Sinh viên không dễ bị chi phối bởi sức hút KOL, KOC
Sáng 11/11, tại Trường Đại học Thương mại (Hà Nội), chương trình “KOL, KOC kết nối cùng sinh viên: Tiêu dùng thông minh trong kỷ nguyên số” đã diễn ra với sự tham gia của đại diện cơ quan quản lý nhà nước, chuyên gia, nghệ sĩ, KOL, KOC cùng đông đảo sinh viên các trường đại học trên địa bàn Hà Nội. Chương trình do Bộ Công Thương chủ trì, giao Báo Công Thương phối hợp với Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia, Trường Đại học Thương mại và các đơn vị liên quan tổ chức, thuộc Đề án Phát triển hoạt động bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng giai đoạn 2026 - 2030. Không chỉ là diễn đàn trao đổi giữa cơ quan quản lý, chuyên gia và những người có sức ảnh hưởng trên mạng xã hội, chương trình còn hướng tới trang bị kiến thức, kỹ năng cần thiết để sinh viên trở thành những người tiêu dùng chủ động, có trách nhiệm trong môi trường số.
Chương trình thu hút đông đảo đại diện cơ quan quản lý nhà nước, KOL/KOC và các bạn sinh viên Trường Đại học Thương mại.
Trong bối cảnh thương mại điện tử phát triển mạnh, KOL, KOC ngày càng có ảnh hưởng đến hành vi mua sắm của người tiêu dùng, đặc biệt là giới trẻ. Những video trải nghiệm, phiên livestream bán hàng hay nội dung giới thiệu sản phẩm trên mạng xã hội có thể nhanh chóng tạo ra xu hướng tiêu dùng, thúc đẩy quyết định mua hàng chỉ trong thời gian ngắn. Tuy nhiên, kết quả khảo sát nhanh bằng mã QR tại chương trình “KOL, KOC kết nối cùng sinh viên: Tiêu dùng thông minh trong kỷ nguyên số” cho thấy một góc nhìn đáng chú ý về thói quen mua sắm của sinh viên.
Cụ thể, khi được hỏi về yếu tố thường quyết định việc mua một sản phẩm trên mạng, có tới 68% người tham gia lựa chọn thông tin sản phẩm, đánh giá từ nhiều nguồn và nhu cầu thực tế. Trong khi đó, 20% quan tâm đến giá bán và chương trình khuyến mại, chỉ 6% cho biết quyết định mua hàng dựa trên lời giới thiệu của KOL, KOC.
Xu hướng này tiếp tục được thể hiện ở câu hỏi về yếu tố khiến người tiêu dùng quyết định mua hàng ngay lập tức. Có 73% lựa chọn sản phẩm thực sự phù hợp với nhu cầu đang có; 21% bị tác động bởi mã giảm giá hoặc thông báo sắp hết hàng; chỉ 6% lựa chọn vì KOL, KOC yêu thích giới thiệu sản phẩm.
Ban Tổ chức trao quà cho các đội thi.
Những con số trên cho thấy sinh viên đã có sự cân nhắc nhất định khi mua sắm trực tuyến. Thay vì hoàn toàn phụ thuộc vào sức ảnh hưởng của người nổi tiếng, người sáng tạo nội dung, nhiều bạn trẻ có xu hướng tìm hiểu thông tin, tham khảo đánh giá và đối chiếu với nhu cầu cá nhân trước khi xuống tiền. Dù vậy, không thể phủ nhận KOL, KOC vẫn có vai trò đáng kể trong việc định hình nhận thức, tạo sự chú ý và cung cấp thông tin về sản phẩm. Vấn đề đặt ra là ranh giới giữa chia sẻ trải nghiệm cá nhân, giới thiệu sản phẩm và quảng cáo thương mại cần được nhận diện rõ ràng.
Một nội dung quảng bá có hình ảnh chuyên nghiệp, lượt tương tác cao hay được giới thiệu bởi người có đông người theo dõi không đồng nghĩa với việc sản phẩm có chất lượng tốt. Nếu thiếu kỹ năng kiểm chứng, người tiêu dùng vẫn có thể bị cuốn theo những lời quảng cáo hấp dẫn, đánh giá thiếu khách quan hoặc thông tin chưa được xác thực.
Từ góc độ người tiêu dùng trẻ, sinh viên Nguyễn Thành Lâm chia sẻ: “Em thường xem video đánh giá sản phẩm trên mạng xã hội trước khi mua, nhưng không phải cứ KOL, KOC giới thiệu là em sẽ đặt hàng. Em còn xem bình luận của người mua, tìm hiểu thông tin ở những nguồn khác và so sánh giá để tránh mua phải sản phẩm không như quảng cáo”.
