Quản lý chặt kinh doanh thực phẩm trực tuyến, bảo vệ người tiêu dùng

Minh bạch thông tin

Sự phát triển của thương mại điện tử và các ứng dụng giao đồ ăn giúp người tiêu dùng dễ dàng đặt mua thực phẩm chỉ bằng vài thao tác trên điện thoại. Tuy nhiên, phía sau sự tiện lợi ấy là những rủi ro về nguồn gốc, chất lượng sản phẩm, điều kiện chế biến và bảo quản. Khi người mua khó kiểm tra hàng hóa trước khi nhận, việc hoàn thiện hành lang pháp lý, xác định rõ trách nhiệm của người bán và nền tảng trung gian trở thành yêu cầu cấp thiết nhằm bảo vệ sức khỏe, quyền và lợi ích hợp pháp của người tiêu dùng.

Thực phẩm là nhóm hàng hóa ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe con người. Chất lượng sản phẩm không phải lúc nào cũng có thể nhận biết qua hình ảnh hay nội dung quảng cáo trên mạng. Một món ăn được giới thiệu hấp dẫn chưa chắc bảo đảm vệ sinh; sản phẩm có bao bì bắt mắt cũng không đồng nghĩa với việc nguồn gốc và chất lượng đã được kiểm chứng.

Trong khi đó, thị trường thực phẩm trực tuyến ngày càng đa dạng, từ thực phẩm đóng gói, đồ ăn chế biến sẵn đến suất ăn hằng ngày. Bên cạnh doanh nghiệp có địa chỉ kinh doanh rõ ràng, còn có nhiều hộ kinh doanh nhỏ lẻ, cơ sở chỉ nhận đơn qua mạng xã hội, khiến việc xác minh điều kiện hoạt động và truy xuất nguồn gốc gặp khó khăn.

Người tiêu dùng thường phải dựa vào hình ảnh, đánh giá của khách hàng và cam kết từ người bán để quyết định mua hàng. Khi thông tin thiếu chính xác hoặc bị làm sai lệch, người mua khó nhận diện nguy cơ. Nếu thực phẩm có dấu hiệu bất thường, việc xác định đơn vị chịu trách nhiệm và yêu cầu giải quyết quyền lợi cũng có thể gặp trở ngại.

Tại Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI, sáng 24/10, Bộ trưởng Bộ Y tế Đào Hồng Lan, thừa ủy quyền của Thủ tướng Chính phủ, trình bày Tờ trình về dự án Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi). Dự thảo gồm 9 chương, 74 điều, hướng tới đổi mới phương thức quản lý, chuyển mạnh từ tiền kiểm sang hậu kiểm, quản lý theo mức độ nguy cơ và xây dựng hệ thống dữ liệu an toàn thực phẩm thống nhất.

Một nội dung đáng chú ý là tăng cường quản lý hoạt động kinh doanh thực phẩm trên sàn thương mại điện tử, mạng xã hội có hoạt động thương mại điện tử và nền tảng giao đồ ăn trực tuyến. Theo định hướng của dự thảo, cơ sở kinh doanh thực phẩm trên môi trường số phải đăng tải giấy đăng ký bản công bố hoặc hồ sơ công bố tiêu chuẩn sản phẩm theo quy định. Với nhóm sản phẩm thuộc diện phải xác nhận nội dung quảng cáo, cơ sở phải đăng tải thêm giấy xác nhận tương ứng. Khi kinh doanh qua sàn trung gian hoặc mạng xã hội, người bán có trách nhiệm cung cấp giấy tờ cần thiết cho đơn vị quản lý nền tảng.

Những yêu cầu này sẽ giúp người mua có thêm căn cứ nhận diện sản phẩm, kiểm tra thông tin và đánh giá mức độ minh bạch của người bán. Tuy nhiên, việc đăng tải hồ sơ chỉ thực sự có ý nghĩa khi thông tin chính xác, đầy đủ và có thể kiểm chứng, tránh tình trạng sử dụng giấy tờ giả hoặc quảng cáo không đúng với sản phẩm thực tế.

Tăng trách nhiệm của các nền tảng số

Dự thảo Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi) hướng tới tăng cường trách nhiệm của chủ quản sàn thương mại điện tử trung gian và mạng xã hội có hoạt động thương mại điện tử. Các đơn vị này phải xây dựng cơ chế kiểm duyệt, yêu cầu người bán cung cấp giấy tờ pháp lý theo quy định đối với từng sản phẩm thực phẩm được đăng tải.

