõ ràng; nguồn lực dành cho công tác bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng chưa đáp ứng yêu cầu thực tiễn.

Trên tinh thần đó, Hội nghị nhấn mạnh yêu cầu mỗi cơ quan, đơn vị, địa phương phải xác định rõ “việc gì phải làm, ai chịu trách nhiệm, thời hạn nào phải hoàn thành và kết quả được đánh giá bằng tiêu chí nào”.

Bốn câu hỏi ấy cũng là thước đo cho phần sửa Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng trong dự án Dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Thương mại, Luật Cạnh tranh, Luật Quản lý ngoại thương, Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng đang được Chính phủ trình Quốc hội khóa XVI, tại Kỳ họp thứ Hai. Trong đó, Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng năm 2023 có hiệu lực từ 1/7/2024 là luật mới nhất trong bốn luật được sửa lần này. Phần sửa vì thế cũng mỏng hơn.

Theo Tờ trình số 713/TTr-CP ngày 18/9/2026 của Chính phủ, dự thảo Luật đề xuất sửa đổi, hoàn thiện 2 nội dung; lược bỏ 2 nội dung và thực hiện phân quyền, phân cấp đối với 4 nội dung. Hai định hướng sửa đổi chính được đánh giá là phù hợp, góp phần hoàn thiện hành lang pháp lý về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng. Trên cơ sở đó, dự thảo Luật có thể tiếp tục được nghiên cứu, bổ sung nhằm đáp ứng tốt hơn những vấn đề thiết thực mà người tiêu dùng quan tâm.

Theo bản dự thảo Bộ Công Thương đưa ra tại Hội thảo lấy ý kiến đối với dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Thương mại, Luật Cạnh tranh, Luật Quản lý ngoại thương và Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng ngày 16/6/2026, phần sửa luật này đi theo bốn hướng: "tăng quyền lựa chọn của người tiêu dùng đối với việc thu thập và sử dụng thông tin cá nhân; phân cấp thẩm quyền quản lý hợp đồng theo mẫu; tăng cường vai trò của chính quyền địa phương cấp cơ sở trong bảo vệ người tiêu dùng; đồng thời bãi bỏ chức năng thanh tra chuyên ngành bảo vệ người tiêu dùng ở cấp huyện".

Tờ trình số 713/TTr-CP ngày 18/9/2026 của Chính phủ trình Quốc hội khóa XVI, tại Kỳ họp thứ Hai diễn ra chiều 20/10/2026 về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Thương mại, Luật Cạnh tranh, Luật Quản lý ngoại thương và Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng cũng gọi tên hai nhóm vướng mắc cần xử lý: "Xử lý nội dung giao thoa với pháp luật về bảo vệ dữ liệu cá nhân" và "Xử lý kỹ thuật một số vấn đề liên quan đến sắp xếp, tổ chức bộ máy nhà nước". Bản trình Quốc hội thể hiện các hướng ấy trong 15 khoản của Điều 4, sửa 15 điều của luật hiện hành; luật dự kiến có hiệu lực từ ngày 01/3/2027.

Nội dung sửa đổi không nhiều do nhiều quy định đã được cụ thể hóa trong quá trình thi hành Luật. Chính phủ đã ban hành Nghị định số 55/2024/NĐ-CP quy định chi tiết; Bộ Công Thương ban hành Thông tư số 42/2025/TT-BCT về danh mục hàng hóa, dịch vụ phải đăng ký hợp đồng theo mẫu. Chính phủ cũng ban hành Nghị quyết số 87/NQ-CP ngày 5/4/2026 về Chương trình hành động thực hiện Kết luận số 207-KL/TW; Bộ Công Thương có Chương trình quốc gia giai đoạn 2026 - 2030.

