Thời gian qua, cùng với sự chuyển biến rõ nét về tinh thần phục vụ và tính chuyên nghiệp, đội ngũ cán bộ, công chức trong các cơ quan hành chính nói chung và ngành Công Thương nói riêng đã góp phần quan trọng thúc đẩy cải cách hành chính, tạo ra nhiều kết quả tích cực. Những nỗ lực này được dư luận trong nước và quốc tế ghi nhận, đánh giá cao, đồng thời góp phần cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.
Tuy nhiên, phía sau những kết quả đạt được vẫn còn những khoảng trống cần được nhìn nhận thẳng thắn. Khi yêu cầu về một nền hành chính liêm chính, chuyên nghiệp và phục vụ ngày càng cao, văn hóa công vụ không còn là yếu tố hỗ trợ mà trở thành nền tảng quyết định chất lượng quản trị và mức độ hài lòng của người dân, doanh nghiệp. Trong bối cảnh đó, việc nhìn nhận đúng vai trò của văn hóa công vụ, đề xuất giải pháp để chuyển hóa thành hành vi cụ thể trong đội ngũ cán bộ, công chức là yêu cầu cấp thiết hiện nay.
Xoay quanh vấn đề này, phóng viên Báo Công Thương đã có cuộc trao đổi với PGS.TS Nguyễn Viết Thông - nguyên Phó Trưởng ban Tuyên giáo Trung ương, nguyên Tổng Thư ký Hội đồng Lý luận Trung ương.
PGS.TS Nguyễn Viết Thông - nguyên Phó Trưởng ban Tuyên giáo Trung ương, nguyên Tổng Thư ký Hội đồng Lý luận Trung ương
Xây dựng nền hành chính vì dân
- Ông đánh giá như thế nào về vai trò của văn hóa công vụ trong việc hình thành một nền hành chính liêm chính, chuyên nghiệp và thực sự vì Nhân dân phục vụ?
PGS. Nguyễn Viết Thông: Sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh đặc biệt quan tâm đến vấn đề xây dựng và rèn luyện đạo đức công vụ cho đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức. Nền công vụ Việt Nam được xây dựng trên nền tảng tư tưởng Hồ Chí Minh là một nền công vụ dân chủ, thân dân, trọng dân, vì dân.
Nhận thức rõ ý nghĩa, tầm quan trọng của sự nghiệp xây dựng và phát triển văn hóa, con người Việt Nam, Đảng và Nhà nước ta từ khi thành lập đến nay cũng đã ban hành nhiều chủ trương, chính sách, văn bản lãnh đạo, chỉ đạo, tạo cơ sở chính trị, pháp lý góp phần triển khai thực hiện xây dựng văn hóa công vụ trong các cơ quan, tổ chức của Nhà nước.
Có thể khẳng định những chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước về văn hóa công vụ là những căn cứ pháp lý quan trọng, nhằm giúp các cơ quan hành chính nhà nước tổ chức thực hiện hiệu quả các chuẩn mực, giá trị văn hóa công vụ. Qua đó, góp phần nâng cao hiệu quả hoạt động hành chính nhà nước, đáp ứng yêu cầu đặt ra trong mục tiêu xây dựng nền hành chính dân chủ, chuyên nghiệp, hiện đại, tinh gọn, hiệu lực, hiệu quả, có năng lực kiến tạo phát triển, liêm chính, phục vụ Nhân dân mà Chương trình tổng thể cải cách hành chính nhà nước giai đoạn 2021 -2030 đề ra.
Mới đây nhất, tại Hội nghị toàn quốc nghiên cứu, học tập, quán triệt và triển khai thực hiện Nghị quyết số 79-NQ/TW về phát triển kinh tế Nhà nước và Nghị quyết số 80-NQ/TW về phát triển văn hóa Việt Nam, Tổng Bí thư Tô Lâm đã yêu cầu tập trung triển khai đồng bộ 5 nhiệm vụ trọng tâm. Trong đó, xây dựng văn hóa trong hệ thống chính trị và coi đây là gốc của niềm tin xã hội.
Tổng Bí thư đã nhấn mạnh: "Văn hóa trong Đảng, trong bộ máy công quyền phải là văn hóa gương mẫu, nói đi đôi với làm, trọng danh dự, trọng kỷ luật và tận tụy phục vụ nhân dân. Mỗi cán bộ, đảng viên phải là một hạt nhân lan tỏa văn hóa liêm chính, chuẩn mực trong ứng xử, nghiêm túc trong thực thi nhiệm vụ, không né tránh, không đùn đẩy, không vô cảm. Không thể xây dựng văn hóa xã hội trong khi văn hóa công vụ còn hình thức, quan liêu, thiếu trách nhiệm. Càng không thể nói về kỷ cương xã hội khi kỷ luật thực thi ở một số nơi còn lỏng lẻo, hình thức. Niềm tin của nhân dân được tạo ra trước hết từ thái độ phục vụ, từ kỷ luật hành động và từ sự nêu gương của đội ngũ cán bộ".
