Thu hẹp khoảng cách trong khu vực
Trong nhiều năm, thị trường ô tô Thái Lan luôn có quy mô lớn hơn thị trường ô tô Việt Nam từ 1,5-2 lần, giữ vai trò trung tâm sản xuất và tiêu thụ quan trọng của khu vực. Tuy nhiên, hai năm gần đây, khoảng cách doanh số giữa hai quốc gia thu hẹp nhanh chóng.
Nếu như năm 2024, chênh lệch doanh số giữa Việt Nam và Thái Lan còn khoảng 68.600 xe, thì đến năm 2025, con số này chỉ còn khoảng 17.000 xe, mức thấp nhất trong một thập kỷ. Tốc độ rút ngắn khoảng cách cho thấy sự dịch chuyển đáng kể về động lực tăng trưởng trong khu vực. Trong khi thị trường Thái Lan đối mặt với đà suy giảm, Việt Nam lại duy trì được nhịp tăng trưởng ấn tượng, đặc biệt trong năm 2025. Hiện nay, Indonesia và Malaysia vẫn là hai thị trường lớn nhất Đông Nam Á về tiêu thụ xe mới.
Công nghiệp ô tô Việt Nam ghi nhận tín hiệu tích cực. Ảnh: Cấn Dũng
Năm 2025 cũng đánh dấu một cột mốc quan trọng khi thị trường ô tô Việt Nam lần đầu tiên vượt mốc 600.000 xe, thiết lập kỷ lục mới về quy mô tiêu thụ. Động lực tăng trưởng chính đến từ các doanh nghiệp sản xuất ô tô trong nước như VinFast, Hyundai Thành Công, Tập đoàn Trường Hải (Thaco), cũng như các doanh nghiệp FDI như Ford và Toyota.
Việc doanh số tăng mạnh phản ánh nhu cầu tiêu dùng cải thiện, cấu trúc thị trường đang có sự thay đổi. Nếu trước đây, thị trường Việt Nam chủ yếu phụ thuộc vào xe lắp ráp từ các thương hiệu nước ngoài, thì nay vai trò của doanh nghiệp trong nước ngày càng rõ nét.
Sự bứt phá của VinFast với doanh số tăng góp phần mở rộng quy mô thị trường. Theo tính toán, lượng xe VinFast bán ra trong năm 2025 tương đương tổng doanh số cộng lại của 3 thương hiệu nước ngoài đứng phía sau là Toyota, Hyundai và Ford. Đây là điều chưa từng xảy ra trong nhiều thập kỷ, kể từ khi thị trường ô tô Việt Nam hình thành và phát triển.
Ở tầm dài hạn, việc chênh lệch doanh số với Thái Lan thu hẹp xuống còn 17.000 xe cho thấy ngành công nghiệp ô tô Việt Nam đang tiến gần hơn tới nhóm thị trường dẫn đầu khu vực. Dù quy mô sản xuất và xuất khẩu của Thái Lan vẫn giữ vai trò quan trọng trong chuỗi cung ứng khu vực, nhưng xét riêng về thị trường tiêu thụ nội địa, Việt Nam đã nổi lên như một điểm tăng trưởng đáng chú ý.
Định vị thương hiệu ô tô Việt trong chu kỳ phát triển mới
Khi quy mô thị trường nội địa đã vượt 600.000 xe và có thể tiếp tục tăng, liệu Việt Nam có thể chuyển từ vị thế “thị trường tiêu thụ” sang “trung tâm sản xuất thực thụ”? Chính trong bối cảnh đó, những động thái mới từ các doanh nghiệp nội địa đang thu hút sự quan tâm đặc biệt.
Vừa qua, Chủ tịch HĐQT kiêm Tổng giám đốc Thaco Trần Bá Dương đã công bố kế hoạch phát triển các dòng xe mang thương hiệu riêng của tập đoàn. Theo lộ trình được chia sẻ, sau thời gian dài tập trung lắp ráp và phân phối các thương hiệu quốc tế, Thaco Auto, đơn vị phụ trách mảng sản xuất và kinh doanh ô tô, dự kiến gia nhập thị trường xe du lịch mang thương hiệu Thaco vào năm 2027.
Đây được xem là bước chuyển quan trọng trong chiến lược phát triển của doanh nghiệp đã có hơn 20 năm hoạt động tại Việt Nam. Chia sẻ với phóng viên Báo Công Thương, chuyên gia ô tô Nguyễn Mạnh Thắng, Giám đốc mạng xã hội Whatcarvn, nếu muốn bước vào một giai đoạn phát triển mới, Thaco buộc phải tự xây dựng năng lực nghiên cứu và phát triển (R&D), chủ động lựa chọn nền tảng công nghệ phù hợp. Ông Thắng cho rằng, doanh nghiệp hiện sở hữu đội ngũ R&D tương đối mạnh, song chủ yếu tập trung ở mảng xe buýt. Để mở rộng sang phân khúc xe du lịch, đặc biệt là xe con, doanh nghiệp sẽ cần đầu tư quyết liệt hơn cả về tài chính lẫn công nghệ.