Kết quả thi hành cũng đã có. Từ năm 2025 đến đầu tháng 10/2026, Bộ Công Thương ghi nhận 2.378 đơn, thư phản ánh, kiến nghị và vụ việc liên quan đến quyền lợi người tiêu dùng; Tổng đài 1800.6838 ghi nhận 26.143 cuộc gọi, chủ yếu về thông tin, chất lượng hàng hoá, chính sách đổi trả, bảo hành và hoàn tiền. Bộ giám sát 46 chương trình thu hồi 358.889 sản phẩm khuyết tật, từ ô tô, xe máy, đồ gia dụng tới sữa công thức cho trẻ em. Từ năm 2024 đến nay, Bộ triển khai 14 đoàn thanh tra, kiểm tra chuyên ngành; tổng tiền xử phạt vi phạm hành chính giai đoạn 2025 - 2026 là 10,225 tỷ đồng. Riêng năm 2026, theo báo cáo của Bộ phục vụ kỳ họp, tổng đài nhận 16.687 cuộc gọi tới ngày 14/9, trực tiếp tư vấn, xử lý 10.613 cuộc, đạt 63,6%.

Dư luận cũng đã đo xong mối quan tâm của mình. Ba tháng trước kỳ họp, báo chí đăng 83 bài về thi hành luật này, 54 bài về hậu kiểm hợp đồng theo mẫu, 52 bài về điều khoản của các ứng dụng gọi xe với tài xế, 51 bài trên 32 đầu báo về người có ảnh hưởng quảng cáo sai sự thật.

Chỗ thứ nhất là thông tin của người tiêu dùng. Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng năm 2023 mở rộng bảo vệ sang cả thông tin phát sinh khi mua bán. Tại Hội thảo tuyên truyền, phổ biến một số quy định của Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng tại khu vực miền Bắc do Bộ Công Thương tổ chức hôm 5/8/2026, ông Phan Thế Thắng, Phó Trưởng Ban Bảo vệ người tiêu dùng, Uỷ ban Cạnh tranh Quốc gia, cho rằng "những thông tin phát sinh trong quá trình giao dịch tiêu dùng": sản phẩm đã đặt, giá trị đơn hàng, cách thanh toán, giờ giao.

Ông Thắng dẫn một tình huống thường gặp: Người tiêu dùng đặt hàng trên sàn thương mại điện tử và được thông báo thời gian giao hàng. Tuy nhiên, một người khác gọi điện, tự nhận là nhân viên vận chuyển, nắm chính xác giá trị đơn hàng và thu tiền khi giao, nhưng bên trong gói hàng chỉ là vật vô giá trị. Cơ quan bảo vệ người tiêu dùng “đã tiếp nhận nhiều phản ánh tương tự”, song “rất khó xác định dữ liệu bị rò rỉ từ khâu nào, thuộc trách nhiệm của người bán, đơn vị vận chuyển hay nền tảng thương mại điện tử”.

Luật Bảo vệ người tiêu dùng năm 2023 ra đời trước khi pháp luật về bảo vệ dữ liệu cá nhân thành hình đầy đủ. Hai hệ quy định vì thế chồng lên nhau đúng ở chỗ này. Chính vì vậy, Tờ trình số 713/TTr-CP của Chính phủ trình Quốc hội sửa khoản 2 Điều 17 theo hướng tổ chức, cá nhân kinh doanh "phải thiết lập phương thức rõ ràng để người tiêu dùng lựa chọn từng mục đích, phạm vi thu thập, sử dụng thông tin đồng ý cung cấp và bày tỏ sự đồng ý hoặc không đồng ý". Quyền lựa chọn như vậy đã được viết thành chữ.

Chiều 20/10/2026, trình bày báo cáo Thẩm tra về dự án Luật này, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi cho biết, Thường trực Ủy ban tán thành về dự án Luật nhưng muốn đi thêm một bước. Cơ quan thẩm tra đề nghị, các nội dung trong dự án Luật phải bảo đảm thống nhất với pháp luật về bảo vệ dữ liệu cá nhân, "nhất là quy định về quyền rút lại sự đồng ý, trách nhiệm chứng minh đã có sự đồng ý và dữ liệu của người chưa thành niên"; đồng thời tách dữ liệu cần thiết để thực hiện hợp đồng khỏi dữ liệu dùng cho quảng cáo, cá nhân hoá.

