Trong câu chuyện phát triển nhiên liệu sinh học, vai trò của Bộ Công Thương đang có sự dịch chuyển rõ rệt: từ cơ quan quản lý sang “kiến trúc sư trưởng” của thị trường. Không còn chỉ dừng ở việc ban hành chính sách, Bộ đang chủ động định hình cung cầu và dẫn dắt hành vi thị trường.
Trên thực tế, Bộ Công Thương đã triển khai đồng bộ nhiều giải pháp, từ xây dựng lộ trình, hoàn thiện cơ chế chính sách đến điều hành thị trường xăng dầu, nhằm bảo đảm đầy đủ các điều kiện cần thiết cho nhiên liệu sinh học phát triển.
Không chờ đến khi khủng hoảng xăng dầu do xung đột Trung Đông bùng phát, Bộ Công Thương mới tính đến phương án đưa nhiên liệu sinh học vào sử dụng. Ngay từ tháng 6/2025, tại Hội nghị sơ kết 6 tháng về tình hình cung ứng xăng dầu và phương hướng, nhiệm vụ 6 tháng cuối năm 2025, Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên (thời điểm đó là Bộ trưởng Bộ Công Thương) đã yêu cầu các đơn vị thuộc Bộ gồm Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước phối hợp với các đơn vị chức năng, đặc biệt là Cục Đổi mới sáng tạo, Chuyển đổi xanh và Khuyến công, tham mưu xây dựng lộ trình sử dụng xăng E10. Đồng thời, khẩn trương hoàn thiện Tờ trình Chính phủ thông qua Báo cáo tổng kết thực hiện Quyết định số 53/2012/QĐ-TTg để làm cơ sở đề xuất lộ trình mới.
Từ quyết tâm đó, ngày 12/6/2025, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 146/2025/NĐ-CP về phân quyền, phân cấp trong lĩnh vực công nghiệp và thương mại. Đáng chú ý, Nghị định đã phân cấp cho Bộ Công Thương thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn của Thủ tướng Chính phủ trong việc quy định lộ trình áp dụng tỷ lệ phối trộn nhiên liệu sinh học với nhiên liệu truyền thống.
Trong quá trình triển khai lộ trình này, căn cứ vào tình hình thực tế về kinh tế - xã hội, kỹ thuật, công nghệ, cung cầu, giá cả và các biến động liên quan, Bộ trưởng Bộ Công Thương được quyền quyết định điều chỉnh tỷ lệ phối trộn, bổ sung chủng loại xăng kinh doanh phù hợp, nhằm bảo đảm mục tiêu an ninh năng lượng, bảo vệ môi trường và quyền lợi người tiêu dùng.
Thực hiện quy định phân cấp, ngày 7/11/2025, Bộ trưởng Bộ Công Thương ban hành Thông tư số 50/2025/TT-BCT quy định lộ trình áp dụng tỷ lệ phối trộn nhiên liệu sinh học tại Việt Nam. Theo đó, từ ngày 1/6/2026, xăng không chì được phối trộn thành xăng sinh học E10 để sử dụng trên toàn quốc; đồng thời tiếp tục duy trì xăng E5RON92 đến hết ngày 31/12/2030.
Để bảo đảm tính khả thi và đồng bộ, Bộ Công Thương đã trình Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 46/2025/QĐ-TTg ngày 11/12/2025, bãi bỏ Quyết định số 53/2012/QĐ-TTg. Cùng với đó, Thủ tướng Chính phủ ban hành Chỉ thị số 07/CT-TTg ngày 26/2/2026 nhằm đẩy mạnh sản xuất, phối trộn, phân phối và sử dụng nhiên liệu sinh học.
Sau khi các văn bản được ban hành, Bộ Công Thương đã tích cực tổ chức triển khai Thông tư 50 thông qua các hội nghị phổ biến tại cả ba miền Bắc, Trung, Nam; làm việc trực tiếp với các hiệp hội và doanh nghiệp xăng dầu, nhiên liệu sinh học lớn trong nước. Tất cả các doanh nghiệp, hiệp hội đều thể hiện sự ủng hộ cao đối với chủ trương chuyển đổi, đồng thời chủ động chuẩn bị hạ tầng kỹ thuật, cơ sở vật chất và hoàn thiện các thủ tục pháp lý để sẵn sàng triển khai đúng, thậm chí sớm hơn thời điểm quy định. Theo đó, xăng sinh học hoàn toàn có thể được đưa vào sử dụng ngay từ tháng 4/2026 nếu đủ điều kiện.
