Quảng Phú Cầu: Giữ gìn sắc đỏ nghề làm hương truyền thống

Đặc sắc nghề làm hương truyền thống

Chúng tôi đến với làng nghề tăm, hương Quảng Phú Cầu vào một buổi sớm mùa xuân, sắc đỏ của những bó hương phơi kín sân, trải dài khắp lối làng đã trở thành dấu ấn rực rỡ. Dưới nắng, từng bó chân hương xòe tròn, đầu chụm vào nhau như những bông hoa lớn, phủ kín khoảng sân và các bãi đất trống, cảm giác như đang lạc vào một “biển đỏ” vừa sống động, vừa mang nét rất riêng của làng nghề.

Tại đây, chúng tôi cảm nhận được nhịp lao động khẩn trương, rộn ràng của những người thợ thủ công. Tiếng chẻ vầu lách cách, tiếng máy se hương đều đặn hòa trong mùi hương trầm, tạo nên không gian đặc trưng của làng nghề trăm năm tuổi.

Mỗi công đoạn từ chọn nguyên liệu đến se và phơi hương đều đòi hỏi sự tỉ mỉ của người thợ lành nghề. Nếu trước kia mọi việc đều làm bằng tay, thì hiện nay, máy móc đã được đưa vào hỗ trợ, giúp tăng năng suất. Tuy vậy, những công đoạn quan trọng như nhuộm màu, phơi nắng, se hương… vẫn được thực hiện thủ công nhằm đảm bảo chất lượng và giá trị của sản phẩm làng nghề.

Tăm hương nhuộm màu chín đỏ rồi phơi dưới nắng gắt, chính nhờ những công đoạn này mà vào những ngày nắng đẹp, Quảng Phú Cầu trở nên rực rỡ và sống động hơn bao giờ hết. Từng bó chân hương được buộc lại, đầu chụm vào nhau, chân xoè tròn như những bông hoa khổng lồ phủ kín sân nhà và các khoảng đất trống.

Chia sẻ với nhóm phóng viên Báo Công Thương, chị Nguyễn Thị Thoa, công nhân tại xưởng sản xuất hương Quảng Phú Cầu cho biết: “Làm hương tưởng đơn giản nhưng đòi hỏi sự khéo léo và kiên nhẫn trong từng công đoạn. Từ khâu trộn bột, se hương đến phơi đều phải làm cẩn thận để đảm bảo chất lượng. Dù hiện nay có sự hỗ trợ của máy móc, người làm nghề vẫn giữ những bí quyết riêng, như cách pha trộn tỉ lệ bột thảo mộc, điều chỉnh độ ẩm của nguyên liệu hay canh thời gian phơi nắng để hương khô đều, lên màu đẹp và giữ được mùi thơm tự nhiên, bền lâu”.

Cần thích nghi để tồn tại

Không còn phụ thuộc hoàn toàn vào thương lái như trước, các cơ sở tại Quảng Phú Cầu đang từng bước nâng cao chất lượng sản phẩm, xây dựng thương hiệu riêng và mở rộng kênh tiêu thụ.

Tại đây, các sản phẩm kinh doanh chính có thể kể đến như hương que, nụ trầm, hương vòng… Tùy theo nhu cầu sử dụng của khách hàng mà các loại hương sẽ được sản xuất linh hoạt. Các sản phẩm hương của làng không chỉ được phân phối tại thị trường Hà Nội và những tỉnh lân cận như Hưng Yên, Ninh Bình, mà còn xuất khẩu sang một số thị trường như Ấn Độ, Trung Quốc. Nhiều sản phẩm như hương nén, hương vòng đã đạt chứng nhận OCOP 3 - 4 sao, được người tiêu dùng ưa chuộng, đặc biệt vào các dịp lễ, Tết.

Tuy nhiên, hiện số hộ dân gắn bó với nghề đã giảm đáng kể so với trước đây. Ông Nguyễn Văn Bản, thành viên hợp tác xã sản xuất hương Quảng Phú Cầu cho biết: “Nếu như khoảng 10 năm trước, hầu hết các gia đình trong làng đều làm hương, thì nay chỉ còn lại một phần nhỏ”.

Hiện nay, trong làng vẫn còn một số ít hộ gia đình duy trì cách làm hương thủ công, chủ yếu để phục vụ khách hàng ưa chuộng sản phẩm truyền thống như tăm hương se tay hay hương trầm tự nhiên. Tuy nhiên, mô hình này nhỏ lẻ, không đủ sức cạnh tranh về quy mô và giá thành so với sản xuất công nghiệp.

Những khó khăn ấy cho thấy, để làng nghề Quảng Phú Cầu tiếp tục tồn tại và phát triển bền vững, rất cần sự đổi mới về công nghệ, chính sách hỗ trợ lao động trẻ, và hướng đi dài hơi trong xây dựng thương hiệu.

Trước những thay đổi của thị trường và xu hướng tiêu dùng, Quảng Phú Cầu đang từng bước mở rộng phát triển sản xuất gắn với du lịch làng nghề.

Ông Nguyễn Đình Đảm, trưởng thôn Cầu Bầu cho biết: “Làng hương Quảng Phú Cầu đã phát triển theo mô hình du lịch làng nghề từ 25/2/2023. So với những năm đầu đã có nhiều thay đổi, lượng khách ngày càng đông và đa dạng. Trung bình có những buổi sẽ tiếp đón 400 - 500 vị khách, tuy nhiên khách nước ngoài, cụ thể là các nước như Ấn Độ, Pháp chiếm tới 80-90%, khách nội địa chỉ chiếm khoảng 10%”.

Đến với Quảng Phú Cầu, du khách không chỉ tham quan, chụp ảnh mà còn được trực tiếp trải nghiệm quy trình làm hương dưới sự hướng dẫn của người thợ. Việc tự tay tạo nên những nén hương giúp họ hiểu rõ hơn giá trị của nghề truyền thống.

Bên cạnh đó, làng nghề cũng liên kết với các làng nghề khác như làng nón, làng mây tre đan để mở rộng quảng bá sản phẩm. “Chính nhờ việc phát triển kinh tế như trên, làng hương Quảng Phú Cầu hy vọng có thể góp một phần nhỏ trong việc xây dựng quê hương đất nước phát triển hơn”, ông Nguyễn Đình Đảm cho biết.

Đáng chú ý, ngày càng có nhiều bạn trẻ tìm đến, ghi hình và chia sẻ trải nghiệm trên mạng xã hội, góp phần lan tỏa hình ảnh làng nghề đến đông đảo công chúng trong và ngoài nước.

Giữa nhịp sống hiện đại, làng hương Quảng Phú Cầu vẫn bền bỉ gìn giữ nghề làm hương truyền thống, đồng thời linh hoạt thích ứng để phát triển. Rời Quảng Phú Cầu khi nắng chiều dần buông, chúng tôi vẫn còn vương lại trong ký ức sắc đỏ rực rỡ của những bó hương phơi kín lối làng, cùng mùi trầm dịu nhẹ len qua từng mái ngói. Điều đọng lại sau chuyến đi không chỉ là những khung hình đẹp, mà còn là sự trân trọng với những con người vẫn kiên trì giữ nghề, để mùi hương xưa ấy không phai nhạt theo thời gian.