Chỗ thứ hai là phân cấp. Nghị định số 146/2025/NĐ-CP của Chính phủ ban hành ngày 12/6/2025 quy định về phân quyền, phân cấp trong lĩnh vực công nghiệp và thương mại đã giao Sở Công Thương "tiếp nhận, hướng dẫn và giải quyết các yêu cầu, phản ánh, kiến nghị, khiếu nại theo thẩm quyền". Việc tiền kiểm hợp đồng theo mẫu đã chuyển cho Uỷ ban nhân dân cấp tỉnh từ 01/7/2025; Bộ chuyển sang hậu kiểm.

Bản trình Quốc hội đưa phần đang chạy bằng nghị định lên tầng luật: doanh nghiệp đăng ký hợp đồng theo mẫu, điều kiện giao dịch chung "với cơ quan quản lý nhà nước về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng"; Bộ đầu mối chủ trì ban hành, sửa đổi danh mục; người tiêu dùng gửi yêu cầu hỗ trợ thương lượng tới cơ quan quản lý nhà nước tại địa phương hoặc tổ chức xã hội, trực tiếp, qua bưu điện hoặc trực tuyến.

Dự thảo bỏ trách nhiệm của cấp huyện, giao Ủy ban nhân dân cấp xã 10 nhóm trách nhiệm, từ tuyên truyền, kiểm tra ban quản lý chợ đến quản lý cá nhân kinh doanh không đăng ký. Định hướng của Hội nghị phổ biến, triển khai Kết luận số 207-KL/TW của Ban Bí thư về tiếp tục thực hiện Chỉ thị số 30-CT/TW diễn ra chiều 19/8 cũng nói rõ điều kiện đi kèm: phân cấp, phân quyền "phải gắn với năng lực thực thi, nguồn lực và trách nhiệm giải trình".

Dòng đầu cho thấy châu Âu đang làm đúng việc mà luật của ta đã làm từ năm 2023: đưa người có ảnh hưởng vào luật bảo vệ người tiêu dùng. Uỷ ban châu Âu giao chuẩn bị đạo luật mới vì các văn bản về dịch vụ số, thị trường số, dữ liệu, trí tuệ nhân tạo đã xử lý từng mặt của công bằng số, nhưng thẩm quyền còn phân tán. Dòng thứ hai trả lời đúng câu hỏi ông Phan Thế Thắng đặt ra.

Theo quy định của Trung Quốc, không chỉ người xuất hiện trên màn hình chịu trách nhiệm; nhà vận hành nền tảng, chủ phòng phát trực tiếp, bên tiếp thị cũng chịu. Dòng cuối cho thấy hậu kiểm có răn đe khi chế tài chạm tới quyền kinh doanh của nền tảng, không chỉ tới túi tiền.

Phía cơ quan soạn thảo khẳng định nền đã chắc. Bởi trước khi trình Quốc hội cho ý kiến về dự thảo Luật, hôm 27/8/2026, Ủy ban Thường vụ Quốc hội cũng đã cho ý kiến về dự án Luật này. Thay mặt cơ quan soạn thảo, Thứ trưởng Bộ Công Thương Trương Thanh Hoài cho biết dự án "đã đánh giá về nguồn nhân lực bảo đảm việc thi hành Luật"; báo cáo của các địa phương cho 5 đoàn kiểm tra chuyên đề cho thấy "hầu hết các nhiệm vụ đã phân cấp, phân quyền cho chính quyền địa phương đã được thực hiện ổn định, hiệu quả".