Chuyên gia Nguyễn Mạnh Thắng nhận định, khả năng cao Thaco sẽ theo đuổi hướng đi xe năng lượng mới nhưng không phải thuần điện hoàn toàn trong giai đoạn đầu. Một mẫu plug-in hybrid (PHEV) có thể là lựa chọn thực tế và không loại trừ khả năng công nghệ sẽ được hợp tác hoặc chuyển giao từ đối tác nước ngoài.
Ở góc nhìn kinh tế vĩ mô, trao đổi với phóng viên Báo Công Thương, PGS.TS. Nguyễn Thường Lạng (Viện Thương mại và Kinh tế quốc tế, Đại học Kinh tế quốc dân) đánh giá, thị trường ô tô Việt Nam từ năm 2020 đã bùng phát mạnh mẽ. PGS.TS. Nguyễn Thường Lạng cho rằng, việc các doanh nghiệp trong nước lựa chọn phát triển thương hiệu riêng là tín hiệu tích cực cho ngành ô tô Việt Nam. Theo PGS.TS. Nguyễn Thường Lạng, doanh nghiệp đang phát đi một thông điệp mạnh mẽ, thể hiện sự tự tin trước cạnh tranh ngày càng khốc liệt giữa các dòng xe động cơ đốt trong, xe điện và các loại hình năng lượng xanh.
Bên cạnh đó, PGS.TS Nguyễn Thường Lạng cũng nhấn mạnh khả năng vượt qua “bẫy gia công”, tức không chỉ dừng lại ở lắp ráp cho nước ngoài mà tiến tới nội địa hóa, xây dựng dây chuyền sản xuất, thiết kế và thương hiệu riêng, đồng thời phát triển các lĩnh vực hỗ trợ như linh kiện, phụ tùng, lốp xe, ắc quy, pin… Theo ông Lạng, đây là tín hiệu phù hợp với tinh thần của Nghị quyết 68-NQ/TW về phát triển kinh tế tư nhân, trong đó đặt mục tiêu có ít nhất 20 doanh nghiệp lớn tham gia chuỗi giá trị toàn cầu.
Tuy nhiên, thách thức lớn nhất vẫn là khả năng nội địa hóa. Sau 30-40 năm phát triển, tỷ lệ nội địa hóa của ngành ô tô Việt Nam vẫn còn hạn chế. Ngành công nghiệp hỗ trợ vẫn còn dư địa lớn để hoàn thiện năng lực thiết kế và sản xuất.
“Với sự hỗ trợ của công nghệ mới, đặc biệt là AI và các phần mềm chuyên dụng, Việt Nam có thể từng bước làm chủ khâu thiết kế và phát triển sản phẩm”, PGS.TS. Nguyễn Thường Lạng nhận định.
Song song với tham vọng của doanh nghiệp, dự thảo Chiến lược phát triển ngành công nghiệp ô tô Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045 do Bộ Công Thương xây dựng đặt mục tiêu đến năm 2030, thị trường tiêu thụ đạt khoảng 800.000-900.000 xe mỗi năm.
Giai đoạn này, xe động cơ đốt trong vẫn giữ vai trò chủ yếu, nhưng ưu tiên chuyển đổi xe buýt và taxi đô thị sang hướng xanh, xây dựng 1.000-2.000 trạm sạc. Đồng thời, định hướng khoa học - kỹ thuật tập trung vào R&D công nghệ pin nhiên liệu hydro xanh và tái chế pin, với mục tiêu xử lý 70% pin cũ, tăng cường chuyển giao công nghệ và bảo đảm tỷ lệ xe thân thiện môi trường đạt 25-35% tổng lượng xe tiêu thụ.
Trong bức tranh đó, sau VinFast, Thaco có thể trở thành mảnh ghép tiếp theo góp phần hoàn chỉnh hệ sinh thái ô tô Việt Nam. Dù phải đối mặt với thách thức xây dựng thương hiệu mới từ con số 0 và cân bằng lợi ích với các đối tác quốc tế hiện tại, bước đi này cho thấy khát vọng chuyển từ vai trò lắp ráp sang làm chủ thương hiệu.
Khi thị trường nội địa đã đạt quy mô kỷ lục và mục tiêu 800.000-900.000 xe đang được đặt ra cho giai đoạn tới, tăng trưởng doanh số không còn là yếu tố tiên quyết. Bên cạnh đó, năng lực làm chủ công nghệ, nội địa hóa và xây dựng thương hiệu quốc gia đang trở thành trọng tâm. Con đường phía trước chắc chắn không dễ dàng, nhưng những tín hiệu hiện tại cho thấy ngành ô tô Việt Nam đang bước vào một chu kỳ phát triển mới với tham vọng rõ ràng hơn bao giờ hết.