Ngay trong tháng 3/2026, khi xung đột quân sự Trung Đông bước vào giai đoạn căng thẳng nhất, Uỷ viên Trung ương Đảng, Bộ trưởng Bộ Công Thương Lê Mạnh Hùng (thời điểm đó là Quyền Bộ trưởng Bộ Công Thương), Tổ phó thường trực Tổ công tác bảo đảm an ninh năng lượng, đã trực tiếp dẫn đầu đoàn công tác làm việc với Công ty Cổ phần - Tổng Công ty Lọc hóa dầu Việt Nam (BSR) và Nhà máy Lọc dầu Nghi Sơn về bảo đảm an ninh năng lượng trong bối cảnh mới.
Tại buổi làm việc, một trong những chỉ đạo đáng chú ý của Bộ trưởng là yêu cầu các doanh nghiệp đẩy mạnh đa dạng hóa các cấu tử xăng dầu, đặc biệt phát triển các sản phẩm xanh. Các sản phẩm như E100 (dùng để phối trộn xăng E10) cần được khẩn trương đưa vào vận hành ở mức tối đa công suất, bảo đảm hiệu quả và sẵn sàng cung ứng cho thị trường để phục vụ phối trộn xăng sinh học.
Sử dụng nhiên liệu sinh học là xu hướng không thể đảo ngược. Trong bối cảnh nguồn cung xăng dầu toàn cầu bị ảnh hưởng bởi xung đột địa chính trị, việc sử dụng nhiên liệu sinh học không chỉ mang ý nghĩa môi trường mà còn giúp tiết kiệm nguồn xăng dầu truyền thống. Với tỷ lệ phối trộn 10%, xăng E10 có thể giúp giảm tương ứng 10% nhu cầu xăng khoáng.
Cũng tại cuộc họp, ông Trần Hữu Linh, Cục trưởng Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước (Bộ Công Thương) cho biết, bài toán E10 đang tạo áp lực lớn về nguồn cung ethanol. Do đó, các doanh nghiệp lọc hóa dầu cần chủ động tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng, từ nguyên liệu đến phối trộn, nhằm chia sẻ gánh nặng với các doanh nghiệp đầu mối và củng cố chuỗi cung ứng xăng dầu quốc gia.
Dưới góc độ kinh tế xanh và phát triển bền vững, TS Đào Duy Anh - Phó Cục trưởng Cục Đổi mới sáng tạo, Chuyển đổi xanh và Khuyến công (Bộ Công Thương) chia sẻ, phát triển nhiên liệu sinh học là định hướng xuyên suốt của Đảng, Chính phủ trong nhiều năm qua. Từ năm 2007 đến nay, hàng loạt đề án, chiến lược và nghị quyết đã được ban hành, gần nhất là Nghị quyết 70 ngày 20/8/2025 của Bộ Chính trị về bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia đến năm 2030, tầm nhìn 2045.
Các văn bản này đều thống nhất một quan điểm: phát triển nhiên liệu sinh học nhằm đa dạng hóa nguồn năng lượng, giảm phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch, hướng tới phát triển bền vững, bảo vệ môi trường và thực hiện cam kết phát thải ròng bằng “0” tại COP26.
Trong bối cảnh nguồn nhiên liệu hóa thạch là hữu hạn và có nguy cơ suy giảm trong khoảng 15 năm tới, việc tìm kiếm nguồn năng lượng tái tạo trở thành yêu cầu cấp thiết. Với lợi thế về nông - lâm nghiệp, Việt Nam có tiềm năng lớn để phát triển ngành công nghiệp nhiên liệu sinh học, đồng thời tạo việc làm cho khu vực nông thôn.
Nếu nâng tỷ lệ phối trộn, Việt Nam có thể từng bước giảm phụ thuộc vào xăng khoáng. Hiện hai nhà máy lọc dầu trong nước mới đáp ứng khoảng 70% nhu cầu, trong đó vẫn phụ thuộc đáng kể vào nguồn dầu thô nhập khẩu. Vì vậy, việc sử dụng nhiên liệu sinh học càng có ý nghĩa chiến lược khi có thể giảm thêm 10% phụ thuộc nếu áp dụng E10.
“Xăng E10 không chỉ là giải pháp kỹ thuật, mà còn là một giải pháp chiến lược nhằm bảo vệ môi trường, giảm phụ thuộc vào xăng khoáng và thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội”, TS Đào Duy Anh nhấn mạnh.