Ứng dụng gọi xe là phép thử rõ nhất cho câu hỏi: luật còn thiếu gì? Năm 2026, cơ quan bảo vệ người tiêu dùng kiểm tra ba ứng dụng Grab, Be và GSM. Cách kiểm tra là rà chính sách, soát giao diện, đặt chuyến thử và xem lại khiếu nại của khách hàng. Kết quả cho thấy điều kiện giao dịch chung của Grab và Be đều chứa điều khoản luật không cho phép (Điều 25), lại không ghi rõ thời điểm áp dụng (khoản 2 Điều 27 Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng 2023). Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia phạt Grab 1,36 tỷ đồng về 6 hành vi vi phạm, trong đó có việc không cho người dùng chọn đồng ý hay không đồng ý chia sẻ thông tin với bên thứ ba, đồng thời buộc doanh nghiệp rà soát, sửa đổi; Grab đã khắc phục và nộp phạt. Be bị lập biên bản vi phạm. GSM chưa bị xác định vi phạm nhưng được yêu cầu rà lại một số điều khoản.

Vì sao phải soi đến từng điều khoản? Theo Bộ Công Thương, với các ứng dụng có lượng người dùng lớn, “một điều khoản không phù hợp có thể được áp dụng lặp lại trong số lượng lớn giao dịch”, trong khi người dùng “ít có khả năng thương lượng”. Muốn dùng dịch vụ, họ gần như chỉ có một lựa chọn là bấm đồng ý. Riêng năm 2026, hậu kiểm hợp đồng theo mẫu đã dẫn tới 15 quyết định xử phạt, tổng số tiền 7,975 tỷ đồng.

Điều đáng chú ý là cả ba vụ đều được xử lý bằng luật đang có. Chính báo cáo của Bộ xếp tình trạng “hợp đồng mẫu áp dụng đại trà cài cắm điều khoản bất bình đẳng” vào nhóm khó khăn, và giải pháp đưa ra là “tăng cường hậu kiểm”. Nói cách khác, luật không thiếu điều cấm; cái thiếu là người và nguồn lực để kiểm tra thường xuyên. Riêng quan hệ giữa ứng dụng với tài xế không thuộc phạm vi luật này, vì tài xế không phải người tiêu dùng; vấn đề đó đã được bàn ở Bài 3.

Hướng sửa đúng với Kết luận 207. Bốn điểm sau quyết định phần sửa trả lời được bốn câu hỏi của hội nghị ngày 19/8 hay không. Nhiều điểm trong số này cũng là điều các đại biểu Quốc hội nêu khi thảo luận tại tổ chiều 20/10.

Điểm thứ nhất: Quyền lựa chọn của người tiêu dùng đã được quy định trong dự thảo Luật, nhưng cần làm rõ cơ chế thực hiện. Khoản 2 Điều 17 mới đề cập quyền lựa chọn, đồng ý hoặc không đồng ý cung cấp thông tin. Quy định này cần được cụ thể hóa theo hướng: người tiêu dùng có quyền từ chối chia sẻ thông tin mà không ảnh hưởng đến quyền mua hàng; được rút lại sự đồng ý theo cơ chế rõ ràng; đồng thời xác định trách nhiệm của từng bên, từ người bán, đơn vị vận chuyển đến nền tảng thương mại điện tử, nếu để rò rỉ thông tin trong phạm vi quản lý của mình.

Trong chiều 20/10/2026, thảo luận tại Tổ 1 về dự thảo Luật, đại biểu Nguyễn Ngọc Việt (Đoàn Đại biểu Quốc hội TP. Hà Nội) đề nghị "sự đồng ý phải được xác lập riêng theo từng mục đích xử lý dữ liệu", "người tiêu dùng phải có cơ chế rút lại sự đồng ý thuận tiện, dễ tiếp cận" và khi có tranh chấp, doanh nghiệp phải chứng minh đã thu thập sự đồng ý hợp lệ "thay vì buộc người tiêu dùng chứng minh mình chưa từng đồng ý". Ông lưu ý: "Không thể để quyền được ghi nhận trong luật bị vô hiệu hóa bởi cách thiết kế nút bấm, màn hình".