Văn hóa là nền tảng xây dựng đạo đức công vụ và đạo đức công vụ là cơ sở để thực thi trách nhiệm công vụ. Trong nền hành chính phục vụ, cán bộ thiếu đạo đức sẽ gây xói mòn niềm tin, bào mòn năng lực vận hành của hệ thống chính trị và tạo rào cản cho tiến trình cải cách, phát triển quốc gia.
Thực tiễn cho thấy ở đâu cán bộ giữ được chuẩn mực đạo đức, tác phong công vụ đúng đắn thì ở đó hoạt động quản lý nhà nước vận hành hiệu quả hơn, quan hệ giữa chính quyền với người dân trở nên gần gũi, tin cậy hơn. Ngược lại, kỷ luật công vụ bị buông lỏng, trách nhiệm cá nhân không được đề cao thì bộ máy hành chính dễ rơi vào tình trạng quan liêu, xa dân, làm giảm hiệu quả quản lý, xói mòn niềm tin đối với bộ máy công quyền…
- Thực tiễn cho thấy văn hóa công vụ gắn chặt với phẩm chất, đạo đức và trách nhiệm của đội ngũ cán bộ, công chức. Theo ông, đâu là những hạn chế lớn nhất đang đặt ra và cần tập trung vào những giải pháp nào để văn hóa công vụ thực sự trở thành nền tảng hành vi trong đội ngũ cán bộ, công chức, góp phần củng cố niềm tin của nhân dân đối với Nhà nước?
PGS. Nguyễn Viết Thông: Như chúng ta đã thấy, văn hóa công vụ gắn rất chặt với phẩm chất, đạo đức và trách nhiệm của đội ngũ cán bộ, công chức. Tuy nhiên, trong thực tiễn hiện nay vẫn còn một số hạn chế cần nhìn nhận thẳng thắn. Trước hết là ở một số nơi nhận thức về văn hóa công vụ vẫn chưa thật sự đầy đủ. Có nơi còn xem đây là vấn đề mang tính hình thức, thiên về khẩu hiệu, trong khi bản chất của văn hóa công vụ phải được thể hiện trong từng hành vi cụ thể của cán bộ khi thực thi nhiệm vụ.
Kỷ luật, kỷ cương hành chính ở một số cơ quan chưa được thực hiện nghiêm. Vẫn còn tình trạng né tránh trách nhiệm, đùn đẩy công việc hoặc thái độ phục vụ chưa thật sự chuẩn mực khi giải quyết công việc cho người dân và doanh nghiệp. Những biểu hiện đó nếu không được chấn chỉnh kịp thời sẽ ảnh hưởng đến hiệu lực quản lý nhà nước và làm giảm niềm tin của xã hội.
Để khắc phục những hạn chế này, theo tôi cần tập trung vào một số giải pháp trọng tâm. Tiếp tục nâng cao nhận thức về văn hóa công vụ trong toàn bộ đội ngũ cán bộ, công chức, coi đây là một nội dung quan trọng trong xây dựng Đảng và xây dựng nền hành chính hiện đại. Khi nhận thức đúng thì hành vi công vụ mới có thể thay đổi theo hướng tích cực.
Tiếp đến là phải gắn việc xây dựng văn hóa công vụ với công tác đào tạo, bồi dưỡng cán bộ. Đội ngũ cán bộ cần được trang bị cả kiến thức chuyên môn, kỹ năng hành chính và chuẩn mực đạo đức nghề nghiệp. Bên cạnh đó cần hoàn thiện cơ chế kiểm tra, giám sát và đánh giá trách nhiệm công vụ, bảo đảm mọi hành vi công vụ đều được đặt trong khuôn khổ kỷ luật và pháp luật.
Một khi những giải pháp này được triển khai một cách kiên trì và đồng bộ thì văn hóa công vụ sẽ dần trở thành nền tảng hành vi của đội ngũ cán bộ, công chức. Từ đó góp phần củng cố niềm tin của nhân dân đối với Nhà nước và xây dựng một nền hành chính ngày càng liêm chính, chuyên nghiệp, phục vụ nhân dân.
Nền hành chính hiện đại là nền hành chính phục vụ, lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm - Ảnh minh họa
Biến văn hóa công vụ thành hành động cụ thể
- Vừa qua, Bộ Công Thương đã thành lập Ban Chỉ đạo phát triển văn hóa công vụ. Theo ông, động thái này có ý nghĩa như thế nào trong việc cụ thể hóa chủ trương xây dựng văn hóa công vụ?
PGS. Nguyễn Viết Thông: Đây là một bước đi rất quan trọng nhằm cụ thể hóa các chủ trương của Đảng về xây dựng văn hóa trong hệ thống chính trị và xây dựng đội ngũ cán bộ, công chức có đạo đức, trách nhiệm, tận tụy phục vụ nhân dân.