Đối với dịch vụ giao đồ ăn trực tuyến, các cơ sở thuộc diện áp dụng phải công khai thông tin theo quy định, trong đó có bản cam kết đáp ứng điều kiện bảo đảm an toàn thực phẩm, giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh và hình ảnh biển hiệu hoặc mặt trước địa điểm kinh doanh. Cơ sở chỉ giao hàng, không phục vụ tại chỗ, phải gắn nhãn “chỉ giao hàng”.

Đáng chú ý, chủ quản nền tảng giao đồ ăn phải thiết lập kênh tiếp nhận phản ánh từ người giao hàng và người tiêu dùng; đồng thời gỡ bỏ thông tin sản phẩm khi xảy ra ngộ độc thực phẩm hoặc sản phẩm được xác định không bảo đảm an toàn theo yêu cầu của cơ quan quản lý.

Để bảo vệ người tiêu dùng thực chất, việc tiếp nhận phản ánh cần đi kèm quy trình xử lý khiếu nại minh bạch, xác định rõ trách nhiệm của các bên và hướng dẫn người mua thực hiện quyền yêu cầu bồi thường khi có thiệt hại theo quy định pháp luật.

Song song với việc hoàn thiện quy định về an toàn thực phẩm, Bộ Công Thương cũng tăng cường các biện pháp bảo vệ người tiêu dùng trên sàn thương mại điện tử và không gian mạng.

Theo bà Lê Hoàng Oanh, Cục trưởng Cục Thương mại điện tử, Luật Thương mại điện tử và Nghị định số 248/2026/NĐ-CP đặt ra nhiều nội dung mới liên quan trực tiếp đến các nền tảng số, người bán, người livestream, đơn vị tiếp thị liên kết và các chủ thể tham gia giao dịch trực tuyến.

Các quy định về xác thực danh tính người bán, công khai thông tin hàng hóa, điều kiện giao dịch, quản lý hoạt động livestream, xử lý khiếu nại, bảo vệ người tiêu dùng, lưu trữ và khai thác dữ liệu được kỳ vọng góp phần hạn chế tài khoản ảo, hàng giả, hàng cấm, quảng cáo sai sự thật, gian lận thương mại và tranh chấp trực tuyến.

Đối với thị trường thực phẩm, xác thực danh tính giúp tăng khả năng truy tìm người bán khi xảy ra vi phạm; công khai thông tin hỗ trợ người mua đưa ra lựa chọn có căn cứ; cơ chế xử lý khiếu nại tạo thêm cơ sở bảo vệ quyền lợi khi giao dịch phát sinh vấn đề. Dù vậy, trách nhiệm của nền tảng không thể thay thế nghĩa vụ của cơ sở sản xuất, chế biến và kinh doanh thực phẩm. Người bán vẫn phải chịu trách nhiệm về chất lượng, nguồn gốc và độ an toàn của sản phẩm; nền tảng phải thực hiện nghiêm nghĩa vụ kiểm duyệt, quản lý và phối hợp xử lý vi phạm. Phân định rõ trách nhiệm sẽ hạn chế tình trạng đùn đẩy nghĩa vụ khi xảy ra sự cố.

Về phía người tiêu dùng, việc kiểm tra thông tin người bán, nguồn gốc sản phẩm và nhãn hàng hóa vẫn rất cần thiết. Người mua nên lưu giữ hóa đơn, thông tin đơn hàng và nội dung quảng cáo để làm căn cứ phản ánh khi phát hiện dấu hiệu bất thường. Tuy nhiên, đây chỉ là biện pháp hỗ trợ, không thể thay thế trách nhiệm quản lý của cơ quan chức năng và nghĩa vụ pháp lý của các chủ thể kinh doanh.

Thương mại điện tử phát triển mở ra nhiều tiện ích cho người tiêu dùng, song cũng đặt ra yêu cầu cấp thiết về kiểm soát chất lượng hàng hóa và trách nhiệm của các bên tham gia. Vì vậy, hoàn thiện hành lang pháp lý, tăng cường phối hợp giữa các bộ, ngành và nâng cao hiệu quả thực thi là những giải pháp quan trọng để xây dựng môi trường kinh doanh trực tuyến minh bạch, an toàn. Chỉ khi thông tin sản phẩm được kiểm chứng, vi phạm được xử lý kịp thời và quyền lợi người mua được bảo đảm, niềm tin của người tiêu dùng đối với thị trường thực phẩm trực tuyến mới được củng cố bền vững.