Cùng quan điểm, đại biểu Trần Mạnh Huy (Đoàn Đại biểu Quốc hội TP. Đà Nẵng) đề nghị kiểm soát giao diện, thuật toán dẫn dắt người dùng: "Tôi đề nghị làm rõ những nguyên tắc này ngay trong luật, đồng thời bảo đảm thống nhất với pháp luật về bảo vệ dữ liệu cá nhân". Trước đó, tại hội trường Diên Hồng, Chủ nhiệm Uỷ ban Pháp luật và Tư pháp Phan Chí Hiếu cũng đã lưu ý rà kỹ các luật liên quan trực tiếp, trong đó có Luật Giao dịch điện tử. Cách Trung Quốc chia trách nhiệm theo khâu ở Bảng 1 là một gợi ý.

Điểm thứ hai: hợp đồng theo mẫu cần tiêu chí rõ và hai tầng kiểm. Bản trình Quốc hội giữ tiêu chí "có số lượng lớn người tiêu dùng mua, sử dụng thường xuyên, liên tục, có tác động trực tiếp, lâu dài" và quy định đăng ký "với cơ quan quản lý nhà nước về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng", chưa nói cấp nào. Báo cáo thẩm tra cho rằng các tiêu chí về hợp đồng theo mẫu, điều kiện giao dịch chung "còn mang tính định tính trong khi trực tiếp làm phát sinh nghĩa vụ của doanh nghiệp".

Đại biểu Nguyễn Ngọc Việt đề nghị xác định ngành hàng phải đăng ký theo mức độ thiết yếu, số người sử dụng, mức độ phụ thuộc và nguy cơ tranh chấp hàng loạt, kiểm soát cả điều khoản bất lợi chứ không chỉ việc đăng ký, và lưu ý riêng dịch vụ quản lý, vận hành nhà chung cư. Tỉnh tiền kiểm theo danh mục của Thông tư số 42/2025/TT-BCT. Bộ nên hậu kiểm hợp đồng của nền tảng số phục vụ người dùng ở nhiều tỉnh, từ một quy mô người dùng do Chính phủ quy định. Không có tầng thứ hai, một hợp đồng gọi xe dùng cho cả nước có thể bị 34 tỉnh kiểm theo 34 cách.

Đại biểu Nguyễn Ngọc Việt cũng đề nghị xác định cơ quan cấp tỉnh hoặc trung ương điều phối khi tranh chấp phát sinh qua nền tảng số hoặc liên quan nhiều địa phương, để người tiêu dùng không phải tự đi tìm cơ quan giải quyết khi doanh nghiệp, nền tảng và người bán ở những địa bàn khác nhau. Thường trực Uỷ ban Kinh tế và Tài chính trước đó đã đề nghị "đánh giá kỹ lưỡng các nguồn lực, điều kiện bảo đảm thi hành Luật, nhất là với nội dung phân cấp, phân quyền, chuyển từ cơ chế tiền kiểm sang cơ chế hậu kiểm". Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc cũng yêu cầu "không để xảy ra tình trạng phân cấp hình thức".

Điểm thứ ba: người dân cần biết gửi yêu cầu ở đâu. Bản trình Quốc hội thêm cụm "tại địa phương" vào cơ quan tiếp nhận yêu cầu hỗ trợ thương lượng, quy định thời hạn 07 ngày làm việc để chuyển yêu cầu, 07 ngày làm việc để doanh nghiệp thương lượng và 05 ngày làm việc để báo kết quả.

