“Tấm hộ chiếu kỹ thuật”
Theo Viện Công nghiệp thực phẩm, trong bối cảnh toàn cầu hóa và hội nhập kinh tế quốc tế ngày càng sâu rộng, ngành công nghiệp thực phẩm Việt Nam đang đứng trước cả cơ hội lớn và những thách thức không nhỏ.
Hoạt động nghiên cứu khoa học và công nghệ tại Viện Công nghiệp thực phẩm. Ảnh: Quỳnh Nga
Một trong những yếu tố then chốt quyết định năng lực cạnh tranh và khả năng tiếp cận thị trường quốc tế của sản phẩm thực phẩm Việt Nam chính là hệ thống các quy chuẩn, tiêu chuẩn kỹ thuật.
Đây không chỉ là công cụ quản lý nhà nước hiệu quả nhằm đảm bảo an toàn thực phẩm, bảo vệ sức khỏe người tiêu dùng, mà còn là “tấm hộ chiếu kỹ thuật” giúp hàng hóa vượt qua các rào cản thương mại phi thuế quan trên thị trường thế giới.
Để thực hiện được mục tiêu này, hệ thống các quy chuẩn, tiêu chuẩn (QCVN, TCVN) về thực phẩm đóng vai trò then chốt, tạo hành lang pháp lý và kỹ thuật cho các hoạt động sản xuất, kinh doanh thực phẩm. Hệ thống này không chỉ ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng sản phẩm lưu thông trên thị trường mà còn tác động đến năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp Việt Nam khi tham gia vào chuỗi cung ứng toàn cầu.
Trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế sâu rộng, đặc biệt là việc Việt Nam tham gia vào các Hiệp định thương mại tự do thế hệ mới, các quy định về an toàn thực phẩm trên thế giới ngày càng trở nên chặt chẽ và phức tạp.
Việc hài hòa hệ thống QCVN, TCVN về thực phẩm của Việt Nam với các tiêu chuẩn quốc tế không chỉ là yêu cầu cấp thiết để nâng cao chất lượng, đảm bảo an toàn thực phẩm mà còn là điều kiện tiên quyết để thúc đẩy xuất khẩu, tránh các rào cản kỹ thuật trong thương mại.
Tuy nhiên, thực tiễn cho thấy hệ thống QCVN, TCVN về thực phẩm hiện nay vẫn còn tồn tại một số hạn chế như sự chồng chéo, chưa đồng bộ giữa các văn bản quy phạm pháp luật; một số tiêu chuẩn cần được rà soát, cập nhật để tiệm cận hơn với tiến bộ khoa học kỹ thuật và thông lệ quốc tế; khả năng áp dụng và thực thi tiêu chuẩn trong thực tế còn gặp vướng mắc; thiếu cơ chế rà soát, cập nhật định kỳ để đảm bảo tính phù hợp và hiệu quả của hệ thống.
Xuất phát từ thực tiễn đó, việc nghiên cứu, đánh giá một cách toàn diện hệ thống quy chuẩn, tiêu chuẩn thực phẩm hiện hành trong phạm vi quản lý của ngành Công Thương là hết sức cần thiết. Trên cơ sở này, đề xuất các giải pháp hoàn thiện nhằm nâng cao tính đồng bộ, minh bạch, khả năng áp dụng và mức độ tương thích với các quy định quốc tế - góp phần thúc đẩy phát triển ngành thực phẩm bền vững, nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.
Do đó, Viện Công nghiệp thực phẩm thực hiện đề tài: Nghiên cứu đánh giá hệ thống các quy chuẩn, tiêu chuẩn thực phẩm thuộc phạm vi quản lý ngành Công Thương và đề xuất giải pháp hoàn thiện để phù hợp với quy định của thế giới.
Góp sức hoàn thiện quy chuẩn, tiêu chuẩn
Mục tiêu chung của đề tài nhằm đánh giá được sự đáp ứng của các quy chuẩn, tiêu chuẩn thực phẩm thuộc phạm vi quản lý ngành Công Thương đối với tiêu chuẩn thực phẩm của thế giới; đề xuất các giải pháp hoàn thiện quy chuẩn, tiêu chuẩn thực phẩm thuộc phạm vi quản lý ngành Công Thương để phù hợp với quy định của thế giới.
Đến nay, nhóm nghiên cứu của Viện Công nghiệp thực phẩm đã rà soát và phát hiện các điểm chưa phù hợp trong các tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật thực phẩm thuộc phạm vi quản lý ngành Công Thương; thu thập, tổng hợp, phân tích, phân loại các tiêu chuẩn quốc gia (TCVN), quy chuẩn kỹ thuật quốc gia (QCVN) thực phẩm hiện hành tại Việt Nam thuộc phạm vi quản lý ngành Công Thương.