Trước hết, quyết định này thể hiện nhận thức rằng văn hóa công vụ phải được tổ chức thực hiện một cách bài bản, có cơ chế chỉ đạo và có sự phối hợp giữa các đơn vị. Khi có Ban Chỉ đạo, việc xây dựng văn hóa công vụ không dừng lại ở những khẩu hiệu chung mà được triển khai thành các chương trình, nhiệm vụ và chuẩn mực cụ thể trong hoạt động của đội ngũ cán bộ, công chức.
Thứ hai, đối với một bộ quản lý đa ngành và có vai trò quan trọng đối với nền kinh tế như Bộ Công Thương, việc xây dựng văn hóa công vụ càng có ý nghĩa đặc biệt. Ngành Công Thương quản lý nhiều lĩnh vực then chốt như công nghiệp, thương mại, xuất nhập khẩu và thường xuyên làm việc với cộng đồng doanh nghiệp cũng như các đối tác quốc tế. Vì vậy, đội ngũ cán bộ phải thể hiện tinh thần chuyên nghiệp, trách nhiệm, minh bạch và thái độ phục vụ đúng mực trong quá trình thực thi nhiệm vụ.
Việc thành lập Ban Chỉ đạo sẽ giúp định hướng rõ ràng hơn cho quá trình xây dựng văn hóa công vụ trong toàn ngành. Đây là cơ sở để từng bước hình thành môi trường làm việc kỷ cương, trách nhiệm, đồng thời nâng cao ý thức phục vụ doanh nghiệp và người dân.
- Theo ông, việc triển khai văn hóa công vụ ngành Công Thương cần được triển khai ra sao để tạo chuyển biến thực chất trong hoạt động quản lý nhà nước và phục vụ doanh nghiệp, người dân?
PGS. Nguyễn Viết Thông: Để tạo ra chuyển biến thực chất thì việc triển khai cần đi theo những bước rất rõ ràng, có trọng tâm và gắn chặt với thực tiễn quản lý. Thứ nhất, cần xác định rõ các chuẩn mực hành vi công vụ phù hợp với đặc thù của ngành Công Thương. Đây là một ngành quản lý nhiều lĩnh vực then chốt của nền kinh tế, thường xuyên làm việc với cộng đồng doanh nghiệp trong và ngoài nước. Vì vậy, chuẩn mực công vụ phải đề cao tính chuyên nghiệp, tinh thần trách nhiệm, sự minh bạch và thái độ tôn trọng doanh nghiệp, người dân trong quá trình giải quyết công việc.
Thứ hai, phải gắn văn hóa công vụ với năng lực chuyên môn của đội ngũ cán bộ. Một cán bộ có tinh thần phục vụ tốt nhưng năng lực chuyên môn hạn chế, thì cũng khó đáp ứng yêu cầu của công việc. Do đó cần chú trọng đào tạo, bồi dưỡng cán bộ cả về chuyên môn, pháp luật, kỹ năng giao tiếp hành chính và tác phong làm việc hiện đại.
Thứ ba, đẩy mạnh cải cách hành chính và số hóa quy trình xử lý công việc. Thủ tục được chuẩn hóa, quy trình được công khai, thời hạn giải quyết được kiểm soát thì môi trường công vụ sẽ minh bạch hơn, hạn chế những biểu hiện gây phiền hà cho doanh nghiệp và người dân.
Thứ tư, phải đề cao vai trò nêu gương của người đứng đầu. Trong bất kỳ cơ quan nào, thái độ làm việc của lãnh đạo có ảnh hưởng rất lớn đến văn hóa của cả tập thể. Một người đứng đầu nghiêm túc, trách nhiệm và tôn trọng kỷ luật công vụ thì đội ngũ cán bộ bên dưới sẽ có xu hướng làm việc theo tinh thần đó.
Cuối cùng, cần duy trì cơ chế kiểm tra và đánh giá thường xuyên đối với việc thực thi công vụ. Những cán bộ làm tốt cần được ghi nhận, những trường hợp vi phạm phải được xử lý nghiêm.
Xin cảm ơn ông!
Trong giai đoạn qua, Bộ Công Thương đạt nhiều kết quả tích cực như đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin, xây dựng Chính phủ điện tử với việc triển khai hiệu quả Cổng Dịch vụ công trực tuyến và Hệ thống một cửa quốc gia; thực hiện cải cách hành chính sâu rộng, đơn giản hóa thủ tục và rút ngắn thời gian xử lý cho doanh nghiệp, người dân; xây dựng môi trường làm việc ngày càng chuyên nghiệp, hiện đại; đồng thời bước đầu hình thành văn hóa đổi mới sáng tạo thông qua việc khuyến khích sáng kiến, cải tiến quy trình nghiệp vụ...