Thảo luận tại Tổ 4, đại biểu Nguyễn Khánh Vũ (Đoàn Đại biểu Quốc hội tỉnh Quảng Trị) nhận xét: "Tôi tán thành đưa việc tiếp nhận về gần dân, nhưng chỉ thêm ba chữ này thì người dân vẫn chưa biết gửi yêu cầu đến đâu". Theo số liệu đại biểu dẫn, năm 2025, doanh nghiệp không thương lượng là hành vi vi phạm phổ biến nhất, chiếm 26,9% tổng số vụ việc. Ông đề nghị Ủy ban nhân dân cấp xã tiếp nhận, hỗ trợ thương lượng khi người tiêu dùng và doanh nghiệp cùng một xã; cấp tỉnh xử lý yêu cầu liên quan từ hai xã trở lên; yêu cầu với doanh nghiệp nước ngoài không có đại diện tại Việt Nam chuyển lên Bộ đầu mối; khi doanh nghiệp không thương lượng trong 7 ngày làm việc, cơ quan đã nhận yêu cầu phải hướng dẫn bằng văn bản các bước tiếp theo. "Quyền thì luật đã trao, nhưng người dân không biết kêu ở đâu, kêu ai, kêu xong làm gì tiếp", ông nói.

Đại biểu Dương Minh Ánh (Đoàn Đại biểu Quốc hội TP. Hà Nội) đề nghị nghiên cứu cơ chế ngân sách hỗ trợ lập tổ tư vấn cộng đồng bảo vệ người tiêu dùng ở cấp xã vùng khó khăn, vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, cùng cơ chế phối hợp trực tuyến giữa cấp xã và cấp tỉnh để tránh đùn đẩy. Báo cáo thẩm tra cũng đề nghị phân định rõ thẩm quyền giữa cấp tỉnh và cấp xã trong hỗ trợ thương lượng, quản lý nhà nước tại địa phương.

Điểm thứ tư: Cần làm rõ cơ chế hoàn trả, bồi thường cho người tiêu dùng bị thiệt hại do kết quả đo lường sai lệch. Tại phiên họp ngày 27/8, Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Nguyễn Thanh Hải chỉ ra rằng “cơ chế bảo vệ người tiêu dùng khi kết quả đo bị sai lệch hiện chưa được quy định rõ, nhất là việc hoàn trả, bồi thường cho người dân bị thiệt hại trong các lĩnh vực thiết yếu như điện, nước, xăng dầu, viễn thông”.

Theo bà Nguyễn Thanh Hải đó là "những vấn đề người dân mong mỏi nhất" trong lần sửa này, đề nghị quy định cụ thể hoặc giao văn bản dưới luật, liên thông với dự thảo Luật Đo lường. Tờ trình đã khoanh phạm vi ở hai nhóm vướng mắc, nên đây không phải lỗi của dự luật. Nhưng nếu chưa kịp đưa vào luật, nghị quyết kỳ họp nên giao Chính phủ quy định cơ chế hoàn trả trong nghị định sửa các nghị định về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng mà Bộ đang soạn, có hạn trùng ngày luật có hiệu lực.

Người có ảnh hưởng quảng cáo sai sự thật là chủ đề được báo chí phản ánh nhiều trong thời gian gần đây. Luật 2023 đã có quy định về trách nhiệm của họ. Tại hội thảo ngày 5/8, bà Vũ Thị Hoài An, Phó Chánh Văn phòng Trung ương Hội Bảo vệ người tiêu dùng Việt Nam, xếp "lợi dụng người có ảnh hưởng để tiếp thị thiếu trung thực" vào nhóm rủi ro mới trên không gian mạng. Dự luật lần này không sửa quy định ấy. Chế tài với nội dung quảng cáo sai thuộc pháp luật về quảng cáo; dự án Luật sửa đổi các luật thuộc lĩnh vực văn hoá, thể thao, du lịch, trong đó có quảng cáo, báo chí, cũng đang được Quốc hội xem xét tại kỳ họp này. Bạn đọc hỏi về người có ảnh hưởng cần theo cả hai luật.