Mong muốn minh bạch thông tin
Không chỉ phản ánh hành vi mua sắm, khảo sát QR tại chương trình còn cho thấy nhận thức của sinh viên về quyền lợi và cách thức xử lý khi gặp sự cố trong quá trình giao dịch trực tuyến. Với tình huống nhận về tay sản phẩm không đúng nội dung quảng cáo, có 71% người tham gia khảo sát cho biết sẽ liên hệ người bán hoặc nền tảng thương mại điện tử để yêu cầu giải quyết. Tuy nhiên, vẫn có 25% lựa chọn bỏ qua nếu giá trị sản phẩm không lớn và chỉ 4% đăng bài chia sẻ trải nghiệm trên mạng xã hội.
Trên thực tế, giá trị đơn hàng không phải yếu tố duy nhất quyết định mức độ ảnh hưởng của hành vi vi phạm. Một sản phẩm không đúng mô tả, hàng giả, hàng kém chất lượng hoặc không bảo đảm an toàn đều có thể gây thiệt hại cho người tiêu dùng. Nếu người mua thường xuyên chấp nhận bỏ qua, hành vi kinh doanh thiếu minh bạch có nguy cơ tiếp tục lặp lại.
Thông qua chương trình, việc kết nối cơ quan quản lý, chuyên gia, KOL, KOC với sinh viên góp phần đưa kiến thức bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng đến gần hơn với đời sống.
Đáng chú ý, khi được hỏi mong muốn điều gì nhất để mua sắm trực tuyến an toàn hơn, 51% sinh viên lựa chọn nền tảng thương mại điện tử kiểm soát thông tin và hỗ trợ giải quyết khiếu nại hiệu quả. Có 45% mong muốn người bán và KOL, KOC cung cấp thông tin trung thực, minh bạch; 5% mong muốn được hướng dẫn thêm kiến thức pháp luật và kỹ năng nhận diện rủi ro.
Có thể thấy, người tiêu dùng trẻ không chỉ đặt trách nhiệm lên vai người mua mà còn kỳ vọng rõ ràng vào các chủ thể tham gia thị trường. Trong đó, nền tảng thương mại điện tử cần phát huy vai trò kiểm soát thông tin, tiếp nhận phản ánh và phối hợp xử lý khiếu nại; người bán phải bảo đảm tính chính xác của thông tin hàng hóa; KOL, KOC cần có trách nhiệm với nội dung quảng bá và sản phẩm giới thiệu tới công chúng.
Đây cũng là vấn đề đặt ra đối với công tác bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng trong bối cảnh các hình thức kinh doanh trên môi trường số ngày càng đa dạng. Không chỉ dừng ở việc cung cấp thông tin, các chủ thể kinh doanh cần bảo đảm người tiêu dùng có thể tiếp cận cơ chế hỗ trợ và giải quyết tranh chấp khi phát sinh vấn đề.
Đối với KOL, KOC, sức ảnh hưởng trên mạng xã hội cần đi cùng trách nhiệm. Việc giới thiệu sản phẩm không thể chỉ tập trung vào khả năng thu hút lượt xem, tương tác hay doanh số mà cần đặt tính trung thực, minh bạch lên hàng đầu. Người có ảnh hưởng cần nhận diện rõ nội dung quảng cáo, tránh đưa ra thông tin gây hiểu nhầm về công dụng, chất lượng và nguồn gốc hàng hóa.
Về phía người tiêu dùng, đặc biệt là sinh viên, việc chủ động trang bị kiến thức pháp luật, kỹ năng nhận diện quảng cáo và kiểm chứng thông tin là yêu cầu quan trọng. Trước khi mua hàng, người tiêu dùng nên tìm hiểu kỹ thông tin người bán, nguồn gốc sản phẩm, chính sách đổi trả, điều kiện bảo hành; lưu giữ hóa đơn, nội dung giao dịch và bằng chứng quảng cáo để có cơ sở yêu cầu giải quyết khi quyền lợi bị xâm phạm.
Trong kỷ nguyên số, tiêu dùng thông minh không đơn thuần là mua được sản phẩm với giá tốt mà còn là khả năng nhận diện rủi ro, đánh giá thông tin và biết sử dụng các công cụ pháp lý để bảo vệ quyền lợi chính đáng. Khi người tiêu dùng chủ động hơn, người bán minh bạch hơn và nền tảng thực hiện tốt trách nhiệm kiểm soát, môi trường thương mại điện tử mới có thể phát triển an toàn, lành mạnh và bền vững.