Xăng E10 được xác định là bước khởi đầu. Trong tương lai, Bộ Công Thương hướng tới các mức phối trộn cao hơn như E15, E20...
Xăng E10 được xác định là bước khởi đầu. Trong tương lai, Bộ Công Thương hướng tới các mức phối trộn cao hơn như E15, E20... Trong khi đó, các quốc gia như Mỹ đã sử dụng E10 từ những năm 1980 và hiện phổ biến E85; Thái Lan, Philippines đang sử dụng E15 và tiến tới E20. Việt Nam đi sau, nhưng có lợi thế học hỏi kinh nghiệm và xây dựng lộ trình phù hợp, tạo sự đồng thuận xã hội.
Đáng chú ý, việc ban hành Thông tư 50/2025/TT-BCT và dự thảo sửa đổi không chỉ mang ý nghĩa kỹ thuật, mà là bước đi mang tính quyết định trong việc tạo lập thị trường. Khi tỷ lệ phối trộn được quy định cụ thể, ethanol không còn là lựa chọn, mà trở thành yêu cầu bắt buộc trong sản xuất xăng – một sự chuyển đổi từ khuyến khích sang thiết kế thị trường.
Để phục vụ phối trộn xăng sinh học, Bộ Công Thương đã xây dựng phương án kết hợp cả nguồn ethanol trong nước và nhập khẩu. Theo ông Đỗ Minh Quân, Chuyên viên chính, Phòng Quản lý kinh doanh xăng dầu và khí, Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước (Bộ Công Thương), mục tiêu của Thông tư 50 là vừa bảo đảm an ninh năng lượng, vừa nâng dần tỷ lệ sử dụng nhiên liệu sinh học.
Trong giai đoạn đầu, khi nguồn cung trong nước mới đáp ứng khoảng 25 - 40% nhu cầu, việc nhập khẩu là cần thiết để bảo đảm thị trường không bị gián đoạn. Tuy nhiên, về dài hạn, mục tiêu vẫn là tăng tỷ trọng sản xuất trong nước, giảm phụ thuộc bên ngoài.
Song song đó, Bộ Công Thương tăng cường làm việc trực tiếp với doanh nghiệp, kiểm tra thực tế tại các nhà máy và hệ thống phân phối, kịp thời tháo gỡ khó khăn, bảo đảm tiến độ triển khai. Điều này cho thấy vai trò điều hành không chỉ dừng ở văn bản, mà đã đi sâu vào thực tiễn thị trường.
Việc đưa nhiên liệu sinh học vào sử dụng là yêu cầu tất yếu, song vẫn còn những băn khoăn từ phía người tiêu dùng về tác động của xăng E10 đến động cơ và hiệu suất sử dụng.
Trước những lo ngại này, TS Đào Duy Anh khẳng định xăng dầu là “máu” của nền kinh tế, không quốc gia nào đưa ra thị trường sản phẩm không bảo đảm chất lượng.
Thực tế, Việt Nam đã nghiên cứu nhiên liệu sinh học từ năm 2014, triển khai E5 trên toàn quốc từ năm 2018. Hiện nay, các doanh nghiệp lớn như PVOIL và Petrolimex đang thử nghiệm E10 tại một số địa bàn và chưa ghi nhận phản hồi tiêu cực từ người tiêu dùng.
Bên cạnh đó, cơ quan quản lý cũng phối hợp với các nhà khoa học trong và ngoài nước để đánh giá đầy đủ tác động của E10 đến hiệu suất và tuổi thọ động cơ.
Theo TS Đào Duy Anh, cùng với chính sách, cần đẩy mạnh truyền thông minh bạch, khoa học để người tiêu dùng hiểu đúng về xăng E10, từ đó tạo sự đồng thuận trong xã hội.
Việc Bộ Công Thương chủ động thiết kế lộ trình và cơ chế triển khai xăng E10 cho thấy sự chuyển đổi rõ nét từ tư duy điều hành sang kiến tạo thị trường. Khi tỷ lệ phối trộn trở thành quy định bắt buộc, ethanol không còn phụ thuộc vào “đầu ra tự nhiên” mà được bảo đảm bằng chính sách. Đây là bước đi mang tính bản lề, giúp hình thành thị trường nhiên liệu sinh học có quy mô đủ lớn, ổn định và lâu dài.
Mời độc giả đón đọc Bài 4: ‘Phép thử’ cho bản lĩnh tự chủ năng lượng quốc gia