Như vậy, theo tinh thần hội nghị ngày 19/8, mỗi cơ quan, đơn vị, địa phương phải xác định được việc gì phải làm, ai chịu trách nhiệm, thời hạn nào phải hoàn thành và kết quả được đánh giá bằng tiêu chí nào. Bốn câu hỏi ấy cũng áp được cho chính phần sửa luật này.

Việc phải làm đã rõ. Bản trình Quốc hội đã luật hóa việc phân cấp quản lý hợp đồng theo mẫu và hỗ trợ thương lượng, đồng thời giao thêm trách nhiệm cho cấp xã. Quyền lựa chọn của người tiêu dùng với thông tin cá nhân lần đầu được viết thành điều khoản cụ thể tại khoản 2 Điều 17. Phần còn lại nằm ở văn bản hướng dẫn. Theo Tờ trình số 713/TTr-CP, để thi hành toàn bộ dự án Luật, Bộ Công Thương sẽ trình Chính phủ 04 nghị định và ban hành 03 thông tư. Riêng với Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, dự thảo giao Bộ đầu mối quy định chi tiết ở bảy điều.

Ai làm mới rõ một nửa. Ở cấp tỉnh, Nghị định số 146/2025/NĐ-CP đã giao Sở Công Thương tiếp nhận, giải quyết yêu cầu, phản ánh, khiếu nại của người tiêu dùng; việc tiền kiểm hợp đồng theo mẫu đã chuyển về Ủy ban nhân dân cấp tỉnh từ ngày 01/7/2025. Nhưng giữa tỉnh và xã, dự thảo chưa trả lời ai nhận yêu cầu của người dân, ai hỗ trợ thương lượng khi doanh nghiệp ở tỉnh khác hay ở nước ngoài. Với hợp đồng của các nền tảng số phục vụ người dùng cả nước, vai trò hậu kiểm của Bộ cũng chưa được ghi rõ. Đây là điều đại biểu Quốc hội hỏi nhiều nhất trong phiên thảo luận tổ chiều 20/10, và cũng là điều cơ quan thẩm tra đề nghị làm rõ. Như Phó Bí thư chuyên trách Đảng ủy Bộ Công Thương Phan Văn Bản đã lưu ý, phân cấp, phân quyền “phải gắn với năng lực thực thi, nguồn lực và trách nhiệm giải trình”. Giao việc cho xã thì phải kèm người, kinh phí, quy trình và dữ liệu dùng chung.

Hạn đã có. Luật dự kiến có hiệu lực từ ngày 01/3/2027. Các nghị định, thông tư hướng dẫn cần sẵn sàng cùng thời điểm, để cấp xã có căn cứ tiếp nhận yêu cầu ngay từ ngày đầu và người dân không rơi vào khoảng trống giữa văn bản cũ và văn bản mới.

Tiêu chí đánh giá là chỗ còn trống. Số quyết định xử phạt và số tiền phạt cho biết cơ quan quản lý đã làm bao nhiêu việc, nhưng chưa cho biết người tiêu dùng được bảo vệ đến đâu. Những thước đo gần với người dân hơn nên được công bố định kỳ: bao nhiêu yêu cầu được tiếp nhận và giải quyết đúng hạn; bao nhiêu doanh nghiệp chịu ngồi vào bàn thương lượng, khi năm 2025 việc doanh nghiệp không thương lượng còn chiếm 26,9% số vụ việc; bao nhiêu tiền được hoàn trả cho người bị đo sai điện, nước, xăng dầu.

Khi bốn câu hỏi ấy có lời đáp, quyền mà luật đã trao mới thực sự đến được với người tiêu dùng: biết kêu ở đâu, có người giải quyết và được bồi hoàn khi bị thiệt.

Đón đọc Bài 5: Chính sách đúng, còn phải kiểm tra tới nơi