Đồng thời, thu thập, tổng hợp, phân tích, phân loại các tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật thực phẩm hoặc các văn bản quy định của Codex, Châu Âu, Malaysia, Trung Quốc đối với thực phẩm thuộc phạm vi quản lý ngành Công Thương; so sánh và xác định điểm khác biệt, chưa phù hợp giữa hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật trong nước với các quy định của Codex, Châu Âu, Malaysia, Trung Quốc.
Việc rà soát và phát hiện các điểm chưa phù hợp trong các tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật thực phẩm thuộc phạm vi quản lý ngành Công Thương, dựa trên phản ánh của các cá nhân và tổ chức, hiệp hội nghề nghiệp và khảo sát thực tế hoạt động sản xuất và kinh doanh.
Nhóm nghiên cứu đã lập phiếu, lấy ý kiến phản ánh về các điểm chưa phù hợp từ chuyên gia, nhà khoa học, nhà quản lý, hiệp hội. Tổng hợp, đánh giá các điểm chưa phù hợp trong các tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật (đánh giá của chuyên gia, nhà khoa học, nhà quản lý, hiệp hội); tổ chức hội thảo khoa học để thống nhất về các đánh giá các điểm chưa phù hợp trong các tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật thực phẩm thống nhất thông qua hội thảo.
Đáng chú ý, khảo sát và đánh giá hiện trạng áp dụng các tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật trong sản xuất, kinh doanh dầu thực vật (2022-2023). Đề tài đã phân tích tổng cộng 785 chỉ tiêu được phân tích, bao gồm: Mẫu dầu lạc và dầu ngô: Số lượng 25 mẫu, mỗi mẫu được phân tích 9 chỉ tiêu, gồm chì, asen, đồng, sắt, chỉ số axit, chỉ số peroxyt, aflatoxin (B1, B2, G1, G2), vitamin A và benzo(a)pyren (tổng 225 chỉ tiêu).
Mẫu dầu thực vật khác: Số lượng 56 mẫu, mỗi mẫu được phân tích 10 chỉ tiêu gồm chì, asen, đồng, sắt, chỉ số axit, chỉ số peroxyt, vitamin A, benzo(a)pyren, 3-MCPD este và glycidyl este (tổng 560 chỉ tiêu).
Nhóm nghiên cứu cũng đánh giá mức độ đáp ứng yêu cầu chất lượng an toàn thực phẩm theo quy định hiện hành trong sản xuất, kinh doanh (trong nước và xuất khẩu) dầu thực vật.
Từ đó, đã nghiên cứu đề xuất một số giải pháp khắc phục những điểm chưa phù hợp của các tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật thực phẩm thuộc phạm vi quản lý ngành Công Thương và đã cập nhật thông tin cảnh báo về nguy cơ an toàn thực phẩm thuộc lĩnh vực quản lý ngành Công Thương.
Cụ thể, cập nhật thông tin cảnh báo từ các thị trường chính như Châu Âu, Malaysia, Trung Quốc hàng tháng; xây dựng và cập nhật được 40 bài về an toàn thực phẩm trên trang thông tin điện tử của Viện Công nghiệp thực phẩm, trong số đó có 26 bài về cảnh báo an toàn phẩm, 14 bài về phân tích chuyên sâu và giới thiệu chính sách mới về an toàn thực phẩm; cập nhật 25 bài về an toàn thực phẩm theo định kỳ hàng tháng; Đã xây dựng và cập nhật 1 bài an toàn thực phẩm theo đột xuất.
Ngoài ra, cảnh báo nguy cơ về an toàn thực phẩm từ hoạt động rà soát, khảo sát, đánh giá thực trạng sản xuất kinh doanh thực phẩm; nâng cấp xây dựng và hoàn thiện chuyên mục cảnh báo an toàn thực phẩm; quản lý và duy trì thông tin cảnh báo nguy cơ an toàn thực phẩm trên chuyên mục an toàn thực phẩm tại website https://firi.vn do Viện Công nghiệp thực phẩm quản lý.
Đề tài đã tiến hành rà soát các nhóm sản phẩm thuộc trách nhiệm quản lý nhà nước của Bộ Công Thương, đồng thời so sánh với các quy chuẩn, tiêu chuẩn của châu Âu, Codex và một số nước trong khu vực, để từ đó có cở sở xây dựng các TCVN và QCVN phù hợp với thực tế sản xuất của Việt Nam và hài hòa với thế giới cũng như khu vực.